რა არის ქოლესტერინი? სიმპტომები, მიზეზები, მაჩვენებლები და მკურნალობა

ქოლესტერინი არის ცვილისებრი სტრუქტურის მქონე ლიპიდი, რომელიც ორგანიზმის თითქმის ყველა ნაწილში გვხვდება. ის აუცილებელია ფიზიოლოგიური პროცესების შესანარჩუნებლად. ორგანიზმში ქოლესტერინის ნორმაზე მაღალი დონე ზრდის გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, ინსულტისა და სისხლძარღვთა გაუვალობის რისკს. სისხლში ქოლესტერინის რაოდენობა უნდა იყოს კონტროლის ქვეშ და ცხოვრების წესი შესაბამისად უნდა დარეგულირდეს.

რა არის ქოლესტერინი?

ქოლესტერინი არის ცხიმის მსგავსი სტრუქტურა, რომელიც მონაწილეობს ორგანიზმის ფიზიოლოგიურ პროცესებში, როგორიცაა ჰორმონების გამომუშავება. საჭირო ქოლესტერინის ნაწილი გამომუშავდება ღვიძლის მიერ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი მიიღება ცხოველური წარმოშობის პროდუქტებიდან. თავისი სტრუქტურით ქოლესტერინი ლიპიდების მსგავსია, ამიტომ ის უფრო მაღალი კონცენტრაციით გვხვდება ისეთ საკვებში, რომელიც მდიდარია ცხოველური ცხიმებით, მაგალითად, კვერცხის გულსა და წითელ ხორცში. ორგანიზმსა და სისხლში ქოლესტერინის ტრანსპორტირებისთვის საჭიროა სტრუქტურები, რომლებსაც ლიპოპროტეინები ეწოდება. ამ სტრუქტურის ტიპის მიხედვით, ქოლესტერინს უწოდებენ LDL-ს (დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინი) და HDL-ს (მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინი).

ქოლესტერინის ზოგიერთი ფუნქცია, რომელიც მნიშვნელოვანია ორგანიზმის სასიცოცხლო საქმიანობისთვის, შეიძლება ჩამოითვალოს შემდეგნაირად:

უზრუნველყოფს უჯრედის მემბრანის ფორმირებას, რომელსაც გააჩნია სელექციური გამტარობის თვისება.

აუცილებელია ნაღვლის გამომუშავებისთვის, რომელიც მონაწილეობს მონელების პროცესში.

მონაწილეობს ჰორმონების სინთეზში.

მონაწილეობს D ვიტამინის გამომუშავებაში, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ძვლების, კუნთებისა და კბილების ჯანმრთელობაში.

რა არის ქოლესტერინის სიმპტომები?

ქოლესტერინის დონის ნორმაზე დაბლა დაცემამ ან მაღლა აწევამ შეიძლება გამოიწვიოს გარკვეული პრობლემები. უმნიშვნელო ცვლილებები ორგანიზმის მიერ შეიძლება იყოს ტოლერირებული. ქოლესტერინის ძალიან დაბალი დონე იწვევს ფიზიოლოგიური პროცესების დარღვევას. ჰორმონების არასწორი გამომუშავება იწვევს არაპირდაპირ შედეგებს. ქოლესტერინის ნორმაზე ბევრად მაღალი დონე იწვევს სისხლძარღვებში ფოლაქების წარმოქმნას. ფოლაქები სქელდება და იწვევს სისხლძარღვების გაუვალობას. ყურადღება უნდა მიექცეს სისხლში ქოლესტერინის დონის ნორმაში შენარჩუნებას. მიუხედავად იმისა, რომ ქოლესტერინის პრობლემაზე საუბრისას ხშირად მაღალი ქოლესტერინი იგულისხმება, არ უნდა იყოს უგულებელყოფილი ქოლესტერინის დაბალი დონეც.

რა არის მაღალი ქოლესტერინი?

მაღალი ქოლესტერინი არის მდგომარეობა, როდესაც სისხლში ქოლესტერინის დონე ნორმაზე მაღალია. როგორც წესი, მაღალი ქოლესტერინის მიზეზი არის LDL ქოლესტერინი. ზოგიერთ პაციენტში მაღალი საერთო ქოლესტერინიც შეიძლება ჩაითვალოს მაღალ ქოლესტერინად. ქოლესტერინისა და ტრიგლიცერიდების მაღალი დონის სიმპტომები, როგორც წესი, არ ვლინდება, სანამ არ გამოიწვევს რაიმე დაავადებას. გართულებების შედეგად გამოვლენილი მაღალი ქოლესტერინის ზოგიერთი სიმპტომი შეიძლება ჩამოითვალოს შემდეგნაირად:

გულმკერდის შებოჭილობა: სისხლძარღვებში, რომლებიც გულს სისხლით ამარაგებენ, ფოლაქების წარმოქმნამ შეიძლება გამოიწვიოს გულმკერდის შებოჭილობა, ქოშინი და შეშუპება.

გულის შეტევა: სისხლძარღვებში ქოლესტერინის მიერ წარმოქმნილი ფოლაქები დროდადრო შეიძლება გასკდეს და გამოიწვიოს თრომბის წარმოქმნა. თრომბმა შეიძლება დაბლოკოს გულის ერთ-ერთი სისხლძარღვი და შეაჩეროს სისხლის მიმოქცევა, რაც იწვევს გულის შეტევას. გულის შეტევის დროს ხშირად ვლინდება ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა ქოშინი, მარცხენა ხელის დაბუჟება და ტკივილი ზურგის მარცხენა მხარეს.

ინსულტი: ფოლაქების გასკდომის შედეგად წარმოქმნილმა თრომბებმა შეიძლება გამოიწვიოს ტვინის სისხლძარღვების დახშობა. შესაძლოა გამოვლინდეს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა ნაწილობრივი დამბლა და სისხლის მიმოქცევის დარღვევები.

მაღალი ქოლესტერინის სიმპტომების გამოვლენამდე ან მათი გამოვლენის შემდეგ, მკურნალობის სახით რეკომენდებულია ცხოვრების წესის შეცვლა. რეკომენდებულია კვების რაციონში დაბალი ქოლესტერინის შემცველი საკვების გაზრდა, ასევე სპორტი და ვარჯიში. კვების რეჟიმის დაგეგმვისას დიეტოლოგის დახმარებით შესაძლებელია 1-კვირიანი ქოლესტერინის დიეტის შედგენა. ზოგიერთ პაციენტში შესაძლოა საჭირო გახდეს ქოლესტერინის დამწევი მედიკამენტების გამოყენება.

რა არის დაბალი ქოლესტერინი?

დაბალი ქოლესტერინი შეიძლება ჩაითვალოს HDL ქოლესტერინის დაბალ დონედ. HDL ქოლესტერინი ასევე ცნობილია როგორც „კარგი“ ქოლესტერინი. დაბალი ქოლესტერინის სიმპტომები მკაფიოდ არ ვლინდება. თუმცა, „კარგი“ ქოლესტერინის დაბალმა დონემ შეიძლება დააჩქაროს სისხლძარღვებში ფოლაქების წარმოქმნის პროცესი და გაზარდოს ინსულტისა და გულის შეტევის რისკი.

ქოლესტერინის დაბალი დონე შეიძლება დაკავშირებული იყოს გენეტიკურ ფაქტორებთან, ჩვევებთან და ცხოვრების წესთან. HDL ქოლესტერინის დაქვეითების ზოგიერთი მიზეზია:

მოწევა: სიგარეტში არსებული ნივთიერება აკროლეინი შეიძლება გავლენას ახდენდეს HDL-ის მუშაობაზე და შეამციროს მისი დონე.

ინსულინრეზისტენტობამ შეიძლება გამოიწვიოს მეტაბოლური სინდრომი, რაც ზრდის ინსულტისა და გულის შეტევის ალბათობას. გარდა ამისა, ამან შეიძლება გამოიწვიოს ორგანიზმში დაბალი HDL და მაღალი LDL ქოლესტერინის სიმპტომები.

ტანჟერის დაავადებისა და ApoA1 ცილის დეფიციტის მქონე პირებს შეიძლება ჰქონდეთ ქოლესტერინის დაბალი დონე.

ბეტა-ბლოკატორების, ანდროგენებისა და თიაზიდური დიურეტიკების გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს HDL დონის დაქვეითება.

„ცუდი“ ქოლესტერინის სიმპტომების გამო, LDL-ის დაბალი დონე, როგორც წესი, სასურველი მდგომარეობაა. დაბალი LDL-ით გამოწვეული მდგომარეობების შესახებ კვლევები ჯერ კიდევ მიმდინარეობს. თუმცა, დაბალი LDL შეიძლება ჩაითვალოს დიაბეტისა და ჰემორაგიული ინსულტის ერთ-ერთ სიმპტომად.

როგორი უნდა იყოს ქოლესტერინის მაჩვენებელი?

ქოლესტერინის გაზომვისას ის იყოფა სხვადასხვა კატეგორიებად: LDL, HDL და საერთო ქოლესტერინი. ჯანმრთელი ზრდასრული ადამიანისთვის LDL ქოლესტერინის 100 მგ/დლ-ზე დაბალი მაჩვენებელი უსაფრთხოდ ითვლება. თუმცა, ათეროსკლეროზის, გულის შეტევის მქონე ან რისკის ქვეშ მყოფ პირებში ეს მაჩვენებელი 70 მგ/დლ-ზე დაბლა უნდა შენარჩუნდეს. მამაკაცებში HDL-ის მაჩვენებელი უნდა იყოს 40 მგ/დლ-ზე მეტი, ხოლო ქალებში - 50 მგ/დლ ან მეტი. ზოგადად, 60 მგ/დლ-ზე მეტი HDL მაჩვენებელი ჯანმრთელად ითვლება. სისხლში საერთო ქოლესტერინის მაჩვენებელი 200 მგ/დლ-ზე დაბალი ნორმალურად ითვლება. 240 მგ/დლ-ზე მაღალი მაჩვენებლები შეიძლება ჩაითვალოს მაღალ ქოლესტერინად.

ხშირად დასმული კითხვები

HDL ქოლესტერინი არის მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინის აბრევიატურა. გადამტანი ფუნქციის მქონე ლიპოპროტეინები აკავშირებენ სისხლში არსებულ ზედმეტ ცხიმებს და გადააქვთ ღვიძლში. ამიტომ მას ხალხში „კარგ“ ქოლესტერინს უწოდებენ. ღვიძლში მიტანილი ზედმეტი ცხიმოვანი ქსოვილი იშლება და ნადგურდება. ამიტომ, მაღალი HDL ქოლესტერინი არ განიხილება დაავადებად, არამედ უპირატესობად. LDL ქოლესტერინი გამოიყენება დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეინების აღსანიშნავად. ეს ნაწილაკები ატარებენ დიდი რაოდენობით ცხიმოვან მოლეკულებს და გადააქვთ ისინი უჯრედებში. ამიტომ მას „ცუდ“ ქოლესტერინს უწოდებენ. LDL ქოლესტერინის მაღალი დონე იწვევს სისხლძარღვებში ცირკულირებისას მათზე მიმაგრებას და ფოლაქების წარმოქმნას. სისხლძარღვების შევიწროებამ შეიძლება გამოიწვიოს სისხლის მიმოქცევის დარღვევა და თრომბის წარმოქმნა. ქოლესტერინის დონის შესამცირებლად ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი ცხოვრების წესის შეცვლაა. ქოლესტერინის დამწევი დიეტის დაცვით მიზნად ისახავს ყოველდღიური ცხიმის მიღების შემცირებას. ბოსტნეულის, ხილისა და მთლიანი მარცვლეულის ჭარბი მოხმარება და ცხოველური ცხიმებისგან თავის შეკავება დაგეხმარებათ ქოლესტერინის კონტროლში. გარდა ამისა, წონის დაკლება და სპორტი ეფექტურია ორგანიზმში დაგროვილი ცხიმოვანი ქსოვილისგან გასათავისუფლებლად. მოწევის შეწყვეტა და ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა აუმჯობესებს საერთო ჯანმრთელობას. ზოგიერთ პაციენტში ქოლესტერინი ძალიან მაღალია და საჭიროებს უფრო სწრაფ ჩარევას. ასეთ პაციენტებში აუცილებელია ქოლესტერინის დამწევი მედიკამენტების რეგულარული გამოყენება.

ახალგაზრდა ასაკში მაღალი ქოლესტერინი ისეთივე საშიშია, როგორც ხანდაზმულებში. ამიტომ, განსაკუთრებით ჭარბწონიან ბავშვებში, პრევენციის მიზნით რეკომენდებულია ცხოვრების წესის შეცვლა. მიუხედავად იმისა, რომ ორსულობის დროს მაღალი ქოლესტერინი პრობლემას წარმოადგენს, რადგან ორსულებში მედიკამენტების გამოყენება არ არის რეკომენდებული, შესაძლებელია კვების რეჟიმის დარეგულირება. HDL ქოლესტერინის მაჩვენებელი ნორმალურად ითვლება, როდესაც ქალებში 50 მგ/დლ-ზე მეტია, ხოლო მამაკაცებში 40 მგ/დლ-ზე მეტი. ზოგადად, ადამიანებში, რომლებსაც აქვთ 60 მგ/დლ-ზე მეტი HDL ქოლესტერინი, გულის შეტევისა და ინსულტის რისკი უფრო დაბალია. პირებში, რომლებსაც არ აქვთ თანმხლები დაავადებები, 100 მგ/დლ-ზე ნაკლები LDL მაჩვენებელი ნორმალურად ითვლება. თუმცა, პაციენტებში, რომლებსაც უკვე ჰქონდათ ინსულტი, სისხლძარღვთა გაუვალობა ან შევიწროება, LDL მაჩვენებელი უნდა შენარჩუნდეს 70 მგ/დლ-ზე დაბლა. ასეთ პაციენტებში ჩვეულებრივ მიმართავენ ქოლესტერინის დამწევ მედიკამენტებს. VLDL ქოლესტერინი აღნიშნავს ძალიან დაბალი სიმკვრივის გადამტან ლიპოპროტეინებს. ეს სტრუქტურები, ისევე როგორც LDL, მონაწილეობენ უჯრედებში ტრიგლიცერიდებისა და ქოლესტერინის მოლეკულების გადატანაში. ამიტომ მასაც „ცუდ“ ქოლესტერინს უწოდებენ. VLDL მაჩვენებლების მაღალი დონე ასევე ზრდის გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს. საერთო ქოლესტერინის მაჩვენებელი სისხლში არსებული ქოლესტერინის მთლიანი რაოდენობის მაჩვენებელია. საერთო ქოლესტერინის გამოსათვლელად საჭიროა HDL და LDL რაოდენობების შეკრება. ზრდასრულ ადამიანში საერთო ქოლესტერინის მაჩვენებელი უნდა შენარჩუნდეს 200 მგ/დლ-ზე დაბლა. არ არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ მაღალი ქოლესტერინი პირდაპირ კავშირშია თავის ტკივილთან. თუმცა, ქოლესტერინის მქონე პაციენტებში თავის ტკივილი საკმაოდ გავრცელებული პრობლემაა. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს ის, რომ მაღალი ქოლესტერინის გამომწვევი ფაქტორები ასევე იწვევენ თავის ტკივილს. არასწორი კვება, სტრესი, დიაბეტი, ალკოჰოლისა და სიგარეტის მოხმარება გავლენას ახდენს როგორც ქოლესტერინზე, ისე თავის ტკივილზე. HDL ქოლესტერინის დონის ამაღლება შესაძლებელია ცხოვრების წესის ცვლილებით. ჯანსაღი წონის მიღწევა ზრდის HDL-ის მაჩვენებელს. სპორტით, ჯანსაღი და რეგულარული კვებით შესაძლებელია წონის დაკლება. სიგარეტისა და ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა ასევე დადებითად მოქმედებს HDL-ის მაჩვენებლებზე. HDL ქოლესტერინის დაბალი დონე შეიძლება გამოწვეული იყოს გენეტიკური ფაქტორებით. ApoA1 ცილის არარსებობა ან ნაკლებობა, რომელიც აქტიურ როლს ასრულებს HDL-ის გამომუშავებაში, ამცირებს HDL-ის წარმოქმნას. ტანჟერის დაავადება და ოჯახური ჰიპერლიპიდემია ასევე იწვევს HDL ქოლესტერინის დაბალ მაჩვენებელს. ჭარბი წონა, მოწევა და ინსულინრეზისტენტობა ასევე ამცირებს HDL ქოლესტერინს.

იმისათვის, რომ გაიგოთ, არის თუ არა თქვენი ქოლესტერინის მაჩვენებლები ნორმის ფარგლებში, შეაფასოთ რისკები და შეადგინოთ მკურნალობის პერსონალური გეგმა, შეგიძლიათ დაუყოვნებლივ დაჯავშნოთ ვიზიტი ჩვენს კარდიოლოგებთან. ადრეული დიაგნოსტიკა არის კრიტიკული ნაბიჯი გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისგან თავის დასაცავად.