ინ ვიტრო განაყოფიერების პროგრამა

ინ ვიტრო განაყოფიერების პროგრამა

• შეფასება

• საკვერცხეების სტიმულაცია

• კვერცხუჯრედების აღების პროცესი (OPU)

• კვერცხუჯრედების სპერმით განაყოფიერების პროცესი

• განაყოფიერებული კვერცხუჯრედების გადატანა

1. შეფასება

წყვილისთვის რომელი მკურნალობის მეთოდი შეესაბამება, ამის დასადგენად ტარდება დეტალური გასაუბრება. განიხილება ადრე ჩატარებული გამოკვლევებისა და მკურნალობის ჩანაწერები. ქალს უტარდება გინეკოლოგიური გასინჯვა; საჭიროების შემთხვევაში, ნაცხის ტესტისა და ბაქტერიოლოგიური გამოკვლევებისთვის იღებენ ნიმუშებს. ულტრაბგერითი გამოკვლევით ფასდება საშვილოსნო და საკვერცხეები. ციკლის მე-3 დღეს ჩატარებული ჰორმონული ანალიზებიც დაგეგმვაში დაგვეხმარება. საჭიროების შემთხვევაში შეიძლება მოთხოვნილი იყოს საშვილოსნოს რენტგენოგრაფია. მამაკაცისთვისაც ითხოვენ სპერმის ანალიზს. წყვილის მახასიათებლებისა და შეფასებების შედეგად განისაზღვრება გამოყენებადი მკურნალობის პროტოკოლი და მედიკამენტების დოზა.

2. საკვერცხეების სტიმულაცია

ნორმალურ ქალში ყოველ თვე ვითარდება 1 ან 2 კვერცხუჯრედი. ინ ვიტრო განაყოფიერების მკურნალობისას მიზანია მრავალი კვერცხუჯრედის განვითარება. ამ ეტაპზე იწყება ფოლიუმის მჟავის დამატება, ნაყოფის ნერვულ სისტემაში შესაძლო ანომალიების თავიდან ასაცილებლად. დადგენილი მკურნალობის პროტოკოლისა და მედიკამენტების დოზის მიხედვით იწყება თერაპია. გარკვეულ ინტერვალებში ულტრაბგერით გამოკვლევაზე მოწვეულ პაციენტში ფასდება განვითარებული ფოლიკულების რაოდენობა და დიამეტრი. მიზანია 16-20 მმ ზომის 10-12 ფოლიკულის განვითარება. დაკვირვებების დროს შეიძლება დაინიშნოს ჰორმონული ანალიზებიც მედიკამენტების დოზის დასარეგულირებლად. კონტროლების დროს ულტრაბგერით ფასდება საშვილოსნოს შიდა ფენაც, ენდომეტრიუმი. კვერცხუჯრედების განვითარება 10-12 დღეს გრძელდება. მკურნალობის დასასრულისკენ კონტროლები საჭიროა დღეგამოშვებით/ყოველდღიურად. როდესაც ფოლიკულები საკმარის ზომას მიაღწევს, საბოლოო მომწიფებისთვის კეთდება hCG ინექცია. hCG-ის გაკეთებიდან დაახლოებით 36 საათის შემდეგ ტარდება კვერცხუჯრედების აღება.

3. კვერცხუჯრედების აღება (OPU)

წყვილი აუცილებლად უნდა იმყოფებოდეს მითითებულ დროს ინ ვიტრო განაყოფიერების ცენტრში. პროცედურამდე წინა ღამეს, 24:00 საათის შემდეგ პაციენტმა აღარაფერი უნდა ჭამოს და დალიოს. კვერცხუჯრედების აღება არის პროცედურა, რომელიც საოპერაციოში, ჩვეულებრივ, ზოგადი ანესთეზიით ტარდება და დაახლოებით 15-20 წუთს გრძელდება. პაციენტს აყენებენ გინეკოლოგიურ მაგიდაზე და ვაგინალური ულტრაბგერითი კონტროლის ქვეშ სპეციალური ნემსით აღწევენ საკვერცხეებამდე. თითოეულ ფოლიკულში შეჰყავთ ნემსი და ფოლიკულის სითხე ასპირატორის დახმარებით იცლება. მიღებული სითხე დაუყოვნებლივ გადაეცემა ემბრიოლოგიურ ლაბორატორიას, სადაც ემბრიოლოგები მას მიკროსკოპის ქვეშ ამოწმებენ. კვერცხუჯრედები მიღებული სითხიდან გამოიყოფა, თავსდება კულტურის სითხის შემცველ სხვა ჭურჭელში და ითვლება მათი რაოდენობა; შემდეგ ინახება სპეციალურ კარადებში, რომლებიც ინკუბატორებად იწოდება და დედის საშვილოსნოს მსგავს გარემოს ქმნის განაყოფიერებამდე. ამ გზით ყველა ფოლიკული ასპირირდება და პროცედურა სრულდება. შეგროვებული კვერცხუჯრედების რაოდენობა შეიძლება განსხვავდებოდეს ულტრაბგერით კონტროლზე ნანახი ფოლიკულების რაოდენობისგან; მნიშვნელოვანი არის, რამდენი კვერცხუჯრედი გვაქვს ხელთ. პროცედურის შემდეგ პაციენტს გამოაფხიზლებენ და პალატაში გადაიყვანენ. დასვენების შემდეგ, თუ ყველა კონტროლი ნორმალურია და პაციენტი თავს კარგად გრძნობს, მას შეიძლება გაეწეროს სახლში, მას შემდეგ, რაც აუხსნიან წამლების დანიშნულებას და მიაწვდიან ინფორმაციას შეგროვებული კვერცხუჯრედების რაოდენობის შესახებ. 2-3 დღის განმავლობაში შესაძლოა იგრძნობოდეს მუცლის ქვედა მიდამოში მენსტრუალური ტკივილის მსგავსი ტკივილი. მისი კონტროლი შესაძლებელია ტკივილგამაყუჩებლებით. რამდენიმე დღის განმავლობაში შეიძლება იყოს მსუბუქი სისხლდენა წვეთოვანი ან გაჟონვის სახით.

4. განაყოფიერების პროცესი (ფერტილიზაცია)

ამისთვის გამოიყენება ორი მეთოდი:

კლასიკური ინ ვიტრო განაყოფიერების მეთოდი (In Vitro Fertilization = IVF)

ეს მეთოდი უმეტესად გამოიყენება ახალგაზრდა პაციენტებში, როცა კვერცხუჯრედების რაოდენობა მაღალია და სპერმის თვისებები კარგია. ფოლიკულის სითხე, რომელიც სტერილურ მილებში აღწევს ემბრიოლოგიურ ლაბორატორიაში, ემბრიოლოგის მიერ სპეციალურ კაბინაში მიკროსკოპის ქვეშ მუშავდება და კვერცხუჯრედები გადადის სპეციალურ საკვებ გარემოში. სპეციალურად მომზადებულ ჭურჭელში კვერცხუჯრედები და სპერმატოზოიდები ერთად თავსდება (თითოეულ კვერცხუჯრედთან დაახლოებით 100 ათასიდან 200 ათასამდე მოძრავ სპერმატოზოიდს ათავსებენ) და 16-18 საათის განმავლობაში ტოვებენ, რათა სპერმა თავად განაყოფიეროს კვერცხუჯრედი. ამ დროის ბოლოს ტარდება განაყოფიერების შემოწმება. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილება IVF-ზეა მიღებული, შესაძლო განაყოფიერების წარუმატებლობის გამოსარიცხად კვერცხუჯრედების ნაწილზე შესაძლებელია მიკროინექციის გაკეთება.

მიკროინექცია (Intra Cytoplasmic Sperm Injection = ICSI)

მიკროინექცია უპირატესია მაშინ, როცა სპერმის რაოდენობა და მოძრაობა შემცირებულია, ფორმის დარღვევები მეტად არის გამოხატული; როცა სპერმა ქირურგიული გზით მიიღება (TESA, TESE); როცა ქალიდან მიღებული კვერცხუჯრედების რაოდენობა მცირეა, ხარისხი დაბალია ან კვერცხუჯრედის გარსი სქელია; აუხსნელი უნაყოფობის შემთხვევებში; და წყვილებში, რომლებსაც ადრე IVF-ის წარუმატებლობა ჰქონდათ. შეგროვებული კვერცხუჯრედები გადიან არჩევის პროცესს, მათი გარშემო არსებული უჯრედების (კუმულუსის უჯრედები) ნარჩენებისგან იწმინდებიან და ირჩევა მხოლოდ მომწიფებული კვერცხუჯრედები. განაყოფიერება ხდება კვერცხუჯრედების აღებიდან დაახლოებით 2-6 საათის შემდეგ. ემბრიოლოგი მიკროსკოპის ქვეშ, მიკრომანიპულატორად წოდებული სპეციალური მოწყობილობის დახმარებით, სპერმატოზოიდს თხელ ნემსით კვერცხუჯრედში შეჰყავს. ინკუბატორში შენახვის შემდეგ 16-18 საათში ტარდება განაყოფიერების კონტროლი. დღევანდელ ინ ვიტრო განაყოფიერების მკურნალობაში IVF-ის ნაცვლად უფრო ხშირად გამოიყენება მიკროინექცია (ICSI), რომელიც განაყოფიერების მაჩვენებელს ზრდის. რადგან ერთი კვერცხუჯრედის ნორმალური განაყოფიერებისთვის ერთი სპერმატოზოიდიც შეიძლება საკმარისი იყოს, მიკროინექციის მეთოდი ძალიან დაბალი სპერმის რაოდენობის მქონე მამაკაცებსაც აძლევს ბავშვის ყოლის საშუალებას. შეგროვებული კვერცხუჯრედების საშუალოდ დაახლოებით 70% მომწიფებულია და განაყოფიერებისთვის ვარგისია. მათგან დაახლოებით 70% განაყოფიერდება. მაგალითად, 10 კვერცხუჯრედის მქონე ქალს საშუალოდ 7-8 მომწიფებული კვერცხუჯრედი ექნება და 4-5 ემბრიონი განვითარდება. ეს საშუალო მაჩვენებელია და რაოდენობა შეიძლება იყოს ამაზე ნაკლები ან მეტი.