ძვლის სცინტიგრაფია არის ბირთვული მედიცინის მეთოდი, რომელსაც იყენებენ ძვლის დაავადებების დიაგნოსტიკაში, მკურნალობასა და მონიტორინგში. ძვლის სცინტიგრაფიის დროს სხეულში შეყვანილი რადიოაქტიური ტრასერი ნივთიერებების წყალობით შესაძლებელია ანომალური უჯრედული აქტივობების ვიზუალიზაცია. განსაკუთრებით იმ ძვლის ტკივილების შემთხვევაში, რომელთა მიზეზიც გაურკვეველია, ექსპერტები ხშირად იყენებენ ძვლის სცინტიგრაფიას, რათა დაადგინონ ტკივილის გამომწვევი ფაქტორი. ასევე, ექსპერტები შეიძლება მიმართონ ძვლის სკანირებას იმის შესამოწმებლად, გავრცელდა თუ არა ისეთი კიბო, როგორიცაა მკერდის ან პროსტატის კიბო, ძვალში.
რას წარმოადგენს ძვლის სცინტიგრაფია?
ძვლის სკანირებად ასევე წოდებული ძვლის სცინტიგრაფია არის ბირთვული მედიცინის მეთოდი, რომელსაც იყენებენ ძვლოვან ქსოვილებში წარმოქმნილი anomaliების დასადგენად, იმის შესაფასებლად, მოქმედებს თუ არა გატარებული მკურნალობა, და სხვა მიზეზების გამო. ძვლის სკანირების დროს პაციენტს შეჰყავთ რადიოაქტიური ნივთიერება. შეყვანილი ეს ნივთიერება გროვდება იმ ზონებში, რომლებსაც „ცხელ წერტილებს“ უწოდებენ და სადაც უჯრედული ცვლილებები ინტენსიურია, რაც ამ არეებს გამოსახულების აპარატზე თვალსაჩინოს ხდის. ეს ცხელი წერტილები შეიძლება იყოს რამდენიმე დაავადების ნიშანი, ინფექციებიდან ტრავმამდე, მეტასტაზური კიბოებიდან ართრიტამდე. ამგვარად, სცინტიგრაფიის წყალობით შესაძლებელია ისეთი მოტეხილობების, ინფექციებისა თუ სიმსივნეების დანახვა, რომლებიც ისეთი კლასიკური გამოსახულების მეთოდებით, როგორიცაა რენტგენი, ვერ გამოვლინდება (1, 2).
ძვლის სცინტიგრაფია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კიბოს მქონე პაციენტების მონიტორინგშიც. მთელი სხეულის ძვლის სცინტიგრაფია შეიძლება გამოყენებულ იქნას იმის დასადგენად, მეტასტაზირებს თუ არა კიბო ძვალში, ანუ გავრცელდა თუ არა იგი ძვლებზე, და იმის შესაფასებლად, რა სტადიაზეა დაავადება. განსაკუთრებით მაღალია ისეთი კიბოს სახეობების, როგორიცაა მკერდის და პროსტატის კიბო, ძვლებზე გავრცელების რისკი, ამიტომ ექსპერტები მკურნალობის პროცესის განსაზღვრისას ძვლის სკანირებას იყენებენ (1, 2).
რა შემთხვევებში გამოიყენება ძვლის სცინტიგრაფია?
ძვლის სცინტიგრაფია არის გამოსახულების მეთოდი, რომელიც გამოიყენება მრავალი ჯანმრთელობის პრობლემის დიაგნოსტიკასა, მკურნალობასა და მონიტორინგში, პირველ რიგში კი მიზეზგაურკვეველი ძვლის ტკივილების დროს. განსაკუთრებით, ექსპერტები ძვლის სკანირებას მიმართავენ იმისთვის, რომ დაადგინონ, გავრცელდა თუ არა კიბოს უჯრედები ძვალზე, განსაზღვრონ კიბოს სტადია მკურნალობამდე და მკურნალობის შემდეგ და შეაფასონ მკურნალობის ეფექტურობა. ამასთანავე, ძვლის სცინტიგრაფიის სხვა გამოყენების სფეროებია (1):
ტრავმების აღმოჩენა ძვლებზე, რომლებიც რენტგენით ვერ გამოსახულდება,
მოტეხილობების პოვნა, რომელთა ადგილმდებარეობის განსაზღვრა რთულია,
მოტეხილობის დროის დადგენა,
ძვლის ინფექციების დიაგნოსტიკა, როგორიცაა ოსტეომიელიტი,
სახსრის ან პროთეზის ინფექციების დიაგნოსტიკა,
ძვლის ტკივილების წყაროს პოვნა, რომელიც რენტგენით ან სხვა მეთოდებით ვერ დგინდება,
რევმატული დაავადებების, როგორიცაა ართრიტი და ოსტეოართრიტი, დიაგნოსტიკა, მკურნალობა და მონიტორინგი,
პეჯეტის დაავადება, რომელიც ხასიათდება ძვლების გასქელებითა და დარბილებით,
ავასკულური ნეკროზი, ანუ ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც ხასიათდება ძვლოვანი ქსოვილის სიკვდილით სისხლის მიმოქცევის შემცირების შედეგად,
კეთილთვისებიანი ძვლოვანი სიმსივნეები,
ძვალში დაწყებული კიბოები,
სხვადასხვა ქსოვილისა და ორგანოდან, როგორიცაა მკერდი და პროსტატა, ძვალზე გავრცელებული კიბოები,
ფიბროზული დისპლაზია (ძვლოვან ქსოვილში ანომალური განვითარება).
მთელი სხეულის ძვლის სცინტიგრაფია შეიძლება დაგვეხმაროს ჩონჩხის მთლიანობაში არსებული დაზიანებების ან სტრუქტურული ცვლილებების გამოსახვაში. ამის წყალობით, ძვლის სცინტიგრაფიის შემდეგ ექსპერტებს შეუძლიათ მკურნალობის პროცესი პირის მიხედვით დაგეგმონ.
როგორ ტარდება ძვლის სცინტიგრაფია?
ძვლის სცინტიგრაფიისთვის, ხშირად, პაციენტებს პროცედურამდე სპეციალური მომზადება არ სჭირდებათ, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ პაციენტებმა ექიმებს აცნობონ ისეთი მედიკამენტების შესახებ, რომლებსაც რეგულარულად იღებენ. ამასთანავე, პროცედურის დროს საჭიროა ისეთი ლითონის შემცველი სამკაულების, როგორიცაა ყელსაბამი, საყურე, სამაჯური, ან ისეთი აქსესუარების მოხსნა, როგორიცაა ქამარი. გარდა ამისა, თუ პაციენტს აქვს სახსრის იმპლანტი, კბილის იმპლანტი ან ისეთი სამედიცინო მოწყობილობა, როგორიცაა ელექტროკარდიოსტიმულატორი, მნიშვნელოვანია, ეს ფაქტი ძვლის სკანირებამდე ექიმებს ეცნობოს.
ძვლის სცინტიგრაფიის პროცედურის დროს, პირველ რიგში, ბირთვული მედიცინის ტექნიკოსი პაციენტს რადიოაქტიურ ნივთიერებას უშვებს. თავად ძვლის სკანირება, ჩვეულებრივ, 30-დან 60 წუთამდე გრძელდება, თუმცა იმისთვის, რომ წამალი სისხლის მიმოქცევიდან ძვლებამდე მიაღწიოს, პაციენტს ჯანდაცვის დაწესებულებაში ერთიდან ოთხ საათამდე მოუწევს ლოდინი (3). მას შემდეგ, რაც წამლის ძვლებამდე მისაღწევად საჭირო ლოდინის დრო დასრულდება, პაციენტებს სამედიცინო კაბინეტში შეიყვანენ და სთხოვენ, ზურგზე დაწვან სამედიცინო მაგიდაზე. ამ ეტაპზე, სხეულზე მოძრავი დიდი კამერა სურათის გადაღებას იწყებს. კამერა ადგენს ცხელ წერტილებს, სადაც რადიოაქტიური ნივთიერება გროვდება. სკანირების პროცესში, უფრო ნათელი გამოსახულების მისაღებად, ექსპერტებმა შეიძლება პაციენტებს სთხოვონ, რამდენიმე წამის განმავლობაში სუნთქვა შეიკავონ. ზოგიერთ შემთხვევაში, ექსპერტებმა შეიძლება ძვლების უფრო ღრმა ფენების გამოსახვისთვის გამოიყენონ მეთოდი, რომელსაც ერთფოტონური ემისიური კომპიუტერული ტომოგრაფია (SPECT) ეწოდება (4).
რომელ დაავადებებში გამოიყენება ძვლის სცინტიგრაფია?
ძვლის სცინტიგრაფია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კიბოს ჩათვლით მრავალი ჯანმრთელობის პრობლემის დიაგნოსტიკასა და მონიტორინგში. ძვლის სკანირების გამოყენების ზოგიერთი ჯანმრთელობის პრობლემაა შემდეგი (5, 6):
ძვლის პირველადი კიბოები და ძვლის მეტასტაზები: კიბოს უჯრედებმა შეიძლება მეტასტაზი მისცეს ძვლებს, რადგან ისინი სხეულში ვრცელდება, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი ქსოვილიდან ან ორგანოდან წარმოიშვა. განსაკუთრებით, ისეთი კიბოს სახეობების, როგორიცაა მკერდის, პროსტატის, ფილტვისა და თირკმლის კიბო, მოწინავე სტადიებზე ძვლებში მეტასტაზები შეიძლება გამოვლინდეს. ძვლის სკანირება შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც ძვლიდან წარმოშობილი კიბოების, ისე სხვა ორგანოებიდან ძვალზე გადასული კიბოების დიაგნოსტიკაში, მკურნალობასა და მონიტორინგში.
ოსტეოპოროზი: ძვლის გამოფიტვად ასევე წოდებული ოსტეოპოროზი არის ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც განსაკუთრებით მენოპაუზის პერიოდის ქალებს ემართებათ და ხასიათდება ძვლის სიმკვრივის შემცირებით და ძვლის მოტეხილობის რისკის მატებით. ძვლის გამოფიტვის მქონე პაციენტებში ძვლის მოტეხილობები, ჩვეულებრივ, ხერხემლის მალებზე, ანუ ხერხემალზე, ვლინდება. სხვა გამოსახულების მეთოდებმა შეიძლება ხერხემლის მალების მოტეხილობები ნათლად ვერ აჩვენოს. ძვლის სკანირება ეხმარება მოტეხილობების ადგილმდებარეობის დადგენაში და იმის შეფასებაში, არის თუ არა ძვლის ტკივილის მიზეზი ძვლის მოტეხილობა.
პეჯეტის დაავადება: პეჯეტის დაავადება არის ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც გამოიხატება ძვლის დაზიანებით და ძვლოვანი სტრუქტურის ანომალიით, რომლის მიზეზიც ზუსტად არ არის ცნობილი. ის შეიძლება დააზიანოს როგორც ერთი ძვალი, ისე მთელი ჩონჩხის სისტემა (7).
ძვლის ინფექციები (ოსტეომიელიტი): ძვლის ინფექციები, რომლებიც ხასიათდება ძვლებში შეშუპებითა და ანთებით, ოსტეომიელიტს, ძვლის სცინტიგრაფიის წყალობით, ადრეულ სტადიაზე შეუძლია გამოავლინოს და შეფასდეს დაავადების სტადია.
ართრიტი და სხვა სახსრების დაავადებები: ძვლის სცინტიგრაფია ასევე ფართოდ გამოიყენება ანთებითი სახსრების დაავადებების, როგორიცაა რევმატოიდული ართრიტი, დიაგნოსტიკაში, მკურნალობასა და მონიტორინგში.
ძვლის სცინტიგრაფია განსაკუთრებით გამოიყენება იმ პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ ფარული ან მცირე მოტეხილობები.
როდის მზად არის ძვლის სცინტიგრაფიის შედეგები?
ძვლის სცინტიგრაფიის პასუხი, ჩვეულებრივ, მაშინვე ვერ მიიღება. სკანირების პროცედურის შემდეგ მიღებული გამოსახულებები მათი სფეროს მქონე რადიოლოგის მიერ შემოწმდება, და დეტალურად გაანალიზდება მეტაბოლიზმში არსებული ანომალიები. სკანირების შედეგების ინტერპრეტაცია და შედეგების პაციენტამდე მიტანა, ჩვეულებრივ, 1-დან 2 კვირამდე შეიძლება გაგრძელდეს. იმის შესახებ, როდის შეიძლება შედეგების მიღება, ექსპერტები სცინტიგრაფიის შემდეგ პაციენტებს ინფორმირებას უკეთებენ. თუ სკანირების შედეგად ექსპერტები საეჭვო უბნებს გამოავლენენ, მკურნალობის პროცესის დასაგეგმად შეიძლება დამატებითი გამოკვლევები მოითხოვონ (3).
ხშირად დასმული კითხვები
ძვლის სცინტიგრაფია, ჩვეულებრივ, იმისთვის ინიშნება, რომ დადგინდეს, გავრცელდა თუ არა კიბო ძვლებზე. დამატებით, ძვლის სკანირება შეიძლება ჩატარდეს არა მხოლოდ მეტასტაზების დასადგენად, არამედ კიბოს სტადიის განსასაზღვრად და მკურნალობამდე და მკურნალობის შემდეგ მკურნალობაზე რეაქციის შესაფასებლად. ასევე, ძვლის სცინტიგრაფიას შეიძლება მიმართონ რენტგენით ვერ გამოვლენილი ძვლის ტრავმების, რთულად დასანახი მოტეხილობების, ძვლის ინფექციების (ოსტეომიელიტი), მიზეზგაურკვეველი ძვლის ტკივილებისა და ისეთი ჯანმრთელობის პრობლემების დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისას, როგორიცაა პეჯეტის დაავადება. ძვლის სცინტიგრაფია არის მნიშვნელოვანი სამედიცინო გამოსახულების მეთოდი, რომელსაც იყენებენ ძვლებში არსებული დაავადებებისა და ანომალიების გამოსავლენად. ძვლის სკანირება ექსპერტებს მნიშვნელოვან ინფორმაციას აწვდის როგორც ძვლიდან წარმოშობილი კიბოების, ისე სხვა ქსოვილებიდან და ორგანოებიდან ძვალზე გავრცელებული კიბოების დიაგნოსტიკასა, მკურნალობასა და მონიტორინგში. ამასთანავე, ძვლის სკანირებას შეიძლება მიმართონ სხვა გამოსახულების მეთოდებით ძნელად გამოსავლენი ძვლის მოტეხილობების, ძვლის ინფექციების, რევმატოიდული ართრიტისა და პეჯეტის დაავადების მსგავსი მეტაბოლური ძვლის დაავადებების შეფასებისას. ასევე, მიზეზგაურკვეველი ძვლის ტკივილების მიზეზის გასაგებად ექსპერტები შეიძლება გამოიყენონ ძვლის სცინტიგრაფია. ძვლის სცინტიგრაფია, ჩვეულებრივ, უსაფრთხო მეთოდად ითვლება. პროცედურის დროს ძვლებში ანომალიების შესასწავლად რადიოაქტიური ნივთიერება გამოიყენება, თუმცა გამოყენებული დოზა საკმაოდ დაბალია. ამიტომ, პროცედურის შემდეგ პაციენტებს შეუძლიათ მალე დაუბრუნდნენ ყოველდღიურ ცხოვრებას. ამავდროულად, რადიოაქტიური ნივთიერების ორგანიზმიდან გამოყოფის დასაჩქარებლად, ექსპერტებმა შეიძლება პაციენტებს პროცედურის შემდეგ 48 საათის განმავლობაში დიდი რაოდენობით წყლის დალევა ურჩიონ. ადამიანების უმეტესობისთვის ძვლის სცინტიგრაფია სერიოზულ რისკს არ წარმოადგენს. ასევე, პაციენტის გარემოში რადიაციის გავრცელების რისკი საკმაოდ დაბალია. თუმცა, ორსული ან მეძუძური ქალების შემთხვევაში ძვლის სცინტიგრაფიამ რადიაციის გამო არასასურველი ეფექტები შეიძლება გამოიწვიოს, ამიტომ ამ პირებისთვის ძვლის სკანირების ჩატარება არ არის რეკომენდებული (3). ძვლის სცინტიგრაფიის დროს, როცა რადიოაქტიური ნივთიერება პაციენტის ორგანიზმში ცირკულირებს, პაციენტები, ჩვეულებრივ, არაფერს გრძნობენ. სკანირების პროცედურაში შესაძლო ერთადერთი დისკომფორტი არის ის უსიამოვნება, რაც რადიოლოგიის ტექნიკოსის მიერ ვენით რადიოაქტიური ნივთიერების შეყვანისას გამოყენებული ინექციით შეიძლება გამოიწვიოს. ძვლის სცინტიგრაფია ერთ-ერთი იმ სამედიცინო პროცედურაა, რომლის გვერდითი ეფექტებიც პრაქტიკულად არ არსებობს. თუმცა, ისევე როგორც ყველა სამედიცინო პროცედურის შემთხვევაში, პროცედურის შემდეგ პაციენტებს შეიძლება ჰქონდეთ მსუბუქი ეფექტები. პროცედურის დროს ინექციის ადგილზე შეიძლება მსუბუქი სიმწვანე ან შეშუპება წარმოიქმნას. ეს, ჩვეულებრივ, რამდენიმე დღეში თავისით გადის. იშვიათად, ზოგიერთ პაციენტში რადიოაქტიური ნივთიერების ვენიდან გამოჟონვის შედეგად ხელზე შეშუპება და ტკივილი შეიძლება წარმოიქმნას. ორსულობისას კი, ძვლის სკანირების დროს გამოყენებულ რადიოაქტიურ ნივთიერებას შეუძლია განვითარებად ნაყოფს ზიანი მიაყენოს, ამიტომ ორსულებისთვის ძვლის სცინტიგრაფიის ჩატარება არ არის რეკომენდებული. ძვლის სცინტიგრაფიის სიხშირე შეიძლება განსხვავდებოდეს სკანირების მიზნისა და პაციენტის ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით. მაგალითად, ზოგიერთი ექსპერტი მიიჩნევს, რომ ქალებს, რომელთა პირველ სკანირებაზე ძვლის სიმკვრივე ჯანმრთელად დადგინდა, ახალი სკანირებისთვის 15 წლის მოლოდინი შეუძლიათ, თუმცა ოსტეოპოროზის წინა სტადიის, ოსტეოპენიის დასაწყისში, ძვლის მძიმე სიმკვრივის დაკარგვის მქონე ქალებმა წელიწადში ერთხელ უნდა გაიკეთონ ძვლის სკანირება. ძვლის სცინტიგრაფია მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მრავალი ჯანმრთელობის პრობლემის, პირველ რიგში კი კიბოს, დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში. მიზეზგაურკვეველი ძვლის ტკივილის მსგავსი სიმპტომების არსებობისას სასარგებლოა, ექიმ-სპეციალისტს მიმართოთ და ძვლის სკანირების შესახებ ინფორმაცია მიიღოთ.
