Алпорт синдромы дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу жолдары

Алпорт синдромы

Алпорт синдромы - тұқым қуалайтын бүйрек ауруы ретінде белгілі және көбінесе есту және көру қабілетінің бұзылуымен бірге жүреді. Бұл синдром бүйректе орналасқан және несептің сүзілуін қамтамасыз ететін шумақтық базальды мембрананың (GBM) құрылымдық бұзылуларына әкелетін генетикалық мутациядан туындайды. Ең кең таралған түрі Х хромосомасына байланысты тұқым қуалайтындықтан, ер адамдарда бұл ауру әйелдерге қарағанда ауыр симптоматикамен көрінеді. Сирек кездесетін аурулар қатарына жататын Алпорт синдромы уақыт өте келе бүйрек жеткілездігіне әкеліп соқтырып, өмір сапасын төмендетуі мүмкін. Ерте диагноз қою және тұқым қуалайтын факторларды жүйелі түрде бақылау асқынулардың алдын алу немесе кешіктіру тұрғысынан үлкен маңызға ие.

Алпорт синдромы дегеніміз не?

Алпорт синдромы негізінен бүйректе, құлақта және көзде болатын IV типті коллаген құрылымының бұзылуымен сипатталатын тұқым қуалайтын ауру болып табылады. Бұл коллаген бүйрек шумақтарының, ішкі құлақтағы есту жүйесінің және көздегі кейбір құрылымдардың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Коллаген өндірісіне жауап беретін гендердегі мутациялар осы ағзалардағы қызметтің бұзылуына әкеледі. Аурудың үш негізгі тұқым қуалау түрі бар:

Х-байланысты Алпорт синдромы

Аутосомды-рецессивті Алпорт синдромы (2-типті Алпорт синдромы)

Аутосомды-доминантты Алпорт синдромы

Дүние жүзінде шамамен 50 000 адамның біреуінде кездесетін Алпорт синдромының алғашқы белгілері әдетте балалық немесе жасөспірім шақта басталады. Бұл белгілер уақыт өте келе үдеп, бүйрек жеткілездігіне, есту қабілетінің төмендеуіне және кейбір көз ауруларына ұласуы мүмкін.

Алпорт синдромының белгілері қандай?

Алпорт синдромының белгілері әдетте үш негізгі жүйеге бөлінеді: бүйрек, құлақ және көз. Бұл белгілер жас ұлғайған сайын үдей түседі және әр түрлі дәрежеде көрінуі мүмкін. Алпорт синдромының белгілерін төмендегідей тізбектеуге болады:

Бүйрек белгілері: Несепте қанның болуы (гематурия) - бұл аурудың ең ерте және ең кең таралған белгісі. Бұл жағдай әдетте микроскопиялық деңгейде болады және несеп анализі арқылы анықталады. Уақыт өте келе ақуыз жоғалуы (протеинурия) басталып, бүйрек функциялары біртіндеп бұзылады. Науқастардың көпшілігінде артериялық гипертензия (жоғары қан қысымы) дамиды және дене тіндерінде сұйықтық жиналуы (ісіну) байқалады. Ауыр сатыларында бүйрек жеткілездігі пайда болуы мүмкін.

Есту қабілетінің төмендеуі: Алпорт синдромындағы есту қабілетінің жоғалуы әсіресе жоғары жиіліктегі дыбыстардан басталады. Бұл жағдай әдетте 10-20 жас аралығында байқалып, уақыт өте келе үдей түседі. Есту қабілетінің жоғалуы ішкі құлақтағы нәзік құрылымдардың зақымдануы нәтижесінде дамиды және есту аппаратын пайдалануды қажет етуі мүмкін.

Көз проблемалары: Алпорт синдромының көз белгілеріне көз бұршағының пішінінің бұзылуы, торқабық (ретина) проблемалары және мүйізгене (корнеа) қалыңдауы жатады. Бұл жағдайлар көру өткірлігіне әсер етіп, көзілдірікпен түзетілмеуі мүмкін. Кейбір науқастарда көз ішілік қысымның жоғарылау (глаукома) қаупі де бар.

Алпорт синдромының сыртқы көрініс ерекшеліктері және басқа белгілері: Тері зақымданулары, бұлшықет әлсіздігі, сүйек деформациялары сияқты сирек кездесетін белгілер де пайда болуы мүмкін. Әйелдерде бұл ауру көбінесе жеңіл өтеді және кейде тек несеп талдауындағы өзгерістермен ғана байқалады.

Алпорт синдромы неліктен пайда болады?

Алпорт синдромының негізгі себебі - ағзадағы IV типті коллаген өндірісіне жауап беретін гендердегі мутациялар. Бұл гендер COL4A3, COL4A4 және COL4A5 деп аталады. Осы гендердегі мутациялардың нәтижесінде пайда болатын ақаулы коллаген құрылымы әсіресе бүйрек шумақтық базальды мембранасының (GBM) өзінің қалыпты функциясын атқара алмауына әкеледі. Алпорт синдромы ферменттің жетіспеушілік жағдайымен де байланысты. Алпорт синдромы - толығымен генетикалық ауру және оның үш түрлі тұқым қуалау жолы бар. Оларды төмендегідей тізбектеуге болады:

Х-байланысты Алпорт синдромы: Барлық жағдайлардың 85%-ын құрайтын бұл түрі COL4A5 геніндегі мутациялардан туындайды. Ген Х хромосомасында орналасқандықтан, ер адамдарда ауыр түрде өтеді. Ер адамдар бұл ауруды анасынан алса, әйелдер көбінесе тасымалдаушы болып қалады. Бұл түр отбасында тікелей беріледі және зардап шеккен ұл балалардың әпке-қарындастарының тасымалдаушы болу ықтималдығы 50% құрайды.

Аутосомды-рецессивті Алпорт синдромы: Жағдайлардың 10-15%-ын құрайтын бұл түрі COL4A3 және COL4A4 гендеріндегі мутациялардан туындайды. Егер ата-анасының екеуі де тасымалдаушы болса, балаларында аурудың пайда болу қаупі 25% құрайды. Бұл түрде ұлдар да, қыздар да бірдей дәрежеде зардап шегеді.

Аутосомды-доминантты Алпорт синдромы: Ең сирек кездесетін түрі болып табылады және барлық жағдайлардың 5%-ын құрайды. Аурудың болуы үшін тек бір ата-ананың тасымалдаушы болуы жеткілікті және әр баланың ауыру қаупі 50% құрайды. Бұл түр әлдеқайда жеңіл өтеді.

Генетикалық механизм: Мутациялар IV типті коллаген ақуызының α3, α4 және α5 тізбектерін кодтайтын гендерде пайда болады. Бұл ақуыздар базальды мембрананың құрылымдық тұтастығы үшін өте маңызды. IV типті коллагеннің жетіспеушілігі немесе құрылымдық ақауы бүйрек сүзгілерінің, құлақ ұлуының (кохлеа) және көз құрылымдарының уақыт өте келе бұзылуына әкеледі.

Алпорт синдромының диагнозы қалай қойылады?

Алпорт синдромының диагнозы клиникалық белгілер, зертханалық зерттеулер, бейнелеу әдістері және генетикалық анализдердің жиынтығы арқылы қойылады. Диагностика процесі көпсалалы көзқарасты талап етеді. Алпорт синдромының диагностикалық критерийлерін төмендегідей көрсетуге болады:

Отбасылық анамнез және клиникалық бағалау: Диагностика процесінің алғашқы кезеңі - егжей-тегжейлі отбасылық анамнез жинау және клиникалық белгілерді бағалау. Отбасында бүйрек ауруы, есту қабілетінің жоғалуы немесе жас кезіндегі бүйрек жеткілездігінің болуы маңызды көрсеткіштер болып табылады.

Зертханалық анализдер: Несеп анализінде микроскопиялық гематурия мен протеинурияның бар-жоғы тексеріледі. Қан анализінде бүйрек функциясының көрсеткіштері (креатинин, мочевина) бағаланады. Жалпы несеп анализі, 24 сағаттық несептегі ақуыз мөлшері және бүйрек функция сынақтары жүйе түрде жасалады.

Бүйрек биопсиясы: Диагноз қою үшін бүйрек тінін электронды микроскоппен зерттеу өте маңызды. Бұл зерттеу кезінде бүйрек сүзгі қабықшасында қалыңдау, қабаттану және себет өрімі тәрізді типтік көріністер байқалуы мүмкін. Сонымен қатар, арнайы бояулар арқылы IV типті коллагеннің бүйректе қалай таралуы да тексеріледі.

Есту тесттері: Аудиограмма арқылы есту қабілетінің жоғалуы және оның дәрежесі анықталады. Әсіресе жоғары жиіліктегі есту қабілетінің төмендеуі зерттеледі. Тимпанометрия және ми бағанының жауап тестілері де жасалуы мүмкін.

Көз тексерісі: Көздегі проблемаларды анықтау үшін егжей-тегжейлі офтальмологиялық тексеріс жасалады. Бұл тексерісте бұршақ ақаулары, торқабық проблемалары және мүйізгенедегі өзгерістер зерттеледі. Қажет болса, көз түбін қарау (фундус тексерісі) және оптикалық томография сияқты әдістер де қолданылуы мүмкін.

Генетикалық тесттер: Молекулярлық-генетикалық анализ арқылы COL4A3, COL4A4 және COL4A5 гендеріндегі мутациялар зерттеледі. Бұл тесттер диагнозды нақтылау және генетикалық кеңес беру үшін маңызы зор.

Алпорт синдромын емдеу жолдары қандай?

Алпорт синдромын емдейтін арнайы әдіс болмағанымен, аурудың өршуін баяулату және асқынулардың алдын алу мақсатында әртүрлі емдеу тәсілдері қолданылады. Алпорт синдромын гендік терапия арқылы емдеу бағытында да зерттеулер жүргізіліп жатыр және болашақта үміт күттіретін нәтижелер алынуы мүмкін. Алпорт синдромын емдеу үшін мына әдістер қолданылуы мүмкін:

Бүйрек функциясын қорғайтын ем: АПФ ингибиторлары және БРА ақуыз жоғалуын азайту және бүйрек функциясын сақтау үшін қолданылады. Бұл дәрі-дәрмектер шумақтық қысымды төмендету арқылы аурудың өршуін баяулата алады. Қан қысымын бақылау өте маңызды және нысаналы мәнді 130/80 мм сын. бағ. деңгейінен төмен ұстау қажет.

Диализ және бүйрек трансплантациясы: Бүйрек жеткілездігінің соңғы сатысы дамыған кезде диализ емі қажет болуы мүмкін. Бүйрек трансплантациясы - өмір сапасын жақсартатын ең тиімді емдеу әдісі. Алпорт синдромы бар науқастарда бүйрек алмастырғаннан кейін анти-шумақтық базальды мембрана ауруының даму қаупі бар болғандықтан, мұқият бақылау қажет.

Есту қабілетінің жоғалуын емдеу: Есту аппараттары мен кохлеарлық импланттар есту қабілетінің жоғалу дәрежесіне қарай қолданылады. Ерте араласу тілдің дамуы және әлеуметтік бейімделу үшін өте маңызды. Жүйелі түрде аудиологиялық бақылау қажет.

Көз проблемаларын емдеу: Көзілдірік, контактілі линзалар немесе хирургиялық араласулар көру проблемаларын түзету үшін қолданылуы мүмкін. Глаукома дамыған науқастарда көз ішілік қысымды төмендететін емдер жүргізіледі.

Өмір салтын өзгерту: Тұзы аз диета, ақуызды шектеу, жүйелі түрде жаттығу жасау және темекі шегуден бас тарту ұсынылады. Нефроуытты дәрілерден аулақ болу және жұқпалы аурулардан қорғану да маңызды.

Генетикалық кеңес беру: Отбасын жоспарлау мәселесі бойынша генетикалық кеңес беріледі. Пренатальды диагноз және преимплантациялық генетикалық диагноз нұсқалары қарастырылады.

Алпорт синдромы - көпсалалы көзқарасты қажет ететін ауру. Алпорт синдромының дәрігерін таңдаған кезде нефрология маманымен қатар генетикалық аурулар маманы, отоларинголог (ЛОР) және офтальмологтан тұратын топтың бақылауында болу ұсынылады.

Егер сізде немесе балаңызда несепте қан, есту қабілетінің төмендеуі немесе ұқсас белгілер байқалса, уақыт жоғалтпай нефролог немесе генетикалық аурулар маманына қаралуыңызға болады. Ерте диагноз қою арқылы аурудың өршуін баяулатып, өмір сапасын жақсартуға болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Алпорт синдромы - тұқым қуалайтын ауру. Көбінесе Х хромосомасына байланысты беріледі және бұл жағдайда ер адамдарда ауыр түрде өтеді. Сонымен қатар аутосомды-рецессивті және аутосомды-доминантты тұқым қуалау жолдары да бар. Генетикалық тесттер арқылы бұл тұқым қуалау түрі анықталып, отбасы мүшелері де скринингтен өте алады. Алпорт синдромы негізінен бүйрек, ішкі құлақ және көз сияқты үш негізгі ағза жүйесіне әсер етеді. Бүйректе қызметтің жоғалуы, құлақта сенсоневральды есту қабілетінің жоғалуы және көзде көз бұршағы мен торқабықтың бұзылуы байқалуы мүмкін. Зақымдалған ағзалар генетикалық мутацияның түріне байланысты өзгереді. Алпорт синдромы үдемелі және көбінесе тұрақты сенсоневральды есту қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Есту қабілетінің жоғалуы балалық немесе жасөспірім шақта басталып, уақыт өте келе күшеюі мүмкін. Дегенмен, есту аппараттары немесе кохлеарлық импланттар арқылы есту қабілетін қолдауға болады. Иә, Алпорт синдромы бүйрек функцияларын айтарлықтай бұзып, соңғы сатыдағы бүйрек жеткілездігіне әкелуі мүмкін. Ерте диагноз қою және емдеу арқылы бұл үдерісті баяулатуға болады. Ауру асқынған жағдайларда диализ немесе бүйрек алмастыру қажет болуы мүмкін. Диагностика үшін несеп және қан анализдері, бүйрек биопсиясы, есту тесттері және көз тексерістері жүргізіледі. Ең нақты диагноз генетикалық тесттер арқылы қойылады. Бүйрек биопсиясында базальды мембрананың қалыңдығындағы ретсіздіктер анықталуы мүмкін. Алпорт синдромы қазіргі уақытта толығымен жазылатын ауру емес. Алайда симптомдарды бақылауда ұстауға, аурудың өршуін баяулатуға болады. Тиісті ем және өмір салтын реттеу арқылы науқастар көптеген жылдар бойы салауатты өмір сүре алады. Тасымалдаушы дегеніміз - ауруды генетикалық түрде тасымалдайтын, бірақ барлық белгілері байқалмайтын адам. Әсіресе әйелдер Х-байланысты Алпорт синдромында тасымалдаушы бола алады. Бұл адамдарда жеңіл гематурия сияқты белгілер байқалғанымен, ауру ұл балаларға ауырырақ түрде берілуі мүмкін. Балаларда көбінесе несепте жасырын қанның болуы (гематурия) ең ерте белгі болып табылады. Сонымен қатар есту қабілетінің төмендеуі, мектептегі үлгерімнің нашарлауы, көз шағымдары да болуы мүмкін. Отбасылық анамнезде Алпорт синдромы бар болса, балалар бұл белгілер жағынан мұқият бақылануы тиіс. Аурудың өршу жылдамдығы генетикалық түрге және жеке факторларға байланысты. Ер адамдарда Х-байланысты түрі жылдамырақ өршиді және науқастардың көпшілігі 20-30 жас аралығында бүйрек жеткілездігіне тап болады. Әйелдерде немесе аутосомды түрлерінде ауру баяуырақ өршуі мүмкін. Егер ауру асқынған бүйрек жеткілездігіне әкеп соқтырса, бүйрек трансплантациясы тұрақты шешім бола алады. Алпорт синдромы бар науқастар трансплантацияға үміткер бола алады және көбінесе отадан кейін өмір сапасы жақсарады. Алайда ағза доноры мұқият таңдалуы тиіс.

Алпорт синдромына күдіктенесіз бе?

Егер сізде немесе балаңызда несепте қан, есту қабілетінің жоғалуы немесе көз проблемалары болса, уақыт жоғалтпай нефрология бөлімінің мамандарына хабарласыңыз. Ерте диагноз қою арқылы аурудың өршуін баяулатып, өмір сапаңызды жақсартуға болады.

Онлайн қабылдауға жазылу