სანერწყვე ჯირკვლის კენჭი (სიალენდოსკოპია): რა არის ენდოსკოპია? რა სიმპტომები აქვს? როგორ ტარდება მკურნალობა?

სანერწყვე ჯირკვლის კენჭი პირის ღრუში სხვადასხვა სიმპტომით ვლინდება. სიალენდოსკოპია კი არის ოპერაციის დასახელება, რომელიც ამ კენჭების ამოღებას უზრუნველყოფს.

რა არის სანერწყვე ჯირკვალი?

სანერწყვე ჯირკვლები ნერწყვს აწარმოებენ და პატარა არხების საშუალებით მას პირის ღრუში გამოჰყოფენ. ამით პირის ღრუ და ხახა სველი რჩება. ნესტიანობა ხელს უწყობს ყლაპვასა და მონელებას. ნერწყვის კიდევ ერთი თვისებაა, რომ ხელს უწყობს პირის ღრუს ბაქტერიებისგან დაცვას. არსებობს სამი ძირითადი დიდი სანერწყვე ჯირკვლის წყვილი.

ენისქვეშა სანერწყვე ჯირკვალი: მდებარეობს ენის ორივე მხარეს და პირის ღრუს ძირში.

ქვეყბის (სუბმანდიბულარული) ჯირკვლები: მდებარეობს ყბის ძვლის ქვემოთ.ყურის წინ მდებარე (პაროტიდული) ჯირკვალი: პირდაპირ ყურების წინ არიან. ქვეყბის ჯირკვლები ორ ნაწილად შედგება: ზედაპირულად და ღრმად. ამ ჯირკვლების მიერ წარმოქმნილი ნერწყვი ზედა მოლარების გვერდით არსებული არხებით აღწევს პირის ღრუში.

პაროტიდული ჯირკვალი, სხვა სახელწოდებით პაროტიდული სანერწყვე ჯირკვალი, არის ყურის წინ მდებარე და პირის ღრუში გამომყოფი დიდი სანერწყვე ჯირკვალი. ის სანერწყვე ჯირკვლებს შორის ყველაზე დიდია და განსაკუთრებით საჭმლის მიღებისას აქტიურად აწარმოებს ნერწყვს. პაროტიდული ჯირკვლის ფუნქციაა მონელებაში დამხმარე ნერწყვის წარმოქმნა და გამოყოფა.

სანერწყვე ჯირკვლის დაავადებები და სიმპტომები რა არის?

სანერწყვე ჯირკვლის დაავადებები მაშინ ჩნდება, როცა ერთი ან მეტი ჯირკვალი ხელს უშლის სეკრეციის წარმოქმნას. დაავადებებს შორისაა კიბო, სიოგრენის სინდრომი, ინფექცია და სანერწყვე ჯირკვლის კენჭები. თითოეულ დაავადებას თავისებური სიმპტომები აქვს. სანერწყვე ჯირკვლის კიბოს სიმპტომებს შორისაა შემდეგი მუხლები:

სახის, კისრის, ყბისა და პირის ღრუს დაუძლურება და სისუსტე,

სახის, კისრის, ყბისა და პირის ღრუს მუდმივი ტკივილი,

პირის სრულად გაღებაში სირთულე,

ყლაპვის გაძნელება,

პირიდან სისხლდენა.

სანერწყვე ჯირკვლის სიმსივნის სიმპტომი თავდაპირველად შეიძლება არ შეინიშნებოდეს. ეს კიბო თავისა და კისრის არეში არსებული კიბოების მხოლოდ 1%-ს შეადგენს. სიოგრენის სინდრომი არის დაავადება, რომელიც დაკავშირებულია ორგანიზმის სითხეებთან, როგორიცაა ცრემლი ან ნერწყვი. ამ დაავადების სიმპტომებს შორისაა:

პირის სიმშრალე,

თვალების სიმშრალე,

კანის სიმშრალე,

კუნთებსა და სახსრებში ტკივილი,

სანერწყვე ჯირკვლების შეშუპება

და მსგავსი სიმპტომები. სანერწყვე ჯირკვლის ანთება, სხვა სახელწოდებით სიალადენიტი, შეიძლება გამოვლინდეს ცხელებით, ნერწყვის რაოდენობის შემცირებით, ჯირკვლების შეშუპებით, პირის სიმშრალით.

სანერწყვე ჯირკვლის კენჭის სიმპტომები რა არის?

სანერწყვე ჯირკვლის კენჭის სიმპტომები, საერთოდ, ჭამის შემდეგ მატულობს და რამდენიმე საათში ისევ მცირდება. ჭამის შემდეგ სიმპტომების მომატების მიზეზი ისაა, რომ ჯირკვლები ღეჭვის დროს ნერწყვის გამოსაყოფად სტიმულირდება. შესაძლო სიმპტომები შეიძლება იყოს შემდეგი:

სანერწყვე ჯირკვლების შეშუპება,

ყლაპვის გაძნელება,

ენის ქვეშ მტკივნეული შეშუპება,

სანერწყვე ჯირკვლების მდებარეობის არეში ტკივილი,

პირში უცნაური გემო.

სანერწყვე ჯირკვლის კენჭი როგორ გამოვლინდება?

სიმპტომებით ჯანმრთელობის სპეციალისტთან მიმართვისას, კენჭების არსებობის დასადგენად, შესაძლებელია გამოსახულებითი კვლევების ჩატარება. ამ კვლევებს შორისაა რენტგენი, კომპიუტერული ტომოგრაფია და მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახვა (MRI). ამასთან, შესაძლებელია ჯირკვლის სკრინინგის კვლევების ჩატარებაც. სკრინინგ-ტესტი რადიოაქტიური ინდიკატორის ვენაში შეყვანით ხორციელდება. შეყვანილი რადიოაქტიური ნივთიერებიდან 45 წუთის შემდეგ ეძლევა მჟავე ნივთიერება, რომელიც ნერწყვის წარმოქმნას ასტიმულირებს. ამ გზით სანერწყვე ჯირკვლები მონიტორინგდება.

სანერწყვე ჯირკვლის ენდოსკოპიური მკურნალობა (სიალენდოსკოპია) რა არის?

სიალენდოსკოპია სანერწყვე ჯირკვლის ოპერაციად ითვლება. ეს ოპერაცია გამოიყენება კენჭის, შევიწროების, ანთებისა და სანერწყვე ჯირკვლებზე მოქმედი სხვა მდგომარეობების სამკურნალოდ. დიდი სანერწყვე ჯირკვლების შიდა მდგომარეობის გამოსახვისთვის გამოიყენება ენდოსკოპი. მათ მიკროენდოსკოპის სახელი ეწოდება. მათი დიამეტრი დაახლოებით 0,8-1,6 მილიმეტრია. მიკროენდოსკოპის წვერზე მოთავსებულია სინათლე, კამერა და დამჭერი. ამის წყალობით შესაძლებელია წვრილი კენჭების ამოღება. ასევე გამოიყენება შევიწროებების გასაფართოებლად.

სანერწყვე ჯირკვლის ენდოსკოპიური მკურნალობა როგორ ტარდება?

სანერწყვე ჯირკვლის ენდოსკოპიური მკურნალობა ხშირად ზოგადი ანესთეზიით ტარდება. ზოგადი ანესთეზიით ჩატარებულ ოპერაციებში არსებობს წინასაოპერაციო შეზღუდვები. ამ შეზღუდვების შესახებ ექიმი პაციენტს ინფორმაციას აწვდის. ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლებელია ტოპიკური ანესთეზიის (ნემსის გარეშე, შესხურებით ან წასმით ჩატარებული ანესთეზია) გამოყენებაც. ეს ინდივიდუალური მდგომარეობის მიხედვით იცვლება. ოპერაციის დროს მიკროენდოსკოპით ჯირკვლის არხიდან შედიან შიგნით. მიკროენდოსკოპის სამი სხვადასხვა ნაწილით მკურნალობა სრულდება. სამუშაო ნაწილში კენჭის ამოსაღებად არის მავთულის კალათები. სარწყავ ნაწილში ნარჩენების გასაწმენდად სითხეა. კამერისა და სინათლის ნაწილი კი შიგნით დანახვაში ეხმარება.

სანერწყვე ჯირკვლის ენდოსკოპიური მკურნალობა რომელ დაავადებებში ტარდება?

სანერწყვე კენჭებისა და რადიაციასთან დაკავშირებული სანერწყვე ჯირკვლის დაზიანების შემთხვევაში შესაძლებელია ენდოსკოპიური მკურნალობის გამოყენება. კენჭი არხს ხშობს და შეიძლება ტკივილი და ინფექცია გამოიწვიოს. კენჭის იქიდან ამოღებით როგორც გაჭედვა, ისე ინფექცია თავიდან აიცილება. რადიაციასთან დაკავშირებული ჯირკვლის დაზიანება, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადების მკურნალობის მსგავს შემთხვევებში, რადიოაქტიური ნივთიერების მიღებით შეიძლება წარმოიშვას. ენდოსკოპიური მკურნალობა ამ მდგომარეობას თავიდან აგვაცილებს.

სანერწყვე ჯირკვლის ენდოსკოპიური მკურნალობის უპირატესობები და ნაკლოვანებები რა არის?

ქვეყბისა და ყურის წინ მდებარე სანერწყვე ჯირკვლების სტანდარტულ ოპერაციებში არსებობს ისეთი რისკები, როგორიცაა ნერვის დამბლა, პირის ღრუში მგრძნობელობის დაკარგვა, სახეზე ოპერაციის ნაწიბური ან განმეორება. ეს არაენდოსკოპიური ოპერაციის რისკებია. ენდოსკოპიურ ოპერაციას კი ნორმასთან შედარებით ბევრი უპირატესობა აქვს:

სწრაფად გამოჯანმრთელება,

საავადმყოფოში ხანგრძლივი დაწოლის არარსებობა,

გართულების ძალიან დაბალი მაჩვენებელი,

მუდმივი ნერვული დაზიანების არარსებობა,

ოპერაციის ნაწიბურის არარსებობა,

პაციენტის ფუნქციების შენარჩუნება,

სანერწყვე ჯირკვლის ენდოსკოპიური მკურნალობა მინიმალური ჭრილობებით სრულდება, რის გამო გართულების რისკი ნაკლებია, მაგრამ ნულოვანი არ არის. იშვიათად, მაგრამ შემდეგი გართულებები შეიძლება გამოვლინდეს:

სისხლდენა,

ნერწყვით სავსე კეთილთვისებიანი კისტები,

არხის გახსნა.

სანერწყვე ჯირკვლის ენდოსკოპიური მკურნალობის შემდგომი მდგომარეობა როგორია?

სანერწყვე ჯირკვლის ოპერაციის შემდეგ პაციენტმა შეძლებისდაგვარად უნდა დაისვენოს და ელოდოს გამოჯანმრთელებას. ოპერაციის შემდეგ შესაძლებელია ჯირკვლების შეშუპება და ტკივილი. ექიმთან კონსულტაციისას ის შესაბამისად შეიძლება წამალი დაგინიშნოთ. პროცედურის შემდეგ სრული გამოჯანმრთელებისთვის მხოლოდ ერთი კვირაა საჭირო. ამ პერიოდში შეგიძლიათ ჯანმრთელობის გუნდს ჰკითხოთ, რომელი საკვების მიღებაა დასაშვები. საჭმლის მიღების შემდეგ მკურნალობის არეში საკვების ნაწილაკების დარჩენის თავიდან ასაცილებლად, შესაძლოა ფხვიერი პირის წყლით გამორეცხვა დაგჭირდეთ.

სანერწყვე ჯირკვლის (სიალენდოსკოპიის) შესახებ ხშირად დასმული კითხვები

ყველაზე დიდი სანერწყვე ჯირკვლები ენის გვერდებზე, ყბის ქვეშ, ყურების წინ მდებარეობს. ოპერაცია, როგორც წესი, დაახლოებით 1 საათი გრძელდება, თუმცა ეს დრო პაციენტების მდგომარეობის მიხედვით შეიძლება შეიცვალოს. ანთება შეიძლება გამოიწვიოს ბაქტერიულმა ან ვირუსულმა ინფექციებმა, გაუწყლოებამ, ცუდმა პირის ჰიგიენამ, შარდმდენი წამლების მიღებამ, სიოგრენის სინდრომმა. ანთების გამოჯანმრთელების დროის შესახებ ზუსტი ინფორმაციის მიცემა არასწორია. სწორი მკურნალობით ის უმოკლეს დროში გაივლის. მკურნალობის მიუხედავად არ გამქრალი ანთების შემთხვევაში რეკომენდებულია ისევ ჯანმრთელობის სპეციალისტთან მიმართვა. ჯირკვლის შეშუპება სხვადასხვა მიზეზით შეიძლება წარმოიშვას. ამ მიზეზებს შორისაა ინფექცია, ობსტრუქცია, წყლის არასაკმარისი მიღება, სიმსივნეები, დაზიანებები. სანერწყვე ჯირკვლის პრობლემებისთვის ყურ-ცხვირ-ყელის სამკურნალო განყოფილებაში უნდა დაჯავშნოთ ვიზიტი. ოპერაციის შემდეგ გასათვალისწინებელი და სათანადო ყურადღების მისაქცევი საკითხებია. ოპერაციის შემდეგ, როგორც წესი, ტკივილი კი არა, დაუძლურების შეგრძნება არის. ტკივილის შეგრძნების მქონე პაციენტებს დასაწყისში ვენიდან, საჭმლის მიღების დაწყებისას კი პირიდან ტკივილგამაყუჩებელი შეიძლება მიეცეთ. ტკივილგამაყუჩებლის მიუხედავად ტკივილის შემცირება არ მოხდება, შეგიძლიათ ისევ ექიმს მიმართოთ. როგორც წესი, ბევრი ადამიანი საკვების ხელახლა მიღებას მაშინვე იწყებს. ზოგიერთი ადამიანი კი იძულებული შეიძლება იყოს რბილი საკვებისგან შემდგარი დიეტა დაიცვას.

ენდოსკოპიური ოპერაციის შემდეგ მოძრაობა და სიარული სისხლში შედედების (თრომბის) წარმოქმნას აღკვეთს. ამავდროულად სიარული ხელს უწყობს პაციენტის ნაწლავების მოძრაობის ნორმალიზებას. სიარულის გარდა სუნთქვის სავარჯიშოები ფილტვების გაფართოებას უზრუნველყოფს. ფილტვების სავარჯიშოს, როგორც წესი, დღეში ორჯერ შესრულება რეკომენდებულია. ოპერაციის შემდეგ საავადმყოფოში დარჩენის ხანგრძლივობა პაციენტის მდგომარეობიდან გამომდინარეობს, თუმცა ხშირად 1-4 დღეში შეიძლება გაწერონ. იშვიათად, მაგრამ კენჭები შეიძლება განმეორდეს. იმის მიხედვით, რომელ ჯირკვალში წარმოიშვა კენჭი, ჩივილებიც შეიძლება განსხვავდებოდეს. ყბის ძვლის ქვეშ და ყურების წინ მდებარე ჯირკვლებში განვითარებული კენჭები ჭამის დროს შეშუპებას შეიძლება იწვევდეს. შეშუპებას გარდა ტკივილის ჩივილებიც შეიძლება იყოს. ყბის ძვლის ქვეშ მდებარე ჯირკვალში განვითარებული კენჭის დროს ზოგჯერ არანაირი სიმპტომი შეიძლება არ შეინიშნებოდეს. სანერწყვე ჯირკვალში კენჭი მრავალ პრობლემას შეიძლება იწვევდეს. ამ პრობლემებიდან ზოგიერთია:

პირის ღრუში ინფექცია,

ჯირკვალში ინფექცია,

ჯირკვლის მუდმივად განმეორებადი ინფექცია,

ცუდი სუნი პირიდან.

პირის ღრუს ამ პრობლემის უფრო სერიოზულ მდგომარეობამდე მიყვანის გარეშე სამკურნალოდ რეკომენდებულია ჯანდაცვის დაწესებულებაში მიმართვა. ზოგიერთი ადამიანი სანერწყვე ჯირკვლის კენჭის წარმოქმნისადმი უფრო მიდრეკილი შეიძლება იყოს. ეს მიდრეკილება რისკ-ფაქტორების არსებობიდან გამომდინარეობს. კენჭის წარმოქმნის რისკ-ფაქტორები შემდეგნაირად ჩამოითვლება:

ასაკი: 30-60 წლის ადამიანებში ხშირად გვხვდება.

პირის ჰიგიენა: ცუდმა პირის ჰიგიენამ შეიძლება ბაქტერიებსა და კენჭის წარმოქმნამდე მიგვიყვანოს.

წყლის მოხმარება: არასაკმარისად წყლის მომხმარებელი ადამიანების ნერწყვი შეიძლება დასქელდეს.

სანერწყვე ჯირკვალში კენჭის წარმოქმნა სრულად თავიდან აცილებადი მდგომარეობა არ არის. რისკ-ფაქტორების მაქსიმალურად აცილებით მისი თავიდან აცილება გარკვეულწილად შესაძლებელია. საკმარისი სითხის მიღებით და პირის ჰიგიენის დაცვით რისკი შეიძლება შემცირდეს. თუ თვლით, რომ კენჭის წარმოქმნის რისკის ქვეშ ხართ ან ადრე გქონდათ კენჭის წარმოქმნა, საუკეთესო ზომების მისაღებად შეგიძლიათ ჯანმრთელობის სპეციალისტს მიმართოთ.