რა არის მახვილკუჭა (Enterobius Vermicularis)? სიმპტომები, დიაგნოზი და მკურნალობა

რა არის მახვილკუჭა?

მახვილკუჭა ანუ “Enterobius vermicularis” არის პარაზიტი, რომელიც ადამიანის ნაწლავში ბინადრობს. მრგვალი ჭიების (ნემატოდების) ჯგუფს მიკუთვნებული მახვილკუჭა პატარა, მოთეთრო ძაფისებრი გარეგნობისაა. მამალი მახვილკუჭა 3-5 მმ, ხოლო დედალი ჭიები 9-12 მმ სიგრძისაა. შესაბამისად, ის თვალით ხილულია და შესაძლებელია მისი მოძრაობის დაკვირვებაც. მახვილკუჭა, როგორც წესი, ორალური (პირის გზით) და ფეკალური (განავლის გზით) გზით გადაიცემა. საჭმლის მომსახურ სისტემაში განაყოფიერებული და კვერცხების დამდები მახვილკუჭა შესაძლოა ანუსის გარშემო ძლიერი ქავილით გამოვლინდეს. ამის გარდა, მან შესაძლებელია უარყოფითად იმოქმედოს სხვადასხვა ორგანოსა და სისტემაზე და დამატებითი სიმპტომები გამოიწვიოს. კვერცხები სხეულის გარეთაც კი რამდენიმე დღის განმავლობაში ცოცხლობენ.

მახვილკუჭათი ინფექციას “ენტერობიაზი” ეწოდება. ის სხეულში ვრცელდება დაბ염ილ ნივთებთან პირდაპირი კონტაქტით, ჰიგიენის არასაკმარისი პირობებით, საკვების მიღებით, სქესობრივი კონტაქტით და ა.შ. ინფექცია ძირითადად ბავშვებში გვხვდება, თუმცა შესაძლებელია მოზრდილებშიც განვითარდეს. ის შესაძლებელია შეეხოს ხალხმრავალ გარემოში მყოფ პირებს, როგორიცაა სკოლები, მოხუცთა თავშესაფრები, საბავშვო ბაღები და პარკები, ინსტიტუციური სივრცეები. ენტერობიაზი უმეტესად უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. Enterobius vermicularis-ის ინფექცია თავიდან ასაცილებელი და სამკურნალო მდგომარეობაა. თუმცა, სხეულში ინფექციის განმეორების ალბათობა მაღალია.

როგორ ვითარდება მახვილკუჭა?

მახვილკუჭას სიცოცხლის ციკლი გასტროინტესტინურ (საჭმლის მომსახურ) სისტემის სივრცეში მიმდინარეობს. ის ძირითადად ილეუმში (წვრილ ნაწლავში) და ცეკუმში (მსხვილ ნაწლავში) მცხოვრები ორგანიზმია. ინფექცია იწყება Enterobius vermicularis-ის კვერცხების პირით გადაყლაპვით. საჭმლის მომსახურ სისტემაში მოხვედრილი კვერცხების გარეთა გარსი არბილდება და წვრილ ნაწლავში მიღწევისას ლარვები კვერცხიდან გამოходят. განაყოფიერების შემდეგ მახვილკუჭა ნაწლავის უფრო დიდ (კოლონი, აპენდიქსი, ბრმა ნაწლავი და ა.შ.) ნაწილებში მიგრირებს. მამალი მახვილკუჭა შეწყვილების შემდეგ კვდება, ხოლო დედალი მახვილკუჭა ანუსისკენ მიგრირებს. ეს აქტიური მიგრაციის მოძრაობა ძირითადად ღამის საათებში ხდება. ანალურ ზონასა და მის სიახლოვეს კვერცხების დამდები მახვილკუჭა შესაძლებელია ქავილს იწვევდეს.

ანალურ ზონაში მომხდარი კვერცხდების გამო, ბავშვებისთვის ამ ზონის მოფხანა შესაძლებელია სარისკო იყოს. ბავშვები, რომლებიც თითებს იყენებენ, იწვევენ კვერცხების დაშლას ფრჩხილებითა და თითებით, მათ გავრცელებას გარემო ზონასა და ქვედა საცვალზე. გარდა ამისა, ხელების ხელახლა პირით მიტანამ შესაძლებელია ახალი სიცოცხლის ციკლის წარმოქმნა გამოიწვიოს. კვერცხიდან გამოსული ლარვები შესაძლებელია ხელახლა მივიდნენ ანუსისკენ და განახლებული ინფექციები წარმოქმნან. კვერცხდიდან 4-6 საათში ლარვები კვერცხიდან გამოходят და ინფექციურ თვისებას ატარებენ. ლარვების ზრდასრულ ჭიებად გარდაქმნას კი წვრილ ნაწლავში 1-2 თვე სჭირდება. ამ პერიოდის განმავლობაში რაიმე სიმპტომი შესაძლებელია არ გამოჩნდეს. იშვიათად სხვა ორგანოებში ინფექციის მოჭიდება ხდება.

რა არის მახვილკუჭას სიმპტომები?

მახვილკუჭა პაციენტების დაახლოებით მესამედს არანაირი სიმპტომი არ აღენიშნება. მიუხედავად ამისა, ძირითადად მსუბუქი ნიშნები შეიძლება გამოჩნდეს. ყველაზე გავრცელებული მახვილკუჭას სიმპტომია ანალური არხისა და ანუსის ქავილი. განსაკუთრებით დედალი მახვილკუჭა ანუსის ზონაში კვერცხებს ღამის საათებში დებს. ამის გამო ღამით ხშირად ქავილი და გაღიზიანება შეიძლება იგრძნობოდეს. ბავშვებსა და მოზრდილებში მახვილკუჭამ შესაძლებელია ძილის პრობლემები და მოუსვენრობა გამოიწვიოს. ძილის პრობლემებს დღის განმავლობაში დაღლილობა, სისუსტე, კონცენტრაციის გაძნელება და სხვა დამატებითი სიმპტომები მოჰყვება. ჩვილებში მახვილკუჭას სიმპტომი შესაძლებელია მოუსვენრობის, ძილის პრობლემების სახით გამოვლინდეს.

ქალებში პერიანალურ ზონასთან ახლოს მყოფი საშობაც შესაძლებელია უარყოფითად იყოს გავლენის ქვეშ. საშოს გარშემო კანზე მახვილკუჭას კვერცხების გამო შესაძლებელია ქავილი იყოს, აღინიშნებოდეს გამონადენის მატება. ზოგიერთ ინფიცირებულ პაციენტში მახვილკუჭამ შესაძლებელია აპენდიქსში დახშობა გამოიწვიოს და ანთება დაიწყოს. ეს მდგომარეობა შესაძლებელია უკავშირდებოდეს აპენდიქსისა და მუცლის ტკივილის სიმპტომებს. ქავილის გამო პერიანალური ერითემის გამოვლენის ალბათობაც შეიძლება გაიზარდოს. მოფხანილ და გაღიზიანებულ ზონაში შესაძლებელია არაღრმა ბაქტერიული ინფექციები განვითარდეს. ამ ინფექციის ზონაში შესაძლებელია ერითემა, სიმხურვალე, სიწითლე წარმოიქმნას. ნაკლებად გავრცელებულად, ზოგიერთ პაციენტში შესაძლებელია წყლიანი დიარეა, გულისრევა და გაღიზიანებადობა გამოჩნდეს.

როგორ ისმება მახვილკუჭას დიაგნოზი?

ვინაიდან ზრდასრული მახვილკუჭა თვალით ხილული პარაზიტია, მისი აღმოჩენა შესაძლებელია საწოლში, ტანსაცმელზე. ღამით დაწოლიდან 2-3 საათის შემდეგ რექტუმიდან გამოსული მახვილკუჭა შეიძლება შემოწმდეს. თეთრი-ნაცრისფერი ფერის, წვრილი, პატარა ძაფის მსგავსი გარეგნობით აღმოჩენილი მახვილკუჭა შესაძლებელია შენიშნულ იქნას ქვედა საცვალზე ან თეთრეულზე. გარდა ამისა, მძიმე ინფექციისა და ინვაზიის დროს დეფეკაციისას უკანა ტანში შესაძლებელია მახვილკუჭა იქნას აღმოჩენილი. ვინაიდან განავალში მახვილკუჭა გავრცელებული მოვლენა არ არის, ის ზუსტი დიაგნოზისთვის არ გამოიყენება. გარდა ამისა, ქავილის, გაღიზიანებისა და ინფექციის არსებობისა და ა.შ. ანუსისა და ვაგინალური მახვილკუჭას სიმპტომებისთვის გასინჯვა აუცილებელია. ზუსტი დიაგნოზის დასმის ფარგლებში გამოყენებული სხვა მეთოდები მოიცავს შემდეგს:

ლენტის ტესტი: გამოიყენება ისეთი მახვილკუჭას კვერცხების გამოსავლენად, რომლებიც შიშველი თვალით არ ჩანს. დილით გაღვიძებისთანავე, ტუალეტში წასვლამდე, გენიტალური ზონის დაბანამდე და ჩაცმამდე გამჭვირვალე ლენტის ნაჭერი ანუსისა და პერიანალური ზონისკენ რამდენჯერმე მიიჭپitet. ლენტის ნიმუშების ზედიზედ 3 დილის განმავლობაში მიკროსკოპის ქვეშ შემოწმების შედეგად უარყოფითი პასუხის შემთხვევაში დიაგნოზი არ ისმება.

ფრჩხილქვეშა და განავლის ნიმუშები: ნიმუშები შესაძლებელია შეგროვდეს განსაკუთრებით ბავშვების ფრჩხილების ქვეშ კვერცხების ნიმუშების ასაღებად. ნაკლებად გავრცელებულად, სხვა ჯანმრთელობის პრობლემების გამოსარიცხად შესაძლებელია განავლის ნიმუშების ანალიზი გაკეთდეს.

სეროლოგიური ტესტები, რომლებიც სისხლში ანტისხეულების შეფასებას უზრუნველყოფს, დიაგნოზისთვის არ გამოიყენება.

როგორ ტარდება მახვილკუჭას მკურნალობა?

მახვილკუჭას მკურნალობის მეთოდები შესაძლებელია მოიცავდეს რეცეპტით და ურეცეპტოდ გასაცემ მედიკამენტებს, სახლში მოვლის რეკომენდაციებს, ცხოვრების წესის ცვლილებებს. მახვილკუჭას მკურნალობის გეგმაში შედის ორალური გზით მისაღები ანტიჰელმინთური (ანტიპარაზიტული) მედიკამენტები. ეს მედიკამენტები მიიღება ინტერვალით, ორი დოზის სახით. მედიკამენტური მკურნალობით მახვილკუჭა შეიძლება განადგურდეს, თუმცა კვერცხებზე გავლენას არ ახდენს. მიცემული პირველი დოზა შესაძლებელია უზრუნველყოფდეს არსებული მახვილკუჭას მოცილებას, მაგრამ მოუმწიფებელი კვერცხები ცოცხალი რჩება. ამის გამო მე-2 დოზა ორი კვირის შემდეგ ინიშნება. მეორე დოზით შესაძლებელია პირველ მკურნალობაში გაუნადგურებელი კვერცხიდან ახალგამოჩეკილი ზრდასრული ჭიების ინფექციის თავიდან აცილება.

ბავშვებში მახვილკუჭას მკურნალობის ოჯახის წევრებთან და მომვლელებთან ერთად წარმართვაა რეკომენდებული. ამის წყალობით შესაძლებელია ინფექციის განმეორების რისკის თავიდან აცილება. ახალგაზრდა მახვილკუჭა შესაძლებელია განსაკუთრებით მდგრადი იყოს მკურნალობის მიმართ. ვინაიდან შესაძლო ახალი ინფექციების პრევენცია უფრო რთული შეიძლება იყოს, მნიშვნელოვანია, რომ სხვა ბავშვებმა და მშობლებმაც დაიცვან მკურნალობა. ორსულობაში მახვილკუჭას მკურნალობა უნდა უზრუნველყოფილ იქნას იმ პირებისთვის, რომლებსაც მძიმე სიმპტომები აქვთ. ორსულებში მედიკამენტების გამოყენება აუცილებლად ექიმთან კონსულტაციით უნდა მოხდეს. ზოგადად, მედიკამენტური მკურნალობის გვერდით მოვლენებს შორის შესაძლებელია იყოს გულისრევა და ღებინება, მაისის დაქვეითება, დიარეა, მუცლის ტკივილი.

ხშირად დასმული კითხვები

მახვილკუჭასთვის შესაძლებელია მივმართოთ საჭმლის მომსახური სისტემის დაავადებებთან დაკავშირებულ გასტროენტეროლოგებს და საჭმლის მომსახური სისტემის ბოლო ნაწილთან (მსხვილი ნაწლავი, ანუსი და ა.შ.) დაკავშირებულ პროქტოლოგიის სპეციალისტებს. ბავშვებსა და ჩვილებში მახვილკუჭასთვის შესაძლებელია დაკავშირება ბავშვთა გასტროენტეროლოგებთან. მახვილკუჭას დიაგნოზისა და მკურნალობის უზრუნველსაყოფად სამედიცინო დაწესებულებების გასტროენტეროლოგიის განყოფილებიდან ჩაწერაა საჭირო. საჭმლის მომსახურ სისტემის ორგანოებში მოქმედი Enterobius vermicularis-ისთვის შესაბამის მკურნალობის გეგმას გასტროენტეროლოგიის სპეციალისტები ადგენენ. ნაწლავის მახვილკუჭა შეიძლება დამუშავდეს ანტიპარაზიტული მედიკამენტური მკურნალობით. მედიკამენტურ მკურნალობას ზრდასრული მახვილკუჭას მოკვლა 2 კვირაში შეუძლია, მაგრამ კვერცხებზე ზემოქმედება არ შეუძლია. ამიტომ პირველი დოზის შემდეგ სხეულში დარჩენილი კვერცხებიდან ახალი ჭიების გამოჩეკვას ელიან. მე-2 დოზა ახალგაზრდა მახვილკუჭასთვის ინიშნება და ხდება მათი მოცილება. შავი მახვილკუჭას სახით ნაჩვენები ჭიები შესაძლებელია მიუთითებდეს Enterobius vermicularis-ისგან განსხვავებულ მდგომარეობაზე. Enterobius vermicularis არის ნაცრისფერი-თეთრი ფერის, წვრილი და პატარა ჭიები და არ უნდა აგვერიოს სხვა ნაწლავის ჭიებთან. აბორმალური სიმპტომებისა და შავი მახვილკუჭას გამოჩენის შემთხვევაში აუცილებლად უნდა დაკავშირება შესაბამის სამედიცინო დაწესებულებასთან. მახვილკუჭას ინფექცია ვითარდება Enterobius vermicularis-ის კვერცხების ჩასუნთქვის ან გადაყლაპვის შედეგად საჭმლის მომსახურ სისტემაში დამკვიდრების შედეგად. მახვილკუჭას კვერცხები შესაძლებელია გადატანილ და გავრცელებულ იქნას დაბლარული საგნების (ტანსაცმელი, თეთრეული, ტუალეტები და ა.შ.), საკვებისა და სასმელის, განავლის, სქესობრივი კონტაქტის, ხელებისა და ფრჩხილების გზით. ნაწლავებამდე მიღწეული კვერცხები რამდენიმე კვირაში სკდება და მახვილკუჭას გამოავლენს. სერიოზულმა მახვილკუჭას ინვაზიამ შესაძლებელია გამოიწვიოს პერიანალური კანის გახეთქვა და გაღიზიანება, შესაძლებელია წარმოიქმნას ბაქტერიული ინფექცია და შენიშნულ იქნას სისხლდენა. ზოგიერთ შემთხვევაში მახვილკუჭამ შესაძლებელია მიაღწიოს საშოსა და შარდსასქესო გზებს და გამოიწვიოს ისეთი აბორმალური სიმპტომები, როგორიცაა სისხლდენა. მცირე რაოდენობის კვლევების მიხედვით, მენოპაუზის შემდგომმა სერიოზულმა მახვილკუჭას ინვაზიამ შესაძლებელია გამოიწვიოს სისხლდენა საშოში. ორსულობაში მახვილკუჭა არის სარისკო ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც შესაძლებელია შევხვდეთ მცირეწლოვანი ბავშვების მქონე და სახლის ჰიგიენის არმქონე სახლებში მცხოვრებ, განუვითარებელი და განვითარებადი ქვეყნებიდან მოსულ მიგრანტებთან კონტაქტში მყოფ ქალებში. შესაძლებელია გამოვლინდეს ღამის ვაგინალური გამონადენით და ქავილით. ნაწლავში მახვილკუჭას იშვიათად გავრცელებულ სიმპტომებს შორის შეიძლება იყოს გულისრევა, მაისის დაქვეითება, დიარეა, მუცლის ტკივილი. ეს სიმპტომები ზოგიერთ პაციენტში წონის დაკლებას იწვევს. ეს მდგომარეობა ფართოდ არ არის გავრცელებული, მაგრამ შესაძლებელია. ნაწლავებში მახვილკუჭას გაწმენდა დამოკიდებულია მედიკამენტურ მკურნალობასა და ჰიგიენის პირობების უზრუნველყოფაზე. ორ დოზად მისაღებ ანტიპარაზიტულ მედიკამენტებს შეუძლია უზრუნველყოს ზრდასრული და ახალგაზრდა მახვილკუჭას მოცილება. დამატებით, ყველა ტანსაცმლის, საწოლის კომპლექტების (გარეცხვადი თეთრეული და ა.შ.), პირსახოცების და პირადი პროდუქტების შესაბამის ტემპერატურაზე გარეცხვა ხელს უწყობს განმეორებითი ინფექციის რისკის თავიდან აცილებას. ნაწლავებში მახვილკუჭას გამრავლებასთან ერთად სიმპტომები შესაძლებელია გაიზარდოს და გაძლიერდეს. ამის შედეგად შესაძლებელია გამოჩნდეს მუცლის ტკივილი, ჭარბი აირების წარმოქმნა და შებერილობა. ამან შესაძლებელია მუცელში მგრძნობელობა და სპაზმები გამოიწვიოს.

თუ ფიქრობთ, რომ თქვენ ან თქვენს შვილს მახვილკუჭას სიმპტომები გაქვთ, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ჩვენს ექიმ-სპეციალისტებს.

Hisar Hospital-ის გასტროენტეროლოგიისა და ჰეპატოლოგიის განყოფილებიდან ჩასაწერად შეგიძლიათ დაუყოვნებლივ დაგვიკავშირდეთ.