რა არის უორემია? სიმptომები, მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები

ურემია

ურემია არის კლინიკური მდგომარეობა, რომელიც წარმოიქმნება ორგანიზმში ტოქსინების დაგროვების შედეგად, რადგან თირკმელები სრულად ვერ ასუფთავებენ სისხლს ნარჩენი ნივთიერებებისგან. ის ყველაზე ხშირად ქრონიკული თირკმლის უკმარისობის მოგვიანო სტადიებზე ვლინდება, თუმცა მწვავე თირკმლის დაზიანებაც შესაძლოა მიეკუთვნებოდეს ურემიის მიზეზებს. ისეთი ნივთიერებების დაგროვება, როგორიცაა შარდოვანა, კრეატინინი და ფოსფატი, სისტემურ დონეზე მრავალფეროვან სიმპტომებს იწვევს.

რა არის ურემია?

ურემია არის სერიოზული და სისტემური მდგომარეობა, რომელიც წარმოიქმნება სისხლში მავნე ნარჩენი ნივთიერებების დაგროვებით იმის გამო, რომ თირკმელები სათანადოდ ვერ ასრულებენ თავიანთ ფუნქციას. ნორმალურ პირობებში თირკმელები ფილტრავენ და შარდთან ერთად დევნიან ორგანიზმიდან მეტაბოლური აქტივობის შედეგად წარმოქმნილ შარდოვანას, კრეატინინს, ზედმეტ მარილებსა და მჟავებს, მაგრამ როდესაც თირკმლის ფუნქციებში მკვეთრი ვარდნა ხდება, ეს ნივთიერებები ორგანიზმში გროვდება და სისხლის მიმოქცევის გზით ყველა ორგანოთა სისტემაში ვრცელდება. ამ მდგომარეობას "ურემია" ეწოდება. ურემია არ არის მხოლოდ ლაბორატორიული ტესტებით გამოვლენილი სისხლის მაჩვენებლის მატება; ის ასევე არის სინდრომი, რომელიც ვლინდება ფიზიკური, ნევროლოგიური, გასტროინტესტინური და დერმატოლოგიური სიმპტომებით, რასაც ეს დაგროვება იწვევს ორგანიზმში.

როგორ ვითარდება ურემია?

ურემია ვითარდება თირკმელების ფილტრაციული ფუნქციის მძიმე დარღვევის შედეგად. როდესაც გლომერულური ფილტრაციის სიჩქარე (GFR) გარკვეულ ზღვარს ქვემოთ ეცემა, ეს ნარჩენი ნივთიერებები სისხლში დაგროვებას იწყებს. ეს დაგროვება მავნეა არა მხოლოდ ქიმიურ, არამედ ფიზიოლოგიურ დონეზეც, რადგან აღნიშნული ნივთიერებები უარყოფითად მოქმედებს მრავალ სისტემაზე, მათ შორის ნერვულ სისტემაზე, გულზე, საჭმელ მომნელებელ სისტემასა და კანზე. ურემიული ტოქსინები არღვევენ უჯრედულ ფუნქციონირებას და იწვევენ ანთებით პასუხებს, ნეიროტოქსიკურობასა და მეტაბოლურ დარღვევებს. ეს პროცესი ჩვეულებრივ ნელა და ფარულად მიმდინარეობს, მაგრამ მწვავე შემთხვევებში სერიოზული სიმპტომები შესაძლოა საათებსა ან დღეებში განვითარდეს. ურემიის ძირითადი მიზეზებია:

ქრონიკული თირკმლის დაავადება (ქთდ),

დიაბეტური ნეფროპათია,

ჰიპერტენზია,

გლომერულონეფრიტი,

პოლისტოზური თირკმლის დაავადება,

შარდსასქესო გზების ხანგრძლივი ობსტრუქცია,

მწვავე თირკმლის დაზიანება,

სისტემური დაავადებები,

ნეფროტოქსიკური მედიკამენტები.

რა არის ურემიის სიმპტომები?

ურემიის გართულებები ძალიან ფართო სპექტრს მოიცავს იმის მიხედვით, თუ რომელ სისტემებზე ახდენს გავლენას ორგანიზმში დაგროვილი ტოქსიკური ნარჩენები. მიუხედავად იმისა, რომ დასაწყისში ისინი შესაძლოა მსუბუქი და ბუნდოვანი იყოს, როდესაც ურემიის მიზეზი ქრონიკული თირკმლის უკმარისობაა, სიმპტომები უფრო გამოკვეთილი და მრავალსისტემური ხდება. ეს სიმპტომები ჩვეულებრივ ნელა ვითარდება და პაციენტებს შეუძლიათ წლების განმავლობაში იცხოვროან ისე, რომ ვერ ამჩნევდნენ მათ. პროგრესირებადი ურემიის დროს ორგანიზმი თითქოს განგაშს ტეხს და ყალიბდება სისტემური სურათი. ურემიის დროს ხშირი სიმპტომებია:

დაღლილობა და სისუსტე,

მადის დაკარგვა, გულისრევა, პირღებინება,

მეტალის გემო პირში, ამონიაკის სუნი ამოსუნთქვისას,

ქავილი (პრურიტუსი),

კანის ფერის შეცვლა,

კუნთების კრთომა და კრუნჩხვები,

თავის ტკივილი, კონცენტრაციის დარღვევა, გონებრივი დაბინდვა,

ძილის პრობლემები,

სუნთქვის უკმარისობა,

მენსტრუალური ციკლის დარღვევები,

სექსუალური ლტოლვის დაქვეითება.

როგორ დგინდება ურემიის დიაგნოზი?

ურემიის დიაგნოზი იწყება პაციენტის ჩივილების საფუძველზე გულდასმითი შეფასების პროცესით. განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ვლინდება ისეთი გავრცელებული, მაგრამ არასპეციფიკური სიმპტომები, როგორიცაა სისუსტე, მადის დაკარგვა, გულისრევა და ქავილი, ეჭვი მიტანილია თირკმლის ფუნქციის ფონურ დარღვევაზე. დიაგნოზის საფუძველს კი ლაბორატორიული ტესტები წარმოადგენს. სისხლის ანალიზში შარდოვანას (BUN) და კრეატინინის დონის ნორმაზე საგრძნობლად მაღალი მაჩვენებლები მიუთითებს თირკმელების ნარჩენი ნივთიერებების ფილტრაციის უნარის შემცირებაზე. ამასთანავე, ითვლება გლომერულური ფილტრაციის სიჩქარე (GFR). ამ მაჩვენებლის მკვეთრი ვარდნა მხარს უჭერს ურემიულ სურათს. ამავდროულად, შეისწავლება სისხლში ელექტროლიტების დონეები. ისეთი გამოვლინებები, როგორიცაა კალიუმის მატება, ფოსფორის მომატება და კალციუმის დაქვეითება, მიუთითებს იმაზე, რომ თირკმელები ვეღარ უზრუნველყოფენ ბალანსის შენარჩუნებას. ნეფრონსა და ურემიას შორის კავშირი საფუძველს უდგას დაავადების პათოფიზიოლოგიის გაგებას. რაც უფრო იზრდება ნეფრონების დაკარგვა, მით უფრო ძლიერდება ურემიული სიმპტომები.

იმის დასადგენად, განვითარდა თუ არა მეტაბოლური აციდოზი, შესაძლებელია სისხლის გაზების ანალიზის ჩატარება. სისხლის საერთო ანალიზის შედეგებში ხშირად გვხვდება ანემია, რადგან თირკმელები ვერ გამოიმუშავებენ საკმარისი რაოდენობით ერითროპოეტინს. დიაგნოზის მხარდასაჭერად ჩატარებული შარდის ტესტები ააშკარავებს ცილის დაკარგვას ან შარდში არანორმალური ნივთიერებების არსებობას. ვიზუალიზაციის მეთოდებიც, კერძოდ თირკმელების ულტრასონოგრაფია, წარმოდგენას გვიქმნის თირკმელების სტრუქტურულ მდგომარეობაზე. ყველა ამ მონაცემის ერთობლივი შეფასებით ზუსტდება ურემიის დიაგნოზი და განისაზღვრება დაავადების სიმძიმე. ეს შეფასება ასევე გზამკვლევია იმის შესახებ, თუ რომელი მკურნალობის მიდგომა უნდა იქნას უპირატესად არჩეული.

როგორ ტარდება ურემიის მკურნალობა?

ურემიის მკურნალობის მეთოდები ყალიბდება დაავადების სიმძიმის, თირკმლის ფონური დაზიანების მიზეზისა და პაციენტის ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით. ძირითადი მიზანია სისხლში ტოქსიკური ნივთიერებების დონის შემცირება, სიმპტომების შემსუბუქება და თირკმლის ფუნქციების მაქსიმალურად მხარდაჭერა. მსუბუქი ურემიული სურათის დროს სიმპტომები შესაძლოა შემსუბუქდეს სითხის ბალანსით, ელექტროლიტების კორექციით, არტერიული წნევის კონტროლითა და კვების რეჟიმის რეგულირებით. თუ თირკმლის უკმარისობა მოგვიანო სტადიაშია და გლომერულური ფილტრაციის სიჩქარე საგრძნობლადაა შემცირებული, დიալიზით მკურნალობა აუცილებელი ხდება. დიალიზი ორგანიზმიდან აშორებს სისხლში დაგროვილ ტოქსინებსა და ზედმეტ სითხეს და დროებით თავის თავს იღებს თირკმელების ფუნქციას. პაციენტის მდგომარეობიდან გამომდინარე, უპირატესობა ენიჭება ჰემოდიალიზის (აპარატით სისხლის ფილტრაცია) ან პერიტონეალური დიალიზის (მუცლის ღრუს აპკის მიერ ფილტრის ფუნქციის შესრულება) მეთოდებიდან ერთ-ერთს. გრძელვადიანი და მუდმივი გამოსავლის ძიებაში დღის წესრიგში დგება თირკმლის გადანერგვა (ტრანსპლანტაცია). შესაბამისი დონორის არსებობისა და პაციენტის სამედიცინო მზაობის შემთხვევაში გადანერგვის შემდეგ ცხოვრების ხარისხი საგრძნობლად იზრდება. ამასთანავე, დიდ მნიშვნელობას ატარებს დამხმარე მკურნალობებიც.

ურემიით დაავადებულ პაციენტებში ხშირად გვხვდება ისეთი გართულებები, როგორიცაა ანემია, მინერალური და ძვლოვანი დარღვევები და ჰიპერტენზია, რომლებიც სამედიცინო მედიკამენტებით კონტროლდება. გარდა ამისა, დიეტოლოგთან ერთად დაგეგმილი ურემიის დიეტა, რომელიც მოიცავს ცილის, ნატრიუმის, კალიუმისა და ფოსფორის შეზღუდვას, მკურნალობის განუყოფელი ნაწილია. მკურნალობის პროცესი მოითხოვს მულტიდისციპლინურ მიდგომას და მოიცავს მრავალი ჯანდაცვის პროფესიონალის მეთვალყურეობას, რომელთა შორისაც უპირველეს ყოვლისა ნეფროლოგიაში სპეციალისტი სახელდება.

ხშირად დასმული კითხვები

ურემია, ვიდრე თავისთავად დაავადება, აღნიშნავს მდგომარეობას, რომელშიც თირკმელები სათანადოდ ვერ ასრულებენ თავიანთ ფუნქციებს. ის ვლინდება ქრონიკული თირკმლის უკმარისობის ან მოულოდნელად განვითარებული მწვავე თირკმლის დაზიანების მოგვიანო სტადიებზე და ყალიბდება სისხლში ნარჩენი პროდუქტების (განსაკუთრებით შარდოვანას და კრეატინინის) დაგროვებით. ეს არის სისტემური კლინიკური სინდრომი, რომელიც აზიანებს მრავალ ორგანოთა სისტემას იმის გამო, რომ ეს ნივთიერებები ვერ გამოიყოფა ორგანიზმიდან. გამომყოფი სისტემისა და ურემიის ურთიერთობაც პირდაპირია და ამ სურათის ძირითადი მიზეზი თირკმელების ფილტრაციის უნარის დაკარგვაა. ის არ შემოიფარგლება მხოლოდ გამომყოფი სისტემის დაზიანებით, არამედ იწვევს სიმპტომებს ორგანიზმის მრავალ სისტემაში, როგორიცაა ნერვული სისტემა, გული, საჭმელ მომნელებელი სისტემა, კანი და ჰორმონალური ბალანსი. ამ თვალსაზრისით, ეს არის დაავადების პროცესი, რომელიც ვითარდება გამომყოფი სისტემის ფონზე, მაგრამ იწვევს მრავალსისტემურ შედეგებს. ურემიის დროს ანემიის განვითარების ძირითადი მიზეზი ისაა, რომ თირკმელები არ გამოიმუშავებენ საკმარისი რაოდენობით ერითროპოეტინს. ერითროპოეტინი არის ჰორმონი, რომელიც ასტიმულირებს ძვლის ტვინს და უზრუნველყოფს წითელი სისხლის უჯრედების (ერითროციტების) წარმოქმნას. როდესაც თირკმლის ფუნქციები ირღვევა, ამ ჰორმონის გამომუშავება მცირდება და შედეგად ძვლის ტვინი ვერ წარმოქმნის საკმარისი რაოდენობით წითელი სისხლის უჯრედებს. ამავდროულად, ურემიულ გარემოში სუსტდება ძვლის ტვინის პასუხი, მცირდება წითელი სისხლის უჯრედების სიცოცხლის ხანგრძლივობა და ირღვევა რკინის გამოყენებაც. როდესაც ყველა ეს მექანიზმი ერთიანდება, წარმოიქმნება ქრონიკული და ჩვეულებრივ პროგრესირებადი ანემიის სურათი. ურემიის დროს სისხლდენის ტენდენცია ძირითადად თრომბოციტების ფუნქციების დარღვევებიდან გამომდინარეობს. მიუხედავად იმისა, რომ თრომბოციტების (სისხლის ფირფიტების) რაოდენობა ჩვეულებრივ ნორმის საზღვრებშია, ამ უჯრედების შეწებებისა და კოლტის წარმოქმნის უნარი მკვეთრად მცირდება. ეს დარღვევა ვლინდება მაშინ, როდესაც სისხლში დაგროვილი ტოქსინები (განსაკუთრებით შარდოვანა) არღვევენ თრომბოციტების ზედაპირის სტრუქტურასა და მათ ურთიერთქმედებას ერთმანეთთან. შედეგად, სისხლძარღვთა კედლის დაზიანების საპასუხოდ ნორმაში არსებული შედედების პასუხი სათანადოდ არ ვითარდება. ამასთან ერთად, შესაძლოა გაიზარდოს სისხლძარღვთა განვლადობა და ლორწოვან ზედაპირებზე გამოვლინდეს ზედაპირული სისხლდენები. კანზე შესაძლოა წარმოიქმნას სისხლჩაქცევები, ცხვირიდან სისხლდენა, ღრძილებიდან სისხლდენა და სერიოზულ შემთხვევებში კუჭ-ნაწლავის ან ინტრაკრანიალური სისხლდენები. სისხლდენის რისკი განსაკუთრებით თვალსაჩინო ხდება იმ პაციენტებში, რომლებიც არებიან დიალიზზე ან აქვთ დიალიზის უკმარისობა. ურემია ვლინდება ისეთი სიმპტომებით, რომლებიც სისხლში ტოქსიკური ნივთიერებების დაგროვების შედეგად აზიანებს მრავალ სისტემას. ეს ნიშნები ჩვეულებრივ ნელა ვითარდება და პარალელურად იზრდება დაავადების სიმძიმესთან ერთად. ყველაზე ხშირად გავრცელებულ სიმპტომებს შორის შედის ზოგადი სისუსტე, კონცენტრაციის გაძნელება, უძილობა, მადის დაკარგვა, საჭმელ მომნელებელი სისტემის ჩივილები, როგორიცაა გულისრევა და პირღებინება. გარდა ამისა, ხშირია ცუდი გემო პირში, ამონიაკის მსგავსი სუნი ამოსუნთქვისას, კანის ქავილი, ფერმკრთალი ან ნაცრისფერში გარდამავალი კანის ფერი. მოგვიანო სტადიებზე ვლინდება უფრო სერიოზული სისტემური ნიშნები, როგორიცაა ფსიქიკური მდგომარეობის ცვლილებები, გონების დაბინდვა, კუნთების კრთომა, კრუნჩხვა და პერიკარდიტი. როდესაც ურემია კლინიკური თვალსაზრისით იძენს სიმძიმეს, ის იწვევს არა მხოლოდ ლაბორატორიულ გადახრებს, არამედ მრავალ ფიზიკურ და ნევროლოგიურ სიმპტომს, რომლებიც პირდაპირ მოქმედებს ცხოვრების ხარისხზე. პოდაგრასა და ურემიას შორის განსხვავებაც მნიშვნელოვანია, რადგან ორივე მდგომარეობაში მეტაბოლური ნარჩენები გროვდება. თუმცა ერთ შემთხვევაში წამყვანია შარდმჟავა, ხოლო მეორეში — შარდოვანა და ტოქსინები. ურემიული სინდრომი არის სისტემური და მრავალმხრივი კლინიკური სურათი, რომელიც წარმოიქმნება თირკმლის ფუნქციების მაღალ დონეზე დარღვევის შედეგად. ამ სინდრომში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს არა მხოლოდ სისხლში ტოქსინების დაგროვება, არამედ სითხისა და ელექტროლიტების დისბალანსი, ჰორმონალური დარღვევები და ანთებითი პროცესებიც.

ანორექსია არის ურემიის პროცესის ადრეული სიმპტომი და ჩვეულებრივ მადის დაკარგვასთან ერთად იწვევს წონის დაკლებას. ნევროლოგიურ ნიშნებს შორის შედის ლეთარგია, კონფუზია, აგიტაცია, კრუნჩხვა და იშვიათად — კომა. გულ-სისხლძარღვთა სისტემაში შესაძლოა გამოვლინდეს ჰიპერტენზია, პერიკარდიტი და გულის რიტმის დარღვევები. კუჭ-ნაწლავის სისტემის ნიშნებს შორისაა მადის დაკარგვა, პირის სიმშრალე, გულისრევა, პირღებინება, კუჭ-ნაწლავიდან სისხლდენა და პეპტიური წყლულის განვითარება. ჰემატოლოგიურად, ანემიისა და თრომბოციტების ფუნქციის დარღვევების შედეგად, წამყვანია სისხლდენის ტენდენცია. ამავდროულად, სუსტდება იმუნური სისტემა და იზრდება ინფექციის რისკი. კანის სიმშრალე, ქავილი, ჰიპერპიგმენტაცია და კალციფიცირებული დაზიანებები ასევე ყურადღების მისაქცევი ნიშნებია.

ურემიული სინდრომი არის სიცოცხლისთვის საშიში სისტემური მდგომარეობა, რომელიც არ შემოიფარგლება მხოლოდ ერთი სიმპტომით და ჩვეულებრივ მოითხოვს გადაუდებელ დიალიზს. აზოტემიასა და ურემიას შორის განსხვავებას ფუნდამენტური მნიშვნელობა აქვს თირკმლის უკმარისობის ბიოქიმიური და კლინიკური მხარეების გამოსაყოფად. აზოტემია აღწერს სისხლში ისეთი აზოტოვანი ნარჩენი ნივთიერებების მატებას, როგორიცაა შარდოვანა და კრეატინინი, და ის ძირითადად ლაბორატორიული ნიშნებით ვლინდება. ხოლო ურემია აზოტემიის მოგვიანო სტადიაა. საქმე ეხება არა მხოლოდ ნარჩენი ნივთიერებების სისხლში მატებას, არამედ ორგანიზმში სისტემური სიმპტომების წარმოქმნასაც. აზოტემია-ურემიის სურათი ჩვეულებრივ თირკმლის ფუნქციის დაკარგვის მოგვიანო სტადიაზე ვითარდება და პაციენტში შეინიშნება როგორც ბიოქიმიური, ისე კლინიკური დარღვევები.

თუ გაქვთ ურემიის სიმპტომები ან გაქვთ შფოთვა თქვენი თირკმლის ფუნქციების გამო, მნიშვნელოვანია დაუყოვნებლივ მიმართოთ ნეფროლოგიაში სპეციალისტს.

დაუკავშირდით Hisar Hospital-ის ნეფროლოგიის განყოფილებას დეტალური გამოკვლევისა და მკურნალობის გეგმის შესამუშავებლად და ჩაეწერეთ კონსულტაციაზე.