აორტის სარქვლის დაავადებები

აორტის სარქვლის დაავადებები და ანევრიზმის ქირურგია

რა არის აორტის სტენოზი?

აორტის სტენოზი 3 სახით შეიძლება იყოს: სარქვლის ქვემოთ, სარქვლის დონეზე და სარქვლის ზემოთ; მოზრდილებში ის უმეტესად სარქვლთანაა დაკავშირებული. სარქვლთან დაკავშირებული აორტის სტენოზი ორად იყოფა: რევმატული და არარევმატული.

რა არის რევმატული აორტის სტენოზი?

რევმატული აორტის სტენოზი დასავლურ ქვეყნებში პაციენტების 30-40%-ს შეადგენს, ხოლო ჩვენს ქვეყანაში ეს მაჩვენებელი უფრო მაღალია. რევმატიზმის შედეგად აორტის სარქვლი სქელდება, ანთდება და დროთა განმავლობაში სარქვლის დაზიანებით ნორმალურად მოძრავი სამი ფურცელი ერთმანეთს ეკვრის და წარმოიქმნება კალციფიკაცია (გაკირტება), რის გამოც იგი ქვის ნაწილის მსგავსი ხდება. რევმატული აორტის სტენოზი ხშირად მიტრალურ გულის სარქვლასაც აზიანებს, თუმცა მისი კლინიკური მნიშვნელობა სხვადასხვანაირი შეიძლება იყოს.

რა არის არარევმატული აორტის სტენოზი?

არარევმატული აორტის სტენოზი ორი სახისაა: „თანდაყოლილი“ და „დეგენერაციული“. თანდაყოლილი აორტის სტენოზი უფრო ხშირია. ბიკუსპიდური აორტის სტენოზი ყველაზე ხშირად გვხვდება. ნორმალურად აორტის სარქვლს 3 ფურცელი აქვს, ხოლო ამ შემთხვევაში აორტის სარქვლს 2 ფურცელი აქვს. საზოგადოებაში ყოველ 100 ადამიანში 1 ან 2-ს ბიკუსპიდური აორტის სარქვლით უჩნდება. ეს ბიკუსპიდური სარქვლები დროთა განმავლობაში შეიძლება დაზიანდეს ან მთლიანად ნორმალურად იმუშაოს. ამ სარქვლის დაზიანებით შეიძლება წარმოიშვას აორტის სტენოზი, აორტის უკმარისობა (გაჟონვა) ან ორივე (სტენოზი და გაჟონვა). ზოგჯერ ამ სარქვლის ზედაპირზე შეიძლება განვითარდეს ენდოკარდიტი — გულის სარქვლის მიკრობული ინფექციური დაავადება. თანდაყოლილი ბიკუსპიდური სარქვლის გაკირტებით წარმოიქმნება კალციფიკური აორტის სტენოზი. კალციფიკაციის პროგრესირებით გამოხატული აორტის სტენოზი, როგორც წესი, 50-60 წლის ასაკში ვითარდება. დეგენერაციულ ტიპის აორტის სტენოზს ასევე ათეროსკლეროზული, იდიოპათიური კალციფიკური და სენილური ტიპისაც უწოდებენ. აქ სარქვლს ნორმალური სამი ფურცელი აქვს. კალციფიკაცია ათეროსკლეროზის (სისხლძარღვთა სიმყარის) შედეგად ვითარდება. გამოხატული აორტის სტენოზი 60-70 და 80 წლის ასაკში ვითარდება.

რა გარემოებები იწვევს აორტის სტენოზს?

ნორმალურად აორტის სარქვლის ფართობი 2.5-3.5 m2-ია. აორტის სტენოზის დროს, როდესაც ეს ფართობი 1 cm2-ზე ნაკლებს შეადგენს, პაციენტს უჩნდება ჩივილები. 0.7 cm2-ზე ნაკლები კრიტიკული და სერიოზულია. აორტის სტენოზის დროს გული იზრდება.

რა არის აორტის სტენოზის ნიშნები?

გულის რიტმის დარღვევები, მკერდის ტკივილი, მოულოდნელი გონების დაკარგვა და თვალების დაბნელება ჩნდება. დაავადების პროგრესირებით შეიძლება მოულოდნელი სიკვდილი განვითარდეს. ექოკარდიოგრაფიით სრულდება საბოლოო დიაგნოზი და განისაზღვრება სარქვლის დავიწროების ხარისხი. კათეტერიზაცია და ანგიოგრაფია უნდა ჩატარდეს ანგინით დაავადებულ პაციენტებში და 40 წლის ზემოთ ასაკში.

აორტის სტენოზი როგორ მკურნალობს?

1. ჩივილების მქონე პაციენტებში (გულის უკმარისობის ნიშნები, მკერდის ტკივილი, გონების დაკარგვა)
2. ჩივილების არმქონე, თუმცა ექოკარდიოგრაფიით გამოხატული აორტის სტენოზის მქონე პაციენტებში (სარქვლის ფართობი 0,7 cm2-ზე ნაკლები, გრადიენტი 50 mmHg-ზე მეტი და მარცხენა პარკუჭის გადიდება და ფუნქციების დაქვეითება)

განსაკუთრებით პატარა ბავშვებში ბიკუსპიდური აორტის სტენოზის დროს, თუ შესაძლებელია, სარქვლის შენარჩუნებით ხდება მისი აღდგენა. იმ შემთხვევებში, როდესაც აორტის სარქვლის არეალი ძალიან ვიწროა, გამოიყენება როსის/კონის პროცედურა: პაციენტის სხვა სარქვლი (ფილტვის სარქვლი) ამოიჭრება და აორტის სარქვლის ადგილზე გაფართოებული სახით ხდება მისი ჩანერგვა.

რა არის აორტის უკმარისობა?

აორტის უკმარისობის ხარისხის შესაბამისად გული იზრდება. ის ერთ-ერთი იმ გულის დაავადებათაგანია, რომელიც გულს ყველაზე მეტად ადიდებს. მისი ყველაზე ხშირი მიზეზია მწვავე რევმატული ართრიტი (eklem romatizması). რევმატული ცხელება აორტის სარქვლზე იწვევს ბოჭკოვან გასქელებას და მოგვიანებით სარქვლის შეკუმშვას, რაც აორტის უკმარისობას იწვევს. მეორე ხშირი მიზეზია ინფექციური ენდოკარდიტი (ბიკუსპიდურ ან ნორმალურ სარქვლის ზედაპირზე). ინფექციური ენდოკარდიტი არის გულის სარქვლის მიკრობული ინფიცირება. ასევე, იმ შემთხვევებში, როდესაც თანდაყოლილი პარკუჭთაშორისი ძგიდის დეფექტი (VSD: Ventriküler Septal Defekt) აორტის სარქვლის მიმდებარედ ან ახლოს მდებარეობს, დროთა განმავლობაში შეიძლება განვითარდეს აორტის უკმარისობა. მკერდის ტრავმების დროს (საგზაო შემთხვევა, დაცემა და ა.შ.) სარქვლის ნებისმიერი ფურცლის გახევით შეიძლება წარმოიშვას აორტის უკმარისობა. ამის გარდა, აორტის უკმარისობის სხვა მიზეზებია: მიქსომატოზური დეგენერაცია, რევმატოიდული ართრიტი და სისტემური წითელი მგლური. მარფანის სინდრომში, რომელიც იწვევს აორტის სისხლძარღვის გაფართოებას (მსგავსი მექანიზმით არტერიოსკლეროზული ან სიფილისური აორტის ანევრიზმის დროს), აგრეთვე მარფანის სინდრომით თუ მის გარეშე, აორტის სარქვლის რგოლის სისუსტის გამო გაფართოებით განვითარებულ ანულოაორტალურ ექტაზიაში, აორტის უკმარისობა წარმოიქმნება. ასევე აორტის დისექციის დროს, რომლის დროსაც აორტის სისხლძარღვის ფენებს შორის ხდება გახევა, შეიძლება განვითარდეს აორტის უკმარისობა. სხვადასხვა რევმატული და სისტემური დაავადებები (რევმატოიდული ართრიტი, რაიტერის სინდრომი, psoriasis, ტაკაიასუს დაავადება) შეიძლება დააზიანოს აორტის სარქვლი და გამოიწვიოს აორტის უკმარისობა.

რა არის აორტის უკმარისობის ნიშნები?

პირველი ნიშნებია სწრაფი დაღლილობა, ქოშინი, დროთა განმავლობაში — ღამით ქოშინით გაღვიძება. უფრო მოგვიანებით შეიძლება იყოს მკერდის ტკივილი და გონების დაკარგვის შეტევები. მოულოდნელი სიკვდილის რისკი იზრდება იმ შემთხვევებში, როდესაც გული ძალიან გადიდებულია. ექოკარდიოგრაფიით სრულდება საბოლოო დიაგნოზი და განისაზღვრება სარქვლის უკმარისობის ხარისხი. კათეტერიზაცია და ანგიოგრაფია უნდა ჩატარდეს მკერდის ტკივილის მქონე ან 40 წელს გადაცილებულ პაციენტებში.

აორტის უკმარისობა როგორ მკურნალობს?

1. ჩივილების მქონე პაციენტები (NYHA: New York Heart Assosiation class III და IV) უნდა გაიარონ ოპერაცია. გულის შეკუმშვის უნარის დარღვევა ოპერაციას არ უშლის ხელს, თუმცა რისკს ზრდის.
2. ჩივილების არმქონე შემთხვევებში, როდესაც გულის ფუნქციები (მარცხენა პარკუჭის ფუნქციები) იწყებს დაქვეითებას, გულის დიამეტრი კრიტიკულ დონეზე მეტად იზრდება (მარცხენა პარკუჭის დიასტოლური დიამეტრი 7,5 cm-ს აჭარბებს, სისტოლური დიამეტრი 5,5 cm-ს აჭარბებს).
3. ასევე მწვავე (მოულოდნელი) აორტის უკმარისობის შემთხვევებში საჭიროა გადაუდებელი ქირურგიული ჩარევა.

აორტის სარქვლის დაავადებების ქირურგიულ მკურნალობაში, განსაკუთრებით პატარა ბავშვებში, იმ შემთხვევებში, როდესაც აორტის სარქვლს ორი ფურცელი აქვს (ბიკუსპიდური აორტის სარქვლი), სარქვლის სტრუქტურის შესაბამისობისას, მისი შენარჩუნებით აღდგენის მეთოდი უპირატესობაა.

ასევე, იმ შემთხვევებში, როდესაც აორტის სარქვლის ხარისხი კარგია, მაგრამ აორტის სარქვლის რგოლის გადიდების გამო აორტის უკმარისობა აქვს, შესაძლებელია სარქვლის შენარჩუნებით (დევიდის ოპერაცია) და სარქვლის ხელოვნურ სისხლძარღვში მოთავსებით აორტის უკმარისობის მკურნალობა. იმ შემთხვევებში, როდესაც სარქვლის აღდგენა შეუძლებელია, თუ გრძელი სიცოცხლის მოლოდინია და სისხლის გამათხელებელი საშუალების გამოყენებას დაბრკოლება არ აქვს, უნდა ჩაიდგას მექანიკური გულის სარქვლი. თუ სისხლის გამათხელებლის გამოყენებას არსებობს დამაბრკოლებელი რისკი (ტვინის სისხლდენის რისკი, სხვა ორგანოების სისხლდენის რისკი) (80 წელს ზემოთ), გამოიყენება ბიოლოგიური გულის სარქვლები — ცხოველებისგან მიღებული სარქვლები. ოპერაციის დროს, თუ აორტის რგოლი ძალიან პატარაა, მისი გამფართოებელი პროცედურებით უნდა ჩაიდგას საკმარისად დიდი სარქვლი. თუ გაფართოების პროცედურით აორტის რგოლი საკმარისად ვერ გაფართოვდება (როგორც პატარა ბავშვებში), პაციენტის საკუთარი სხვა სარქვლი — ფილტვის სარქვლი — ამოიჭრება და აორტაში ჩაიდგმება. ამ ოპერაციას როსის ოპერაცია ეწოდება. ეს ოპერაცია გრძელი, რთული და გამოცდილებას მოითხოვი ოპერაციაა. მას უნდა ატარებდეს ქირურგი, რომელსაც ამ ოპერაციის გამოცდილება აქვს.

რა არის იდიოპათიური ჰიპერტროფიული სუბაორტული სტენოზი?

ჰიპერტროფიული სუბაორტული სტენოზი ჰიპერტროფიული კარდიომიოპათიის (გულის კუნთების მკვეთრად გადიდებით მიმდინარე დაავადება) განსაკუთრებული სახეა. ჰიპერტროფიული სუბაორტული სტენოზის დროს მარცხენა პარკუჭის (ventrikül) გამოსასვლელს ამცირებს ნორმალურისგან განსხვავებული კუნთოვანი სტრუქტურა, და მისი კლინიკური სურათი აორტის სტენოზს ჰგავს. ჰიპერტროფიული სუბაორტული სტენოზი ოჯახურად გადამდები დაავადებაა, რომლის მიზეზი უცნობია.

რა არის იდიოპათიური ჰიპერტროფიული სუბაორტული სტენოზის ნიშნები?

როგორც წესი, ჩივილები 20-30 წლის ასაკში ჩნდება. ჩივილები, უმეტესად, არის ქოშინი, მკერდის ტკივილი, მოულოდნელი გონების დაკარგვა. მოულოდნელი გონების დაკარგვის მიზეზი სრულად უცნობია, თუმცა მიიჩნევა, რომ ის გულის რიტმის დარღვევას უკავშირდება. ჰიპერტროფიული სუბაორტული სტენოზის შემთხვევებში მოულოდნელი სიკვდილის რისკი მაღალია. ექოკარდიოგრაფიით სრულდება საბოლოო დიაგნოზი და იგეგმება მკურნალობა.

იდიოპათიური ჰიპერტროფიული სუბაორტული სტენოზი როგორ მკურნალობს?

ჩივილების მქონე პაციენტებს ბეტა-ბლოკატორით და კალციუმის არხების ბლოკატორით მკურნალობენ.

1. მედიკამენტურ მკურნალობაზე რეაგირებას რომ არ უწევს და ჩივილები მეტი აქვს პაციენტებში (New York Heart Assosiation class 3 და 4 ჯგუფი)
2. მოულოდნელი გონების დაკარგვის შეტევის მქონე და სტენოზის გამომწვევი მძიმე დაზიანების მქონე პაციენტებში საჭიროა.

მკურნალობაში სტენოზის გამომწვევი კუნთოვანი სტრუქტურები იჭრება და ამოიღება. მკურნალობის კიდევ ერთი მეთოდია მიტრალურ სარქვლზე სარქვლის ჩადგმა.

რა არის მიტრალური სარქვლის დაავადებები?

მიტრალური სარქვლის ფართობი 5-11,4 cm2 (საშუალოდ 7,6 cm2) არის. მიტრალური სარქვლი ორი ფურცლისგან შემდგარი სარქვლის სტრუქტურაა, რომელიც მარცხენა პარკუჭთან (ventrikül) ერთმანეთში ჩაჭდობილია. მიტრალური სარქვლის დაავადების ყველაზე ხშირი მიზეზი ჩვენს ქვეყანასა და განვითარებად ქვეყნებში რევმატული გულის დაავადებაა. ხოლო დასავლურ საზოგადოებაში რევმატიზმით გამოწვეული მიტრალური სარქვლის დაავადება მკვეთრად შემცირდა. დისტროფიული და დეგენერაციული დაზიანებები, მიტრალური უკმარისობა დასავლურ საზოგადოებაში მოხუცებულ ასაკში ხშირად გვხვდება.

რა არის მიტრალური სტენოზი?

იშვიათად გვხვდება თანდაყოლილი მიტრალური სტენოზი, რომლის გარდა, ის თითქმის ყოველთვის მწვავე რევმატული ართრიტის შედეგია. რევმატული მიტრალური სარქვლის დაავადება სტენოზს, უკმარისობას ან ორივეს შეიძლება გამოიწვიოს. მწვავე რევმატიზმი ადრეულ ბავშვობაში უფრო ხშირად მიტრალურ უკმარისობას იწვევს, ხოლო ახალგაზრდა მოზრდილებში მიტრალური სტენოზი, მოგვიანებით ასაკში კი ორივე ერთად (მიტრალური სტენოზი და უკმარისობა) ვითარდება. რევმატიზმით გამოწვეული მიტრალური სტენოზის დროს დაავადების პროგრესირებით მარცხენა წინაგულში (atrium) შეიძლება წარმოიქმნას თრომბი. იქიდან მოწყვეტილი თრომბები ტვინში შეიძლება მოხვდეს და გამოიწვიოს დამბლა ან სხვა სისხლძარღვების ჩახერგვა. რევმატიზმის გარდა, ძალიან იშვიათად, სარქვლის სტრუქტურის მოხუცებულ ასაკში გაკირტების (კალციფიკაციის) გამო, ზოგიერთი ავთვისებიანი დაავადების (კარცინოიდული სინდრომების) დროს, მარცხენა პარკუჭში დიდი თრომბების და სიმსივნეების დროს, აგრეთვე პატარა ჩადგმული ან დავიწროებული მიტრალური პროთეზების დროს შეიძლება მიტრალური სტენოზი განვითარდეს.

რა არის მიტრალური სტენოზის ნიშნები?

ქოშინი, სწრაფი დაღლილობა, ღამით ძილიდან გამღვიძებელი ქოშინი, გულისფრენა (çarpıntı), სისხლიანი ნახველი ყველაზე ხშირი ნიშნებია. ჩივილები, როგორც წესი, არ ჩნდება მანამ, სანამ სარქვლის ფართობი 2-2,5 cm2-მდე არ შემცირდება. ექოკარდიოგრაფიით სრულდება საბოლოო დიაგნოზი და იგეგმება მკურნალობა.

მიტრალური სტენოზის ნიშნები როგორ მკურნალობს?

• მიტრალური სტენოზისთვის ღია გულის ოპერაციის ჩვენებები
• ყოველდღიური აქტივობის შემზღუდველი დაღლილობა (NYHA: New York Heart Assosiation class III და IV)
• სისტემური ემბოლია
• მარცხენა წინაგულში თრომბის არსებობა
• მძიმე სტენოზის მქონე, თუმცა ნაკლები ჩივილების მქონე პირებში არსებული მიტრალური სარქვლის შესანარჩუნებლად (სარქვლის შესაცვლელად არა)
• ჩივილების არმქონე ქალებში, თუ მათ ორსულობა სურთ, რეკომენდებულია.

ქირურგიულ მკურნალობაში, პირველ რიგში, უნდა შეეცადონ არსებული მიტრალური სარქვლის შენარჩუნებას. თუ სარქვლი მაღალი ხარისხით არ არის გაკირტებული, არსებულ სარქვალზე სტენოზი აღმოიფხვრება და სქელი სარქვლის სტრუქტურა ითხელდება. მაღალი ხარისხის კალციფიკაციის არსებობისას ჩაიდგმება პროთეზური სარქვლი.

რა არის მიტრალური უკმარისობა?

ჩვენს ქვეყანასა და განვითარებად ქვეყნებში ყველაზე ხშირი მიზეზი რევმატიზმია. რევმატიზმის შედეგად ყველაზე ხშირად დაზიანებული სარქვლი მიტრალური სარქვლია. დასავლურ საზოგადოებაში კი ყველაზე ხშირი მიზეზი დეგენერაციული და დისტროფიული დაზიანებებია.

რა არის იშემიური მიტრალური უკმარისობა?

გულის მკვებავი კორონარული სისხლძარღვების დახშობის შედეგად შეიძლება მიტრალური უკმარისობა განვითარდეს. განსაკუთრებით განმეორებითი გულის შეტევების (მიოკარდის ინფარქტი) შემდეგ, გულის შეკუმშვის უნარის დარღვევასთან და გადიდებასთან ერთად ვლინდება. ასევე გულის შეტევის შემდეგ, სარქვლის დამჭერი სტრუქტურების გახევის ან მოწყვეტის შედეგად შეიძლება მიტრალური უკმარისობა განვითარდეს.

მიქსომატოზური დეგენერაცია (მიტრალური სარქვლის პროლაფსი, Floppy მიტრალური სარქვლი, მიქსომატოზური მიტრალური სარქვლი, დეგენერაციული მიტრალური სარქვლი)
მიტრალური უკმარისობა ხშირად მოხუცებულ ადამიანებში ზემოქმედებს სარქვლის სტრუქტურებზე. საწყისად ეს სტრუქტურები ჯერ იზრდება, შემდეგ კი მოწყვეტით მიტრალური უკმარისობა მწვავდება. მიქსომატოზური ან დეგენერაციული სარქვლის დაავადება (floppy mitral valve ან მიტრალური სარქვლის პროლაფსი) დასავლურ საზოგადოებაში მიტრალური უკმარისობის გამომწვევი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზეზია.

რა არის ენდოკარდიტი?

მიტრალური სარქვლის მიკრობული დაავადებაა. ის სერიოზული და მძიმე დაავადებაა. შესაბამისი ანტიბიოტიკური მკურნალობით ხშირად ქირურგიული ჩარევაა საჭირო. ბაქტერიული ენდოკარდიტის დროს მიტრალური სარქვლის აღდგენა უფრო ხელსაყრელია.

რა არის მიტრალური ანულარული კალციფიკაცია?

ეს დაავადება ძირითადად მოხუცებში გვხვდება და დეგენერაციული დაავადებაა. ხშირად 60 წელს გადაცილებულ ქალებში გვხვდება. ეტიოლოგია სრულად უცნობია. სისტემური დაავადებებიდან ეჰლერს-დანლოსის და მარფანის სინდრომი სარქვლის რგოლში გაფართოებას და სარქვლის ქვემო სტრუქტურებში გახანგრძლივებას იწვევს, რაც მიტრალურ უკმარისობას წარმოქმნის. სისტემური დაავადებებიდან სხვები არიან ამილოიდოზი, სარკოიდოზი, პოლიართრიტი და ჰიპერეოზინოფილია.

რა არის მიტრალური ანულარული კალციფიკაციის ნიშნები?

სწრაფი დაღლილობა, გულისფრენა (çarpıntı), სისუსტე და დაქანცულობა — ჩივილები არსებობს. ექოკარდიოგრაფიით სრულდება საბოლოო დიაგნოზი და იგეგმება მკურნალობა.

მიტრალური ანულარული კალციფიკაცია როგორ მკურნალობს?

3 და 4 MY მქონე პაციენტში, გულის ფუნქციების დარღვევის გარეშე, უნდა ჩატარდეს ქირურგიული ოპერაცია.

• ყოველდღიური აქტივობის შემზღუდველი დაღლილობა (NYHA: New York Heart Assosiation class III და IV)
• ნაკლები ჩივილების მქონე, გადიდებული გულის მქონე პაციენტები (მარცხენა პარკუჭის სისტოლური დიამეტრი 5,5 cm-ზე მეტი და დიასტოლური დიამეტრი 6 cm-ზე მეტი)
• გულის შეტევის (მიოკარდის ინფარქტის) შემდეგ მძიმე მიტრალური უკმარისობის განვითარების შემთხვევაში
• მიტრალური სარქვლის მიკრობული დაავადების — ენდოკარდიტის შემთხვევაში შეიძლება საჭირო გახდეს.

ქირურგიულ ჩარევაში, პირველ რიგში, უნდა შეფასდეს, შესაძლებელია თუ არა არსებული მიტრალური სარქვლის აღდგენა.

მრავალი სარქვლის დაავადების მქონე პირები როგორ მკურნალობენ?

ზოგიერთ პაციენტში დაზიანებული შეიძლება იყოს მიტრალური, აორტის სარქვლი და, მეტიც, ტრიკუსპიდური სარქვლიც. ამ შემთხვევებში სარქვლის დაავადების სიმძიმის მიხედვით მოქმედებენ ყველა 3 სარქვალზე. რევმატული გულის დაავადება ჩვენს ქვეყანაში ჯერ კიდევ მრავალი სარქვლის დაავადების ყველაზე ხშირი მიზეზია. ამის გარდა, ენდოკარდიტი — გულის სარქვლების ინფექცია და ერთი სარქვლის დაავადებებში ჩვენს მიერ აღნიშნული სხვა მიზეზები შეიძლება გახდეს მრავალი სარქვლის დაავადების მიზეზი. სამი სარქვლის დაავადების დროს, როგორც წესი, მიტრალური და აორტის სარქვლები იცვლება, ხოლო ტრიკუსპიდური სარქვლი აღდგება.