Çift görme olarak da bilinen diplopi, hər yaşdan insanı təsir edə bilər, lakin 60 yaşdan yuxarı fərdlərdə daha çox görünür. Bu yazıda, diplopi əlaməti olaraq qarşınıza çıxa biləcək simptomları, binokulyar diplopi nədir, vertikal diplopi nədir və horizontal diplopi nədir kimi fərqli növlərini araşdıracağıq. Həmçinin, diplopi müalicəsi seçimlərini və diaqnostika metodlarını ətraflı şəkildə müzakirə edəcəyik.
Diplopi (Çift Görmə) Nedir?
Bir obyektə baxdığınızda tək görüntü yerinə iki ayrı görüntü algılıyorsanız, bu vəziyyət diplopi adlanır. Çift görmə şikayəti olan şəxslərdə görüntülərdən biri adətən aydın, digəri isə daha bulanıq və ya fantom görüntü şəklində ortaya çıxır.
Diplopi Nasıl Oluşur?
Normal görmə prosesində hər iki göz eyni nöqtəyə fokuslanır və beyin bu iki görüntünü birləşdirərək tək bir şəkil yaradır. Lakin gözlərin hizalanmasında və ya göz hərəkətlərinin koordinasiyasında bir problem olduqda, hər göz fərqli bir nöqtəyə fokuslanır. Bu halda beyində iki ayrı görüntü yaranır və çift görmə hissi meydana gəlir.
Görmə oxunun pozulması nəticəsində gözlərdə şaşılıq yarana bilər. Bu halda obyektlər retinaya fərqli açılarda düşür və diplopi meydana gəlir. Çift görmə göz əzələlərində, göz əzələlərinə gedən sinirlərdə və ya beyindəki bir xəstəlik nəticəsində inkişaf edə bilər.
Binoküler Diplopi Nedir?
Binoküler diplopi, çift görmənin ən yaygın növüdür və hər iki göz açıqkən meydana gəlir. Bu halda əsas səbəb, hər iki gözün hərəkətlərindəki koordinasiyanın pozulmasıdır. Binoküler diplopidə xəstə hər iki görüntünün də aydın olduğunu ifadə edir.
Binoküler diplopi vəziyyətini anlamaq üçün sadə bir test edə bilərsiniz. Hər hansı bir gözünüzü əlinizlə bağlayıb bir obyektə baxdığınızda tək görürsünüzsə, binoküler diplopi var deməkdir. Başqa sözlə, çift görmənin meydana gəlməsi üçün hər iki gözün də açıq olması lazımdır. Adətən gözlərin hizalanması və ya göz əzələlərinin koordinasiyasında bir problem olduqda meydana gəlir və çox vaxt altda yatan sağlamlıq problemlərinin bir əlaməti ola bilər.
Monoküler Diplopi Nedir?
Monoküler diplopi, binoküler diplopiyə nisbətən daha nadir görünür. Bu vəziyyətdə tək bir göz açıqkən və ya digər göz bağlandığında belə çift görmə davam edir. Monoküler diplopidə bir görüntü daha aydın, digər görüntü isə bir az daha bulanıq olaraq algılanır.
Yalnız problemli olan göz bağlandığında çift görmə ortadan qalxır, sağlam göz bağlandığında isə diplopi davam edir. Eyni anda tək gözdən iki görüntü ortaya çıxır və bu vəziyyət gözdəki optik sistemdə və ya retina ilə bağlı bir problemə işarə edir. Monoküler diplopi adətən göz küresinin görmə oxunu formalaşdıran strukturlarda yaranan problemlərdən qaynaqlanır.
Diplopi (Çift Görme) Nedenleri Nelerdir?
Çift görmə probleminin arxasında çox fərqli sağlamlıq problemləri yatabilir. Diplopi səbəbləri göz strukturlarından beyin xəstəliklərinə qədər geniş bir spektrda dəyişir. Bəzi hallarda müvəqqətidir və öz-özünə düzəlir, bəziləri isə ciddi tibbi müdaxilə tələb edir.
Göz Kaslarına Bağlı Nedenler
Gözlərinizi hərəkət etdirən altı fərqli əzələ var. Bu əzələlərin uyğun işləməsi sayəsində hər iki göz eyni nöqtəyə fokuslanır. Göz əzələlərinin zəifləməsi və ya iflic olması, gözlərin düzgün hizalanamamasına səbəb olur.
Şaşılıq, göz əzələlərinin uyumsuz işləməsi nəticəsində ortaya çıxan yaygın bir problemdir. Göz əzələlərinin effektiv işləməməsi, gözlərin uyğun fokuslanmasını çətinləşdirir və diplopi əlaməti yaradır. Xüsusilə tiroid xəstəliklərində göz əzələlərinin tutulması çift görməyə səbəb ola bilər.
Miyasteniya gravis kimi xəstəliklər, immun sisteminin sinirlər və əzələlər arasındakı əlaqəni blok etməsi ilə inkişaf edir. Bu halda göz əzələlərində əlavə zəiflik meydana gəlir və diplopi ortaya çıxır.
Kornea və Lens Problemleri
Kornea, gözün ön hissəsindəki şəffaf təbəqədir və işığın düzgün qırılmasını təmin edir. Kornea zədəsi, yaralanmalar, infeksiyalar və ya keratokonus kimi hallardan qaynaqlana bilər. Keratokonus, korneanın koni formasında incəlməsi və yumrulanmasıdır.
Katarakt, göz lensinin bulanıqlığı səbəbindən işığın kifayət qədər fokuslana bilməməsinə səbəb olur. Lens bulanıqlığı, işıq şüalarının fərqli yönlərə dağılımına və bir neçə görüntü meydana gəlməsinə yol açır. Astiqmatizm də çift görmənin yaygın səbəblərindən biridir.
Quru göz sindromu, yetersiz və ya keyfiyyətsiz gözyaşı səbəbindən diplopiyə səbəb ola bilər. Həmçinin refraktiv cərrahiyalardan sonra kornealardakı dəyişikliklər səbəbindən müvəqqəti diplopi yaşana bilər.
Sinir Sistemi və Beyin Hastalıkları
Beyin sapı problemləri, göz hərəkətlərini idarə edən sinirləri təsir edərək çift görmə yarada bilər. İnmə, beyinə gedən qan axınının kəsilməsi və ya azalması nəticəsində meydana gəlir və diplopi əlaməti görünə bilər.
Beyin anevrizmaları, qan damarlarında balonlaşma və ya zəifləmə halıdır. Beyin şişləri, göz əzələlərini və ya sinirlərini təsir edərək çift görməyə səbəb ola bilər. Multipl skleroz kimi xəstəliklər, beyin və onurğa beynində sinir zədəsinə yol açır.
Kranyal sinir ifliclərinə diabet, baş travması, şiş və ya yüksək təzyiq səbəb ola bilər. Meningit, mərkəzi sinir sistemini təsir edən infeksiyalardır və diplopi yarada bilər.
Diğer Risk Faktörleri
Diabet, göz əzələlərini bəsləyən sinirlərə ziyan verə bilər. Tiroid xəstəlikləri, gözlərdə şişmə və göz əzələlərinə təzyiq edərək çift görməyə səbəb ola bilər.
Müvəqqəti diplopi səbəbləri arasında alkoqol istehlakı, aşırı yorğunluq və yuxu pozuntuları var. Benzodiazepinlər kimi dərmanlar da müvəqqəti çift görmə yarada bilər. Baş travmaları, göz əzələlərində və ya sinirlərində zədəyə səbəb olaraq diplopi yaradır.
Diplopi Belirtisi ve Semptomları
Diplopi əlaməti müxtəlif şəkillərdə özünü göstərə bilər və şəxsdən şəxsə fərqlənə bilər. Əlamətlərin şiddəti, altda yatan səbəbə bağlı olaraq dəyişir. Bəzi xəstələr yüngül narahatlıq yaşarkən, bəziləri gündəlik fəaliyyətlərini təsir edəcək dərəcədə simptomlarla qarşılaşır.
Çift Görme Şikayəti
Tək bir obyektin iki görüntü olaraq algılanması, diplopinin ən müəyyən xüsusiyyətidir. Görüntülər üfüqi, şaquli və ya diaqonal şəkildə ortaya çıxa bilər. Obyektlərin yan-yana, üst-üstə və ya diaqonal algılanması halları ilə qarşılaşa bilərsiniz.
Bir obyektin bir neçə şəkildə göründüyünü və ya iki fərqli yerdə olduğunu hiss edə bilərsiniz. Görüntüların konturları aydın olmaya bilər və ya iki görüntü bir-birinə qarışa bilər. Həmçinin görüntülər bulanıq və ya kölgəli şəkildə algılanabilir. Bu vəziyyət ətrafınızdakı ilə olan qarşılıqlı əlaqənizi çətinləşdirir.
Baş Ağrısı ve Baş Dönmesi
Diplopi yaşayan şəxslərdə görülen baş ağrıları yüngüldən şiddətliyə qədər dəyişə bilər. Gözlərdə meydana gələn təzyiq, gərginlik və zədəyə bağlı olaraq baş ağrısı ortaya çıxır. Gözlərin fərqli nöqtələrə fokuslanması və beyindəki görüntülərin uyumsuzluğu səbəbindən baş ağrısı inkişaf edə bilər.
Baş dönməsi, diplopi ilə sıxça görülen bir simptomdur. Çift görmə tarazlığın qorunmasını çətinləşdirərək baş dönməsinə səbəb olur. Tarazlıq itkisinə bağlı olaraq baş dönməsi meydana gəlir. Eyni zamanda tarazlıq problemləri yaşanması, həyat keyfiyyətinizi azalda bilər.
Görmə pozuntuları səbəbindən mədə bulantısı və ümumi narahatlıq hissi ortaya çıxa bilər. Mədə bulantısı və qusma kimi həzm sistemi problemləri də görülebilir.
Göz Hareketlerinde Ağrı
Gözlərin hərəkət etdirilməsi zamanı yaşanan ağrılar diplopi ilə əlaqəlidir. Diplopiyə bağlı olaraq gözlərin bir və ya ikisinin hərəkəti zamanı ağrı simptomu ortaya çıxa bilər. Xüsusilə gözlərin ən kiçik hərəkətində belə ağrı meydana gəlir.
Bir və ya iki gözdə göz hərəkətləri ilə yaranan ağrı yaşanabilir. Göz hərəkətlərində məhdudiyyət, çift görmənin gətirdiyi bir əlamətdir. Gözlərin istəksiz olaraq fərqli yönlərə kayması və ya fokuslanma çətinliyi kimi hallar müşahidə oluna bilər.
Göz Yorgunluğu ve Bulanık Görüş
Diplopi yaşayan şəxslərdə gözlərdə yorgunluq hissi sıxça ortaya çıxır. Gözləri aydınlaşdırmaq və ya fokuslamaq üçün davamlı cəhd etmək məcburiyyətində qalmaq, gözlərin yorgun hiss edilməsinə səbəb olur. Kaş ətrafında, şakaklarda və göz qapaqları ətrafında ağrı ola bilər.
Xəstələrin bir və ya hər iki gözündə görülebilen bulanıq görmə vəziyyəti, ümumi görmə keyfiyyətini azaldır. Göz qapağında düşmə meydana gələ bilər. Göz qapağı olması gərəkdiyindən daha aşağıda ola bilər və görməni təsir edə bilər. Göz qapaqlarında görülen düşüklük, diplopinin əlamətləri arasında sıralanabilir.
Diplopi Nasıl Teşhis Edilir?
Çift görmə şikayəti ilə həkimə müraciət etdiyinizdə, diaqnostika prosesi ətraflı bir qiymətləndirmə ilə başlayır. Həkiminiz əvvəlcə diplopi əlamətinin nə zaman başladığını, hansı hallarda artdığını və ya azaldığını öyrənməyə çalışır. Daha əvvəl keçirdiyiniz göz xəstəlikləri, travma və ya sistemik xəstəlik tarixiniz ətraflı şəkildə sorğulanır.
Əlamətlərinizi və şikayətinizi tam olaraq ifadə etmək, həkiminizin hansı testlərin faydalı olacağına qərar verməsinə kömək edir. Diabet, tiroid və ya nevroloji pozuntular kimi xroniki xəstəlikləriniz varsa mütləq bildirməlisiniz. Ailə üzvlərində diplopi tarixi də əhəmiyyətli bir məlumatdır.
Göz Muayenesi ve Testler
Fiziki müayinə zamanı həkiminiz gözlərinizin struktural xüsusiyyətlərini və hərəkət qabiliyyətini qiymətləndirir. Bağlama testi ilə diplopinin monoküler mi, yoxsa binoküler mi olduğu asanlıqla başa düşülür. Göz hərəkətləri müayinəsində bütün baxış yönlərində gözün performansı qiymətləndirilir. Əzələ və ya sinir mənbəli məhdudiyyət olub-olmadığına baxılır.
Cover-uncover testi və alternativ cover testi tətbiq edilərək gözlər arasındakı gizli kayma və ya aşkar kayma aşkar edilir. Prizma testləri sayəsində çift görmənin dərəcəsi və hansı yöne nə qədər kayma olduğu ölçülür. Biomikroskopiya ilə gözün ön seqmenti incələnir. Kornea, iris və lens ətraflı şəkildə qiymətləndirilir.
Göz dibi müayinəsi zamanı retina, optik sinir və damarsal struktur kontrol edilir. Qırma kusurları müəyyən edilərək astiqmatizm və ya hipermetropi kimi problemlər aşkar edilir. Kornea və lens incələnməsi aparılaraq katarakt və ya keratokonus araşdırılır.
Hess Screen testi, göz əzələlərinin çalışma nizamını və gözlər arasındakı koordinasiyanı qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Bu test sayəsində hansı göz əzələsinin zəif çalışdığı və gözlərin hansı yöne kaydığı müəyyən edilə bilər.
Görüntüleme Yöntemleri
Sinir sistemini və ya orbita bölgəsini maraqlandıran şübhələr varsa beyin görüntüləməsi tələb olunur. MRI müayinəsi çift görmə ilə müraciət edən hər xəstədə edilməli olan bir tetkikdir. Bəzi hallarda dərmanlı MRI çəkilməsi lazım ola bilər.
BT taraması da diplopi diaqnozu üçün istifadə olunan görüntüləmə metodları arasındadır. Xüsusilə nevroloji xəstəliklər baxımından qiymətləndirmə aparılır. MR venografi müayinələri də lazım görüldüyündə tətbiq edilir.
Nörolojik Değerlendirme
Qan testləri ilə diabet və tiroid pozuntusu kimi sistemik xəstəliklərin göstəricilərinə baxılır. Tiroid funksiyası testləri aparılaraq Graves xəstəliyi araşdırılır. Qan şəkəri testi və toksisite testləri də tətbiq edilə bilər.
Miyasteniya gravis kimi hallar üçün elektrofizyoloji testlər yol göstərə bilər. Tək lif EMG və əzələ fermentləri incələmələri lazım ola bilər. Antikor testləri də diplopinin mənbəyini tapmaq üçün istifadə olunur.
Səbəbin ortaya qoyulmadığı hallarda beyin onurğa mayesi incələməsi aparılır. Bu incələmə ilə baş içi təzyiqin ölçülməsi və başqa bir xəstəlik olub-olmadığı haqqında əhəmiyyətli ipucları əldə edilir.
Diplopi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Müalicə üsulu seçimi, diplopiyə səbəb olan problemlə müəyyən edilir. Altda yatan xəstəlik aradan qaldırıldığında çift görmə sıxlıqla düzəlir. Həkiminiz əvvəlcə əsas problemi müəyyən edir və ona uyğun müalicə planı hazırlayır.
Gözlük ve Kontakt Lens Tedavisi
Prizma lenslər, binoküler diplopi müalicəsində sıxlıqla başvurulan bir üsuldur. Bu xüsusi lenslər işığı qıraraq gözlərinizin daha doğru nöqtədə fokuslanmasına kömək edir. Görüntünü yenidən hizalayaraq çift görmə problemini azaldır.
Prizmatik gözlüklər, göz əzələlərindəki dengesizlik səbəbindən yaranan diplopi vəziyyətlərində effektiv nəticələr verir. Yüngül şaşılıq və ya qırma kusurlarına bağlı çift görmə vəziyyətində tercih edilir. Astiqmatizm kimi qırma kusurları uyğun gözlük və ya lens istifadəsi ilə düzəldilə bilər.
Kontakt lens istifadəsi də bəzi xəstələrdə diplopi müalicəsinə kömək edir. Xüsusi kontakt lenslər reçete edilərək görmə problemi aradan qaldırıla bilər. Quru göz səbəbli çift görmə vəziyyətlərində süni gözyaşı damlası istifadə olunur.
Göz Egzersizleri ve Bantlar
Göz əzələlərinin koordinasiyasını artırmaq məqsədilə xüsusi egzersiz proqramları tətbiq oluna bilər. Bu egzersizlər göz əzələlərini gücləndirir və gözlər arasındakı uyumu artırır. Xüsusilə binoküler diplopi üçün faydalı nəticələr verir.
Göz bantları müvəqqəti bir həll olaraq istifadə olunur. Bir gözün müəyyən müddət bağlanması bəzən kömək edə bilər. Lakin bu üsul kalıcı həll olaraq tercih edilmir. Göz bağlama müalicəsi beyin doğru görsel siqnal göndərmək üçün tətbiq olunur.
İlaç Tedavisi
Diabet söz konusu olarsa dərman və ya insulin müalicəsi başlanır. Qan şəkəri səviyyələrinin kontrol altına alınması, diabetik neuropatiya səbəbindən yaranan çift görmə problemini yüngülləşdirir. Tiroid xəstəliklərinin müalicəsi ilə göz əzələlərinə olan təzyiq azaldıla bilər.
Botoks inyeksiyaları göz əzələlərindəki dengesizlikləri aradan qaldırmaq üçün istifadə olunur. Botulinum toksin inyeksiyaları adətən müvəqqəti çift görmə vəziyyətləri üçün tercih edilir. Erken dövrdə tətbiq olunan Botoks müalicəsi ilə diplopi ortadan qaldırıla bilər.
Multiple skleroz kimi nevroloji vəziyyətlər varsa xəstəlik kontrol altına alındığında diplopi azala bilər. Sinir iflici vəziyyətlərində dərman müalicəsi ilə izlənilir.
Cerrahi Müdahale Seçenekleri
Göz əzələlərində zəiflik və ya yaralanma səbəbindən əzələ sıxışması varsa əməliyyat lazım ola bilər. Cərrahı müalicə göz əzələlərindəki problemləri düzəltmək üçün tətbiq edilir. Şaşılıq və ya travma kimi vəziyyətlərdə cərrahı həll təmin edir.
Graves xəstəliyinə bağlı diplopi varsa cərrahı müdaxilə düşünülür. Katarakt cərrahisi lens bulanıqlığına bağlı çift görmənin müalicəsində tercih edilir. Göz əzələlərinin vəziyyətini düzəltmək məqsədilə edilən əməliyyatlar gözlərin uyumunu təmin edir.
Gec dövrdə əməliyyatla müalicə etmək lazım. Beyin şişi, anevrizma kimi səbəblərdən qaynaqlanan çift görmə müalicəsində əsas səbəbin ortadan qaldırılacağı şəkildə müalicələr tətbiq edilir.
Diplopi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Diplopi ilə bağlı maraq doğuran sualların cavablarını bu bölmədə tapa bilərsiniz. Xəstələr sıxlıqla müalicə prosesi, hansı həkimə müraciət etmələri və vəziyyətin ciddiliyi haqqında məlumat almaq istəyir.
Çift görme kendiliğinden geçer mi?
Yorğunluq, stres və ya alkoqol istehlakı kimi müvəqqəti faktorlar göz əzələlərinin uyumsuz işləməsinə səbəb ola bilər. Bu hallarda çift görmə qısa müddətdə öz-özünə düzələ bilər. Lakin adətən altda yatan sağlamlıq problemlərindən qaynaqlandığından kalıcı hala gəlirsə tibbi müdaxilə tələb olunur.
Belirgin şəkildə davam edən və ya sıx təkrarlayan çift görmə vəziyyətində mütləq qiymətləndirmə tələb olunur. Qısa müddətdə yaxşılaşsa belə həkim kontrolü əhəmiyyətlidir. Nadir hallarda xəstəlik kalıcı sinir zədəsi yaratmışsa diplopi kalıcı olur.
Diplopi hangi bölüme bakmak gerekir?
Çift görmə problemləri ilə adətən göz xəstəlikləri və ya nevrologiya bölümü məşğuldur. Göz xəstəlikləri mütəxəssisinə müraciət edərək proses aparılır. Tək gözlə baxarkən çift görmə yaşayırsınızsa problem ehtimal ki gözdən qaynaqlanır.
İki gözdə də təcrübə varsa problem adətən sinir sistemindən qaynaqlanır. Xüsusilə davamlı ortaya çıxan diplopi vəziyyətində nevroloji problemlər düşünülə bilər. Detallı göz və sinir sistemi müayinələrinin aparılması faydalı olacaqdır.
Vertikal diplopi nedir?
Görüntülerin dikey olaraq üst üste algılandığı duruma vertikal diplopi denir. Biri diğerinin altında veya üstünde algılanan görüntülerle karşılaşırsınız. Genellikle gözlerin yukarı veya aşağı hareketlerinden sorumlu kaslardaki dengesizlikten kaynaklanır.
Horizontal diplopi nedir?
İki görüntünün yan yana görüldüğü çift görme türüdür. Görüntüler yatay olarak algılanır. Genellikle gözlərin içe veya dışa doğru hərəkətini təmin edən əzələlərdəki problemə işarə edir.
Diplopi tehlikeli midir?
Görüş sahəsində anidən pozulma olursa təcili tibbi müdaxilə tələb edə bilər. Hayati təhlükə yarada biləcək və ya görmə itkisinə səbəb ola biləcək komplikasiyalar inkişaf edə bilər. Şiddetli baş ağrısı, danışma pozuntusu və ya bədəndə zəiflik müşayiət edirsə inme kimi hallardan şübhələnilməlidir.
Diplopi birbaşa korluq yaratmır, lakin bəzi əhəmiyyətli problemlər görmə itkisinə səbəb ola bilər. Felç, nevroloji xəstəliklər və ya beyin şişləri kimi ciddi sağlamlıq problemləri görmə itkisinə yol aça bilər. Buna görə də altda yatan problemin aşkar edilib müalicə edilməsi üçün göz həkiminə getməlisiniz.
Özetle Diplopi (Çift Görme)
Çift görmə problemi kompleks görünə bilər, lakin düzgün diaqnoz və müalicə ilə həll edilə bilən bir vəziyyətdir. Gözlərinizdə iki görüntü algılamaya başladığınızda, əvvəlcə göz həkiminə müraciət edin. Müvəqqəti hallar öz-özünə düzələ bilər, lakin kalıcı və ya sıx təkrarlayan çift görmə ciddi sağlamlıq problemlərinin işarəsi ola bilər.
Unutmayın ki, diplopi müalicəsi altda yatan səbəbə görə dəyişir. Gözlük, dərman və ya cərrahiyyə kimi fərqli seçimlər mövcuddur. Erken müdaxilə sayəsində çox hallarda müvəffəqiyyətli nəticələr əldə edilir. Buna görə də əlamətləri görməzlikdən gəlməyib, mütəxəssis qiymətləndirməsi alaraq görmə keyfiyyətinizi qoruya bilərsiniz.
Diplopi, tək bir nesneyi iki ayrı görüntü olaraq algılama vəziyyətidir. Bu yazıda diplopinin əlamətləri, səbəbləri, diaqnostika metodları və müalicə seçimləri ətraflı incələnir.
