ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია არის ბირთვული მედიცინის სურათის გამოყვანის კვლევა, რომელსაც ექიმი იყენებს ფარისებრი ჯირკვლის ჯანმრთელობისა და ფუნქციის შესამოწმებლად. ის შეიძლება დაეხმაროს სხვადასხვა დაავადების, მათ შორის ჰიპერთირეოზისა და ფარისებრი ჯირკვლის კვანძების, დიაგნოსტიკასა და მონიტორინგში. რადიოაქტიური ნივთიერების ფარისებრ ჯირკვალში დაგროვების სპეციალური კამერით გამოსახვით შესაძლებელია ჯირკვლის მუშაობისა და შესაძლო ანომალიების გამოვლენა. კვლევის შედეგების მიხედვით, პაციენტს შეიძლება შემოთავაზებული იქნეს მედიკამენტური მკურნალობა, ქირურგიული ჩარევა ან მეთვალყურეობა. სცინტიგრაფიული პროცედურა, როგორც წესი, უმტკივნეულოა და დაბალი დოზის რადიოაქტივობის გამოყენების გამო უსაფრთხოდ ითვლება, თუმცა ორსულებსა და მაძიძა დედებში, როგორც წესი, არ არის რეკომენდებული. ეს კვლევა, ფარისებრი ჯირკვლის როგორც ფუნქციური, ისე სტრუქტურული დარღვევების განსაზღვრით, შეიძლება უზრუნველყოფდეს სწორი დიაგნოზის დადგენას.
ვის ენიშნება ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია?
ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ფარისებრი ჯირკვალთან დაკავშირებული მრავალი დაავადების დიაგნოსტიკასა და მონიტორინგში. პაციენტთა ჯგუფები, რომლებსაც შეიძლება ენიშნებოდეთ ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია, შემდეგია:
ფარისებრი ჯირკვლის კვანძის მქონე პაციენტები: ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია ხშირად ტარდება იმ პაციენტებში, რომელთა ფარისებრ ჯირკვალში კვანძი იქნა აღმოჩენილი. ის გამოიყენება კვანძების ცხელი თუ ცივი ბუნების დასადგენად, რადგან ცხელი კვანძები, როგორც წესი, კეთილთვისებიანია და ჰორმონს გამოიმუშავებს. ცივი კვანძები კი ჰორმონს არ გამოიმუშავებს და შეიძლება კიბოს რისკი შეიცავდეს, ამიტომ მათ მეტი შემოწმება სჭირდებათ. ეს კვლევა ასევე ნათლად აჩვენებს კვანძების ზომასა და ფარისებრი ჯირკვლის სხვა სტრუქტურულ ანომალიებს.
ჩიყვის (გოიტრის) მქონე პაციენტები: გოიტრი არის მდგომარეობა, რომელიც ფარისებრი ჯირკვლის გადიდების შედეგად წარმოიქმნება, და ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია გამოიყენება გოიტრის მიზეზის დასადგენად. ეს კვლევა აჩვენებს, არის თუ არა გოიტრი დიფუზური (მთლიანი ჯირკვლის გადიდება) თუ ნოდულური (ჯირკვლის შიგნით კვანძებით გადიდება). ის ასევე აფასებს, როგორ მოქმედებს გოიტრი ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონის წარმოებაზე, და ამით აზუსტებს ჰიპოთირეოზის ან ჰიპერთირეოზის მდგომარეობას. გოიტრის მკურნალობისას ქირურგიული ჩარევის საჭიროება ან იმის შესაძლებლობა, რომ პრობლემა მედიკამენტური მკურნალობით გაკონტროლდეს, ამ კვლევის შედეგების მიხედვით იგეგმება.
ჰიპერთირეოზის მქონე პაციენტები: ჰიპერთირეოზი არის მდგომარეობა, როდესაც ფარისებრი ჯირკვალი ჰორმონს ზედმეტი რაოდენობით გამოიმუშავებს, და ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია ამ პაციენტებში გამოიყენება. რადიოაქტიური ნივთიერებით ჩატარებული ეს გამოსახვა აჩვენებს, ფარისებრი ჯირკვლის რომელი უბნებია გადაჭარბებულად აქტიური. გრეივსის დაავადების მსგავს მდგომარეობებში, რომლებიც ჰიპერთირეოზს იწვევს, ჯირკვლის საერთო აქტივობა შეიძლება გაზრდილად გამოჩნდეს. კვლევის შედეგები მკურნალობის დაგეგმვისთვის მნიშვნელოვან მითითებებს იძლევა.
ჰიპოთირეოზის ეჭვის მქონე პაციენტები: ჰიპოთირეოზი არის მდგომარეობა, როდესაც ფარისებრი ჯირკვალი საკმარის ჰორმონს ვერ გამოიმუშავებს, და სცინტიგრაფია ამ მდგომარეობის შესასწავლად შეიძლება გამოიყენებოდეს. როგორც წესი, ეს კვლევა ტარდება იმის დასადგენად, აქვს თუ არა ფარისებრ ჯირკვალს სტრუქტურული პრობლემა. ჯირკვლის გარკვეულ უბნებში რადიოაქტიური ნივთიერების დაბალი დაგროვება შეიძლება მიგვანიშნებდეს ჰიპოთირეოზის ქვემდებარე მიზეზზე.
ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ეჭვის მქონე პაციენტები: ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია ტარდება ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ეჭვის მქონე პაციენტებში, რათა დადგინდეს, არის თუ არა კვანძები ცივი. ცივი კვანძები, როგორც წესი, კიბოს რისკს შეიცავს, ამიტომ ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს სკრინინგში ის მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. თუ კვანძები ცივია, ექიმმა შეიძლება ბიოფსიის ჩატარება განიხილოს. ეს კვლევა ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს გავრცელების დასადგენად და მკურნალობის შემდგომ მონიტორინგში.
ფარისებრი ჯირკვლის ქირურგიული ჩარევის გადატანილი პაციენტები: ფარისებრი ჯირკვლის ქირურგიული ჩარევის გადატანილ პაციენტებში სცინტიგრაფია აჩვენებს, არის თუ არა ოპერაციის შემდეგ დარჩენილი ფარისებრი ჯირკვლის ქსოვილი აქტიური, და ეხმარება იმის დადგენაში, ხომ არ განვითარდა სიმსივნის განმეორება. ის ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მეტასტაზების კვლევაში, ფარისებრი ქსოვილის გავრცელების სანახავად. ოპერაციის შემდგომი მკურნალობის დაგეგმვისა და მონიტორინგისთვის ეს კვლევა მნიშვნელოვანია.
როგორ ტარდება ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია?
ამ კვლევის დროს პაციენტს შეჰყავთ რადიოაქტიური იოდის იზოტოპი. შემდეგ სპეციალური კამერა ფარისებრი ჯირკვლის სურათს კომპიუტერის ეკრანზე გამოსახავს. ფარისებრი ჰორმონის წარმოებაში იოდი გამოიყენება, ამიტომ ეს რადიოაქტიური ნივთიერებები ჯირკვლის მიერ ბუნებრივად შეიწოვება და ამის წყალობით გამოსახვა შესაძლებელი ხდება. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფიის განხორციელების ეტაპები შეიძლება შემდეგს მოიცავდეს:
მომზადების ეტაპი: პაციენტს ინფორმაცია ეძლევა, რომ პროცედურამდე მითითებული დროის განმავლობაში არ უნდა მიიღოს საკვები და არ უნდა მიიღოს გარკვეული მედიკამენტები. როგორც წესი, ითხოვენ, რომ თავი აარიდოს იოდის შემცველ მედიკამენტებს, საკვებსა და საკონტრასტო ნივთიერებებს. იოდით მდიდარი საკვები შეიძლება ხელი შეუშალოს ფარისებრ ჯირკვალს, რომ საკმარისად შეიკავოს რადიოაქტიური ნივთიერება. ორსულობის ან ძუძუთი კვების შემთხვევაში გამოიყენება დაბალი დონის რადიოაქტივობა.
რადიოაქტიური ნივთიერების მიწოდება: პაციენტს რადიოაქტიური ნივთიერება, უმეტესად, ვენაში ინექციის საშუალებით ეძლევა. მიწოდებული ნივთიერება ფარისებრი ჯირკვლის მიერ შეიწოვება, და ეს შეწოვა გამოიყენება რადიოაქტიური ნივთიერების ფარისებრ ჯირკვალში განაწილების შესასწავლად. რადიოაქტიური ნივთიერების ფარისებრ ჯირკვალამდე მისვლისა და საკმარისად დაგროვებისთვის, როგორც წესი, 20 წუთიდან რამდენიმე საათამდე დროა საჭირო.
გამოსახვის ეტაპი: მას შემდეგ, რაც რადიოაქტიური ნივთიერება ფარისებრ ჯირკვალში გადანაწილდება, პაციენტის კისრის არე სპეციალური გამა კამერით სკანირდება. ეს კამერა ფარისებრ ჯირკვალში არსებულ რადიოაქტიურ ნივთიერებას აღიქვამს და დეტალურ სურათს ქმნის. პროცედურის დროს პაციენტს სთხოვენ უმოძრაოდ იყოს, რადგან მოძრაობამ შეიძლება სურათის ხარისხზე იმოქმედოს. სცინტიგრაფიული პროცედურის დროს რაიმე ტკივილი ან დისკომფორტი არ იგრძნობა, კამერა მხოლოდ პაციენტის კისრის არეზე ფოკუსირდება და სურათებს აგროვებს.
შედეგების შეფასება: სურათების აღების შემდეგ, იკვლევენ, როგორ არის დაგროვებული რადიოაქტიური ნივთიერება ფარისებრ ჯირკვალში. ამ ეტაპზე ფასდება ისეთი დეტალები, როგორიცაა ჯირკვლის ორივე წილში დაგროვების არსებობა, კვანძების ან სტრუქტურული ანომალიების არსებობა და ჰორმონის წარმომქმნელი უბნები. აღმოჩენილი მონაცემების მიხედვით პაციენტს შეიძლება დაესვას ისეთი დიაგნოზი, როგორიცაა ჰიპერთირეოზი, ჰიპოთირეოზი, გოიტრი ან კვანძი.
რამდენ წუთს გრძელდება ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია?
ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია, როგორც წესი, 30 წუთიდან 1 საათამდე დროში სრულდება. რადიოაქტიური ნივთიერების ორგანიზმში შეყვანით დაწყებულ პროცესს შეიძლება დასჭირდეს გარკვეული მოცდის დრო, რათა ნივთიერება ფარისებრ ჯირკვალში საკმარისად დაგროვდეს. ეს მოცდის დრო 20-30 წუთს შეიძლება შეადგენდეს. გამოსახვის ეტაპი, როგორც წესი, დაახლოებით 15-30 წუთს გრძელდება, და ამ დროის განმავლობაში პაციენტი უმოძრაოდ უნდა იყოს. პროცედურის დასრულების შემდეგ პაციენტს შეუძლია დაუბრუნდეს ყოველდღიურ აქტივობებს და სპეციალური ზომების მიღება არ სჭირდება.
რა შემთხვევებში არის საჭირო ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია?
ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია არის სპეციალური გამოსახვის მეთოდი, რომელიც ფარისებრი ჯირკვლის სტრუქტურული და ფუნქციური დარღვევების შესასწავლად გამოიყენება. ეს კვლევა მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა სხვადასხვა ფარისებრი ჯირკვლის დაავადების დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის პროცესში. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფიის გამოყენების ზოგიერთი შემთხვევაა:
ჰიპერთირეოზი (ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების ჭარბი წარმოება): ჰიპერთირეოზი არის მდგომარეობა, რომელიც წარმოიქმნება, როდესაც ფარისებრი ჯირკვალი ზედმეტი რაოდენობით ფარისებრი ჰორმონს გამოიმუშავებს. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია გამოიყენება იმის დასადგენად, ჯირკვლის რომელი უბნები გამოიმუშავებს ჭარბი ჰორმონს და როგორია ფარისებრი ჯირკვლის საერთო ფუნქციური მდგომარეობა.
ფარისებრი ჯირკვლის კვანძები: ფარისებრი ჯირკვლის კვანძები არის პატარა წარმონაქმნები, რომლებიც ფარისებრ ჯირკვალში წარმოიქმნება, და ეს კვანძები შეიძლება იყოს ცხელი (ჰორმონის წარმომქმნელი) ან ცივი (ჰორმონს არ გამოიმუშავებს). ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია ტარდება ამ კვანძების ფუნქციური მდგომარეობის დასადგენად.
ჰიპოთირეოზი (ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების არასაკმარისი წარმოება): ჰიპოთირეოზი არის მდგომარეობა, როდესაც ფარისებრი ჯირკვალი საკმარისი რაოდენობით ჰორმონს ვერ აწარმოებს. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ჰიპოთირეოზის გამომწვევი სტრუქტურული ან ფუნქციური დარღვევების დასადგენად. ფარისებრი ჯირკვლის ის უბნები, სადაც ჰორმონის წარმოება არასაკმარისია, და ამ მდგომარეობის გამომწვევი ფაქტორები სცინტიგრაფიით ფასდება.
გოიტრი (ფარისებრი ჯირკვლის გადიდება): გოიტრი არის მდგომარეობა, როდესაც ფარისებრი ჯირკვალი უჩვეულოდ იზრდება, და ამ გადიდების მიზეზის გასაგებად ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია გამოიყენება. სცინტიგრაფია აჩვენებს, არის თუ არა გოიტრი გავრცელებული ან ნოდულური და რამდენ ჰორმონს აწარმოებს ფარისებრი ჯირკვალი.
ფარისებრი ჯირკვლის კიბო: ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ეჭვის მქონე პაციენტებში ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია გამოიყენება ცივი კვანძების აღმოსაჩენად, რომლებიც კიბოსთვის შეიძლება იყოს დამახასიათებელი. ცივი კვანძები, როგორც წესი, ისეთი კვანძებია, რომლებიც ჰორმონს არ გამოიმუშავებენ და კიბოს რისკს შეიცავენ.
რატომ არის სასურველი ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია?
ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია არის გამოსახვის მეთოდი, რომელიც მნიშვნელოვან უპირატესობებს გვთავაზობს კიბოს დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფიის უპირატესობებიდან ზოგიერთია:
ფუნქციური ინფორმაციის მიწოდება: ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია ნათლად აჩვენებს, ფარისებრი ჯირკვლის რომელი უბნები მუშაობს გადაჭარბებულად ან არასაკმარისად. ცხელ კვანძებსა (აქტიურად ჰორმონის წარმომქმნელებს) და ცივ კვანძებს (ჰორმონს არ აწარმოებს) შორის განსხვავების დადგენით ის ექიმებს ეხმარება, გაიგონ დაავადების საფუძველში არსებული ფუნქციური დარღვევები.
კვანძების შეფასება: ულტრაბგერის მსგავს სხვა გამოსახვის მეთოდებს შეუძლიათ აჩვენონ ფარისებრი ჯირკვლის კვანძების ზომა და ფორმა, ხოლო ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია ცხადყოფს, ფუნქციურია თუ არა ეს კვანძები. კიბოს რისკის მქონე ცივი კვანძები გამოვლინდება და გადამისამართდება დამატებითი გამოკვლევებისთვის. ასე შესაძლებელი ხდება ზედმეტი ბიოფსიების თავიდან აცილება და უფრო მიზანმიმართული დიაგნოზის დადგენა.
ავადმყოფობის მონიტორინგი: ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს დიაგნოზის მქონე პაციენტებში ის გამოიყენება ოპერაციის შემდეგ დარჩენილი ფარისებრი ჯირკვლის ქსოვილისა და შესაძლო მეტასტაზების (კიბოს გავრცელების) მონიტორინგისთვის. ამ მეთოდით შესაძლებელია ორგანიზმში რადიოაქტიური ნივთიერების შემკავებელი არანორმალური უბნების გამოვლენა და მკურნალობის დაგეგმვა. ასევე, ეს მნიშვნელოვანი მეთოდია იმის მონიტორინგისთვის, დაბრუნდა თუ არა კიბო მკურნალობის შემდეგ.
მკურნალობის სწორი დაგეგმვა: ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია მნიშვნელოვან ინფორმაციას აწვდის ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების მკურნალობის პროცესში სწორი გზის განსაზღვრისთვის. იმის დადგენით, რომელი უბნები რეაგირებს მკურნალობაზე ან რომელ სფეროებში არსებობს პრობლემა, მკურნალობის ვარიანტები უფრო ნათლად შეიძლება დაიგეგმოს. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვან როლს ასრულებს რადიოაქტიური იოდით მკურნალობის ან ქირურგიული ჩარევის საჭიროების განსაზღვრაში.
ხშირად დასმული კითხვები
ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია, რადგან გამოიყენება დაბალი დოზის რადიოაქტიური ნივთიერება, როგორც წესი, უსაფრთხო პროცედურად ითვლება. გვერდითი მოვლენები იშვიათია და პაციენტები პროცედურის შემდეგ, ძირითადად, ყოველდღიურ აქტივობებს აგრძელებენ. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფიის დროს გამოყენებული რადიოაქტიური ნივთიერების რაოდენობა ძალიან დაბალია და, როგორც წესი, უვნებელია. თუმცა, ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია, როგორც წესი, არ არის რეკომენდებული ორსული ქალებისა და მაძიძა დედებისთვის, რადგან რადიოაქტიურმა ნივთიერებებმა შეიძლება ნაყოფს ან ჩვილს ზიანი მიაყენოს. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფიამდე ზოგიერთი მედიკამენტის, განსაკუთრებით ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონული პრეპარატების, შეწყვეტა შეიძლება იყოს საჭირო. პაციენტებმა პროცედურამდე გარკვეული დროის განმავლობაში უნდა აარიდონ თავი რადიოაქტიური იოდის შემცველ საკვებს. ასევე, შეიძლება რეკომენდებული იყოს ექიმის მიერ მითითებული დროის განმავლობაში შიმშილი. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფიის შედეგები, როგორც წესი, იმავე დღეს ან რამდენიმე დღეში შეიძლება მივიღოთ. სურათებს რადიოლოგი ექსპერტი აანალიზებს და ასახავს დასკვნაში. არასაჭირო რადიაციის თავიდან ასაცილებლად, კვლევა მხოლოდ ექიმის მიერ რეკომენდებულ შემთხვევებში უნდა ჩატარდეს. მკურნალობის მონიტორინგში ან დაავადების მიმდინარეობის კონტროლში, როგორც წესი, განმეორებითი გადაღებები შეიძლება მოთხოვნილი იყოს. ვადაზე დაბადებული ჩვილის წონა დაახლოებით 3.17 კგ-ია, ნაადრევი ჩვილის წონა კი დაახლოებით 2.26 კგ ან უფრო ნაკლები შეიძლება იყოს. ჩვილების დაბადების დროზე მრავალი სხვადასხვა ფაქტორი მოქმედებს. ეს ფაქტორები შეიძლება უკავშირდებოდეს ჩვილების რაოდენობას, დედის სამედიცინო ანამნეზსა და ჯანმრთელობის მდგომარეობას. თუმცა, ამ მდგომარეობას ერთი, მკაფიო მიზეზი არ აქვს. ფარისებრი ჯირკვლის სცინტიგრაფია დეტალურ და სპეციფიკურ სურათს იძლევა. ამის წყალობით, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებისა და ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მსგავსი მდგომარეობების დიაგნოზი, მონიტორინგი და მკურნალობა უფრო ეფექტურად შეიძლება განხორციელდეს. ფარისებრი ჯირკვლის დაავადების ნიშნების მქონე პირებს ადრეული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის შეუძლიათ ჩაეწერონ ჩვენი საავადმყოფოს ენდოკრინოლოგიურ პოლიკლინიკებში.
