რა არის პიკას სინდრომი? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები

პიკას სინდრომი

პიკას სინდრომი, რომელიც დღეს განსაკუთრებით ბავშვებსა და პაციენტთა ზოგიერთ სპეციალურ ჯგუფს შორის გვხვდება, ყურადღებას იქცევს კვების უჩვეულო ქცევებით. ეს სინდრომი, რომელიც განისაზღვრება, როგორც ადამიანის ტენდენცია, მიირთვას საკვები ღირებულების არმქონე ნივთიერებები, არ არის მხოლოდ ჩვევა, არამედ ფსიქიატრიული მდგომარეობა, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ჯანმრთელობის სერიოზული პროблеმები. მიუხედავად იმისა, რომ პიკას სინდრომის საშიშროება ხშირად არასათანადოდ ფასდება, მას შეუძლია მნიშვნელოვანი უარყოფითი გავლენა მოახდინოს ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე.

რა არის პიკას სინდრომი?

პიკას სინდრომი არის ფსიქოლოგიური და ფსიქიატრიული აშლილობა, რომელიც ხასიათდება იმით, რომ ადამიანი რეგულარულად და მუდმივად მიირთვს საკვები ღირებულების არმქონე ნივთიერებებს. ეს ნივთიერებები შეიძლება იყოს ისეთი საგნები, რომლებიც ჩვეულებრივ არ უნდა ჭამოთ, როგორიცაა მიწა, თიხა, თმა, ქაღალდი, საპონი, ყინული, საღებავი, თმის სპრეი, ლურსმნები, ფერფლი, ქსოვილის ნაჭრები. საზოგადოებაში პიკას სინდრომის გავრცელების პროცენტულობის შესახებ ზუსტი მონაცემები არ არსებობს. თუმცა, ზოგიერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ პიკას სინდრომი 2 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებსა და ორსულებში 15%-მდე აღწევს. ითვლება, რომ ის განსაკუთრებით გავრცელებულია განვითარებად ქვეყნებში.

პიკას სინდრომმა სახელი მიიღო ლეგენდარული ფრინველისგან „Pica pica“, რომელიც ყველაფერს ჭამს. პიკას სინდრომი შეიძლება გამოვლინდეს ორსულებსა და გონებრივი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებში, ისევე როგორც ზრდასრულებში ფსიქიკური აშლილობებით. განსაკუთრებით 6 წლის ასაკის ბავშვებში პიკას სინდრომი არის მდგომარეობა, რომელიც განვითარების კუთხით ყურადღებას მოითხოვს. 2 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის ყველაფრის პირში ჩადება განვითარების ჩვეული ნაწილია. ამ ასაკის ზემოთ კი დიაგნოზი იისმება, თუ ქცევა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში გრძელდება. პიკა არ არის დამოუკიდებელი დაავადება, ის ჩვეულებრივ ვლინდება, როგორც სხვა ფიზიკური თუ ფსიქიკური პრობლემის სიმპტომი. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ ის შეიძლება განვითარდეს ისეთი საკვები ნივთიერებების ნაკლებობის გამო, როგორიცაა რკინის დეფიციტი, ზოგ შემთხვევაში ის დაკავშირებულია ისეთ მდგომარეობებთან, როგორიცაა ობსესიურ-კომპულსური აშლილობა, აუტიზმი ან გონებრივი ჩამორჩენილობა.

რა არის პიკას სინდრომის სიმპტომები?

პიკას სინდრომის ძირითადი სიმპტომია საკვები ღირებულების არმქონე ნივთიერებების რეგულარული მიღების ქცევა. პიკას სინდრომის სიმპტომები იცვლება ასაკობრივი ჯგუფისა და მიღებული ნივთიერებების ტიპის მიხედვით.

ბავშვებში პიკას სინდრომის სიმპტომებს შორისაა მიწის, ქვიშის, საღებავის, ქაღალდის, ქსოვილის ნაჭრების, თმისა და სათამაშოების ნაწილების ჭამის ქცევა. ბავშვები ამ ნივთიერებებს ხშირად ფარულად ჭამენ და როცა მათ აფრთხობენ, ვერ ხსნიან საკუთარ ქცევას. მშობლებმა შეიძლება შეამჩნიონ უცნაური გემო ბავშვის პირში, სუნთქვის სუნის ცვლილება ან ისეთი ნივთიერების ნარჩენები განავალში, რომელიც არ უნდა ჭამონ.

მოზრდილებში პიკას სინდრომი ზოგადად შემოიფარგლება უფრო სპეციფიკური ნივთიერებებით. ორსულობის დროს პიკას სინდრომის მქონე ქალებს შეიძლება ჰქონდეთ სახამებლის, ყინულის, მიწის ან სარეცხი საშუალებების ჭამის სურვილი. გონებრივი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოზრდილებში ლითონის ნაწილების, პლასტმასის საგნების ან სიგარეტის ნამწვების ჭამის ქცევა ხშირი მოვლენაა.

ფიზიკური სიმპტომები ვლინდება მიღებული ნივთიერებების ტიპის მიხედვით. მიწის ჭამის შემთხვევაში შეიძლება განვითარდეს რკინადეფიციტური ანემია, ტყვიით მოწამვლა ან პარაზიტული ინფექციები. სახამებლის მოხმარებამ შეიძლება გამოიწვიოს სისხლში შაქრის დონის დარღვევა, ხოლო ყინულის ჭამამ - კბილების დაზიანება.

ხშირია გასტროინტესტინალური სიმპტომები. შესაძლებელია მუცლის ტკივილი, გულისრევა, ღებინება, დიარეა ან ყაბზობა. მიღებული ნივთიერებების დაგროვებამ ნაწლავებში შეიძლება გამოიწვიოს მისი გაუვალობა და ამ მდგომარეობამ შეიძლება მოითხოვოს გადაუდებელი ქირურგიული ჩარევა.

ქცევითი სიმპტომები მოიცავს კვების ქცევის ცვლილებებს, ნორმალური საკვებისადმი უცნაურ დამოკიდებულებას, ფარული კვების ქცევას და იმ ნივთიერებების დამალვის ტენდენციას, რომლებიც არ უნდა ჭამოთ. ზოგიერთი პაციენტი ცდილობს დამალოს ის ნივთიერებები, რომლებსაც ჭამს და შეიძლება იცრუოს ამის შესახებ.

ასევე შეინიშნება სოციალური სიმპტომები. ადამიანს შეიძლება გაუჭირდეს კვების ქცევის კონტროლი სოციალურ გარემოში, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს სირცხვილი და იზოლაცია. განსაკუთრებით ბავშვებში შეინიშნება სკოლაში მოსწრების დაქვეითება და მეგობრებთან ურთიერთობის პრობლემები.

როგორ ვითარდება პიკას სინდრომი?

მიუხედავად იმისა, რომ პიკას სინდრომის ზუსტი მიზეზი ბოლომდე უცნობია, ითვლება, რომ ამ მდგომარეობას მრავალი განსხვავებული ფაქტორი უწყობს ხელს. ეს ფაქტორები შეიძლება იყოს ბიოლოგიური, ფსიქოლოგიური და გარემოცვითი. პიკას სინდრომის მიზეზებია:

საკვები ნივთიერებების დეფიციტი: ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია რკინის, თუთიისა და ზოგიერთი ვიტამინის დეფიციტი. განსაკუთრებით რკინადეფიციტურ პირებში გავრცელებულია მიწის ან თიხის ჭამის სურვილი. ორგანიზმი ინსტინქტურად ცდილობს აინაზღაუროს აუცილებელი მინერალი.

განვითარების დარღვევები: ნეიროგანვითარებითი მდგომარეობები, როგორიცაა აუტიზმის სპექტრის აშლილობა, გონებრივი ჩამორჩენილობა, ყურადღების დეფიციტი, ზრდის პიკას სინდრომის რისკს. ამ პირებში უფრო ხშირია სენსორული ძიება და უჩვეულო ქცევები.

ფსიქოლოგიური ფაქტორები: პიკას ქცევა შეიძლება განვითარდეს იმ პირებში, რომლებიც არიან ტრავმის, უგულებელყოფის, ძალადობის ან ექსტრემალური სტრესის ქვეშ. ზოგიერთ შემთხვევაში, კვების ეს ქცევა შეიძლება განვითარდეს, როგორც გამკლავების მექანიზმის ერთ-ერთი სახეობა.

კულტურული და სოციალური გავლენა: ზოგიერთ კულტურაში მიწის ან თიხის ჭამის ქცევა ტრადიციულად მიიჩნევა და ამ მდგომარეობის პიკად აღქმა შეიძლება გართულდეს. მსგავსი ჩვევები შეიძლება განვითარდეს ბავშვებშიც, რომლებიც ოჯახში ამ ქცევას ბაძავენ.

ორსულობა: ორსულებში პიკას სინდრომი შეიძლება განვითარდეს რკინის დეფიციტის გამო, განსაკუთრებით პირველ ტრიმესტრში. ეს მდგომარეობა შეიძლება იყოს დროებითი, მაგრამ აუცილებლად უნდა იქნას კონტროლირებული.

როგორ ხდება პიკას სინდრომის დიაგნოსტირება?

პიკას სინდრომის დიაგნოზი ჩვეულებრივ ისმება ქცევითი დაკვირვებით, პაციენტის ანამნეზითა და კლინიკური შეფასებით. დიაგნოსტიკურ პროცესში შეიძლება მონაწილეობდნენ ისეთი სპეციალისტები, როგორიცაა ფსიქიატრი, ბავშვთა ფსიქიატრი ან ნევროლოგი. დიაგნოზისთვის გამოყენებული ნაბიჯებია:

ქცევის ხანგრძლივობა და სიმძიმე: DSM-5 კრიტერიუმების მიხედვით, დიაგნოზის დასასმელად გარკვეული პირობები უნდა დაკმაყოფილდეს. ძირითადი კრიტერიუმებია საკვები ღირებულების არმქონე ნივთიერებების რეგულარული მოხმარება სულ მცირე ერთი თვის განმავლობაში, ამ ქცევის შეუსაბამობა ადამიანის განვითარების დონესთან და ის ფაქტი, რომ ეს ქცევა არ არის კულტურულად მხარდაჭერილი პრაქტიკა.

დეტალური ანამნეზის შეგროვება: დეტალური ანამნეზის შეგროვების პროცესი მოიცავს პაციენტისა და მისი ოჯახის დეტალურ გამოკითხვას. გამოიკვლევა რომელი ნივთიერებები და რა სიხშირით მიირთმევა, როდის დაიწყო ქცევა, გამომწვევი ფაქტორები და თანმხლები სიმპტომები. ასევე ფასდება ოჯახური ანამნეზი, სოციალური მდგომარეობა და კვებითი ჩვევები.

ფიზიკური გამოკვლევა: ფიზიკური გამოკვლევა მნიშვნელოვანია სერიოზული გართულებების გამოსავლენად. ტარდება პირის ღრუს, კბილების, მუცლის გამოკვლევა. ფასდება კვების სტატუსი, სიმაღლე, წონა და ზოგადი განვითარება. გამოიძებნება მოწამვლის ნიშნები და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის პრობლემები.

ლაბორატორიული ტესტები: ლაბორატორიული ტესტები აუცილებელია დიაგნოზის მხარდასაჭერად და გართულებების გამოსავლენად. იზომება სრულის სისხლის ანალიზი, რკინის, ფერიტინის, თუთიის, მაგნიუმის დონე. ტყვიით მოწამვლის ეჭვის შემთხვევაში მოწმდება სისხლში ტყვიის დონე. ტარდება ღვიძლისა და თირკმლის ფუნქციური ტესტები. საჭიროების შემთხვევაში, განავლის ტესტით შესაძლებელია გამოიძებნოს საჭმლის მომნელებელი სისტემის წარმომავლობის მალაბსორბცია. გარდა ამისა, ორგანოთა სტრუქტურული პრობლემები ან ანთებითი მდგომარეობები შეიძლება შეფასდეს ისეთი ვიზუალიზაციის მეთოდებით, როგორიცაა მუცლის ღრუს ულტრაბგერა, მუცლის კომპიუტერული ტომოგრაფია ან მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია.

ფსიქიკური შეფასება: ფსიქიატრი ან ფსიქოლოგი აგროვებს ინფორმაციას ადამიანის ფსიქიკური მდგომარეობის შესახებ. გათვალისწინებულია ობსესიურ-კომპულსური სიმპტომები, სტრესის დონე და წარსული ტრავმები. ასევე ფასდება გარემო ფაქტორები, როგორიცაა ოჯახის დაკვირვებები, ბავშვის სოციალური გარემო, სკოლის პირობები და ცხოვრების პირობები. ამრიგად, უფრო კარგად ხდება ქცევის წარმოშობის გაგება.

როგორ მკურნალობენ პიკას სინდრომს?

პიკას სინდრომის მკურნალობა განსხვავდება ძირითადი მიზეზის მიხედვით. ამიტომ მკურნალობა ჩვეულებრივ იგეგმება მრავალმხრივად, ინდივიდუალურად და სპეციალისტის თანხლებავით. მკურნალობის პროცესი შეიძლება შედებოდეს შემდეგი ნაბიჯებისგან:

საკვები დანამატები: სისხლის ანალიზით გამოვლენილი რკინის, თუთიის ან ვიტამინების დეფიციტი ივსება შესაბამისი დოზებით. ამ დანამატებთან ერთად, ზოგიერთ ადამიანში დროთა განმავლობაში შეიძლება შემცირდეს არასაჭმელი ნივთიერებების მიღების სურვილი.

ფსიქოთერაპია: პიკას სინდრომის ფსიქოლოგიური მკურნალობა საკმაოდ ეფექტურია, განსაკუთრებით ბავშვებსა და მოზარდებში. ამ თერაპიის დროს არასწორი ქცევები ქრება, ხოლო სწორი ქცევები მტკიცდება. გარდა ამისა, კოგნიტურ-ქცევითი თერაპიით (კქთ) შესაძლებელია ადამიანის აზროვნების ნიმუშების რეგულირება.

ოჯახის განათლება და მხარდაჭერა: განსაკუთრებით ბავშვებში, ოჯახების მოთმინება და გაცნობიერებული მიდგომა ძალიან მნიშვნელოვანია. ოჯახს ასწავლიან ქცევის მართვის ტექნიკას ბავშვის მკურნალობის პროცესის მხარდასაჭერად.

გარემო პირობების მოწესრიგება: აუცილებელია, რომ ადამიანი მოშორდეს მავნე ნივთიერებებს, რომლებზეც ხელწვდომა აქვს და იყოს მეთვალყურეობის ქვეშ. სახლის გარემო უნდა გახდეს უსაფრთხო. განსაკუთრებით ისეთი ნივთიერებები, როგორიცაა მეტალი, საღებავი, სარეცხი საშუალება, რომელთა გადაყლაპვა საშიშია, უნდა იქნას მოშორებული.

თანმხლები დაავადებების მკურნალობა: თუ არსებობს ისეთი მდგომარეობები, როგორიცაა აუტიზმი, ობსესიურ-კომპულსური აშლილობა ან ყურადღების დეფიციტი, საჭიროა მათთვის სპეციალური მიდგომები. საჭიროების შემთხვევაში შესაძლებელია მედიკამენტური მკურნალობის დამატებაც.

სამედიცინო ჩარევები: თუ გადაყლაპულმა უცხო სხეულებმა გამოიწვია ისეთი სერიოზული პრობლემები, როგორიცაა ნაწლავის გაუვალობა, კუჭის პერფორაცია, ინფექცია, შესაძლოა საჭირო გახდეს ქირურგიული ჩარევა. ასეთ შემთხვევებში ერთვებიან გასტროენტეროლოგები ან ქირურგები.

პიკას სინდრომი არის მნიშვნელოვანი დარღვევა, რომელსაც გარემო ხშირად არ აქცევს ყურადღებას და აუფასურებს, თუმცა მკურნალობის არარსებობის შემთხვევაში შეიძლება გამოიწვიოს ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები. ადრეული გამოვლენისა და სწორი მხარდაჭერის უზრუნველყოფის შემთხვევაში ამ ქცევის კონტროლი შესაძლებელია. ამ სინდრომში, რომელიც უნდა შეფასდეს როგორც ფიზიკურად, ისე ფსიქიკურად, ინდივიდუალური მიდგომა და მულტიდისციპლინური მხარდაჭერა ზრდის წარმატების შანსს.

ხშირად დასმული კითხვები

პიკას სინდრომი ყველაზე ხშირად გვხვდება 2 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებში, გონებრივი განვითარების შეფერხების მქონე პირებში, აუტიზმის სპექტრის აშლილობის მქონე ადამიანებსა და ორსულ ქალებში. ის ასევე შეიძლება გამოვლინდეს იმ პირებში, რომლებსაც აქვთ რკინის ან თუთიის დეფიციტი. იშვიათად, მაგრამ პიკას სინდრომი შეიძლება მოზრდილებშიც განვითარდეს. პიკას სინდრომმა შეიძლება გამოიწვიოს ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები. ისეთი ნივთიერებები, რომლებიც არ უნდა ჭამოთ, როგორიცაა მიწა, თმა, საღებავი, შეიძლება გამოიწვიოს საჭმლის მომნელებელი სისტემის პრობლემები, ინფექცია, ტყვიით მოწამვლა ან ნაწლავის გაუვალობა. გარდა ამისა, როგორც ქცევითმა აშლილობამ, შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ადამიანის ცხოვრების ხარისხზე. პიკას სინდრომისთვის პირველ რიგში უნდა მიმართოთ ბავშვთა ან მოზრდილთა ფსიქiatrs. საჭიროების შემთხვევაში პროცესში შეიძლება ჩაერთოს ნევროლოგი, ფსიქოლოგი, დიეტოლოგი ან გასტროენტეროლოგიც. განსაკუთრებით ბავშვებში დიდ მნიშვნელობას იძენს ქცევითი თერაპია და განვითარების შეფასება. პიკას სინდრომის პირდაპირი გენეტიკური ხასიათი დამტკიცებული არ არის, თუმცა გენეტიკურმა წინასწარგანწყობამ შესაძლოა ზოგიერთ ადამიანში გაზარდის რისკი. ის შეიძლება გამოვლინდეს განსაკუთრებით გენეტიკური წარმოშობის აშლილობებთან ერთად, როგორიცაა აუტიზმი. ოჯახური ანამნეზის მქონე პირებში ის უფრო ხშირად ვლინდება გარემო და ფსიქოლოგიურ ფაქტორებთან ერთად. პიკას სინდრომი განსაკუთრებით დაკავშირებულია რკინის, თუთიისა და B12 ვიტამინის დეფიციტთან. ამ მინერალებისა და ვიტამინების დეფიციტმა შეიძლება გაზარდოს ადამიანში ისეთი ნივთიერებების ჭამის სურვილი, როგორიცაა მიწა, თიხა ან ყინული. სისხლის ანალიზით დეფიციტის დადგენით შესაძლებელია მკურნალობის დაგეგმვა შესაბამისი დანამატებით.

პიკას სინდრომის სიმპტომების ადრეული შენიშვნა დიდ მნიშვნელობას იძენს ჯანმრთელობის სერიოზული სავარაუდო პრობლემების თავიდან ასაცილებლად.

თუ ეჭვობთ პიკას სინდრომზე თქვენს შვილში ან საკუთარ თავში, შეგიძლიათ მიიღოთ მხარდაჭერა გამოცდილი ფსიქიატრიის სპეციალისტებისგან.

დაგვიკავშირდით ვიზიტისა და დეტალური ინფორმაციის მისაღებად.