ხერხემლის დაავადებები (სერვიკალური სპონდილოზი)

სერვიკალური სპონდილოზი არის დაავადება, რომელიც ასაკთან დაკავშირებული, განმეორებადი მინორული ტრავმების შედეგად კისრის სახსრებს აზიანებს, ძირითადად 40 წელს გადაცილებულ ადამიანებში გვხვდება და ასაკთან ერთად პროგრესირებს. ის ასევე ცნობილია როგორც სერვიკალური ოსტეოართრიტი. განსაკუთრებით ხშირად ვლინდება იმ უბნებში, სადაც კისრის (ცერვიკალური) ხერხემლის მალები ყველაზე მოძრავია (C4-C5, C5-C6, C6-C7). ორივე სქესს თანაბრად აზიანებს, თუმცა მამაკაცებში ის უფრო ადრე ასაკში ვლინდება, ვიდრე ქალებში. ადამიანის ასაკის მატებასთან ერთად, ზურგისა და კისრის ხერხემალს შემდგენელი ძვლები და ხრტილები პროგრესირებად დეგენერაციას განიცდის და ზოგჯერ შედეგად წარმოიქმნება არათანაბარი ძვლოვანი გამონაზარდები, რომლებსაც ოსტეოფიტები ეწოდება. ბევრი ადამიანის რადიოლოგიურ გამოკვლევაში ეს მონაცემი ვლინდება, თუმცა ზოგჯერ არანაირ ჩივილს არ იწვევს.

სიმპტომები:

• დაჭიმული და მტკივნეული კისერი
• მხრისა და მკლავის ტკივილი
• მკლავებში, ხელებში, ფეხებსა და ტერფებში დაბუჟება და ჩხვლეტა
• მკლავებში, ხელებში, ფეხებსა და ტერფებში სისუსტე
• კოორდინაციის დაკარგვა
• სიარულის გაძნელება
• არანორმალური ღრმა მყესის რეფლექსები
• შარდისა და განავლის უკონტროლობა ან შეკავება

რისკ-ფაქტორები:

• ასაკის მატება
• განმეორებადი მინორული ტრავმები
• გადატანილი მაჟორული ტრავმა (საგზაო შემთხვევა, მაღლიდან ვარდნა)

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს?

• თუ გამოყენებული ტკივილგამაყუჩებელი მკურნალობის მიუხედავად ტკივილი არ მცირდება
• თუ ტკივილი თანდათან უარესდება
• თუ მკლავებსა და ფეხებში გამოჩნდება დაბუჟება და სისუსტე

დიაგნოზი: დაავადების დიაგნოზი ისმება ჩივილებისა და ანამნეზის შეგროვების შემდეგ ჩატარებული ნევროლოგიური გასინჯვისა და მის შესაბამისად დანიშნული რადიოლოგიური გამოკვლევის მეთოდების დახმარებით. იმის დასადგენად, მოჰყავს თუ არა ზურგის ტვინსა და ნერვულ ფესვებს კომპრესია, აუცილებელია რეფლექსების, მკლავებისა და ფეხების კუნთების ძალისა და მგრძნობელობის გასინჯვა. სერვიკალური სპონდილოზი ასევე შეიძლება კისრის მოძრაობების შეზღუდვას იწვევდეს, რაც გასინჯვისას შეიძლება გამოვლინდეს. რადიოლოგიური გამოკვლევებიდან შეიძლება დაინიშნოს კისრის რენტგენოგრაფია (servikal direkt grafi), კისრის კომპიუტერული ტომოგრაფია (BT) და კისრის მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MR), რომელთა საშუალებითაც გამოვლენილი ძვლოვანი გამონაზარდები, ზურგის ტვინსა და ნერვულ ფესვებზე კომპრესიის ნიშნები ან მალებს შორის დისკების თიაქრები დიაგნოზის დასმის საშუალებას იძლევა.
მკურნალობა: კლინიკური მდგომარეობის სიმძიმის მიხედვით შემთხვევებში არჩევენ არაქირურგიულ (მედიკამენტურ-კონსერვატიულ) მკურნალობას ან ქირურგიულ მკურნალობას.

არაქირურგიული მკურნალობა:

• საყელოს ტარება კისრის მოძრაობებს ზღუდავს და ნერვის გაღიზიანებას ამცირებს
• ტკივილგამაყუჩებელი საშუალებების გამოყენება (განსაკუთრებით არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები)
• კისრის კუნთების გამაძლიერებელი ვარჯიშები და ფიზიოთერაპია
• კუნთების მოდუნების საშუალებების გამოყენება
• მალებს შორის სახსრების (ფასეტური სახსრების) არეში კორტიკოსტეროიდისა და ლოკალური anესთეტიკის ინექცია

ქირურგიული მკურნალობა: თუ კონსერვატიული მედიკამენტური მკურნალობა შედეგს არ იძლევა, პაციენტის კისრის ტკივილი არ გადის ან ნევროლოგიური სიმპტომები კიდევ უფრო უარესდება, განიხილება ქირურგიული ჩარევის ჩატარება. ჩასატარებელი ქირურგიული ჩარევა დამოკიდებულია პაციენტის მიმდინარე მდგომარეობის გამომწვევ პათოლოგიაზე. ყველაზე ხშირად გამოყენებადი ქირურგიული მიდგომებია წინა (ანტერიორული) და უკანა (პოსტერიორული) მიდგომები.

წინა მიდგომა: კისრის წინა ნაწილში გაკეთებული ჭრით საყლაპავი მილი (ezofagus) და სასუნთქი მილი (ტრაქეა) გვერდზე იწევა და ამით მიიღწევა კისრის მალებამდე. ამ ეტაპზე ქირურგი, ძირითადი პათოლოგიის შესაბამისად, იცილებს მალებს შორის თიაქრებულ დისკს ან ძვლოვან გამონაზარდებს. ამ მიდგომით ზურგის ტვინზე კომპრესიის მოსახსნელად იცილებენ ორ დისკს და მათ შორის მდებარე მალას (კორპექტომია). წარმოქმნილი სიცარიელე შესაძლებელია გამყარდეს იმპლანტით (კორპექტომიური კარკასი) ან პაციენტის საკუთარი ძვლის ან ხელოვნური ძვლის გრაფტით.

უკანა მიდგომა: ამ მიდგომით ხერხემლის არხის ერთი ან რამდენიმე მონაკვეთის შევიწროება იმ პრინციპზე დაფუძნებული, რომ უკანა ელემენტების მოცილებით ზურგის ტვინის არხი თავისუფლდება. (ლამინექტომია)
საჭიროების შემთხვევაში, უკანა ელემენტების მოცილების შემდეგ, ხერხემლის სტაბილურობის შენარჩუნების მიზნით, ტიტანის ხრახნებით ტარდება უკანა სტაბილიზაცია.

ქირურგიის რისკები: ამ ტიპის ქირურგიული ჩარევების შემდეგ შეიძლება შეგვხვდეს ისეთი პრობლემები, როგორიცაა ინფექცია, ოპერაციის დროს და მის შემდეგ სისხლდენასთან დაკავშირებული რისკები, ოპერაციის დროს ზურგის ტვინს გარშემო მყოფი გარსის (dura) გახევით გამოწვეული ტვინ-ზურგის ტვინის სითხის გაჟონვა, ოპერაციის შემდეგ პაციენტის დიდხანს საწოლში უმოძრაოდ ყოფნის გამო შესაძლო ღრმა ვენური თრომბოზი და მასთან დაკავშირებული გართულებები.