რა არის შარდში ცილის დაკარგვა? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობა

შარდში ცილის დაკარგვა

შარდში ცილის არსებობა ორგანიზმის მიერ გაფრთხილების მიცემის ერთ-ერთი გზაა. ნორმაში თირკმელები ფილტრავენ სისხლში არსებულ ცილებს და ინარჩუნებენ ორგანიზმში. ფილტრაციის ფუნქციის დარღვევისას ცილები შესაძლოა შარდში გაჟონოს. ამ მდგომარეობას პროტეინურია ეწოდება. პროტეინურია თავისთავად არ არის დაავადება, მაგრამ შესაძლოა ორგანიზმში სხვა ჯანმრთელობის პრობლემის მაჩვენებელი იყოს.

რა არის შარდში ცილის დაკარგვა?

შარდში ცილის დაკარგვა, სამედიცინო ტერმინით პროტეინურია, მნიშვნელოვანი ნიშანია, რომელიც აჩვენებს, რომ თირკმელები სრულად ვერ ასრულებენ თავიანთ მოვალეობას. ნორმაში ჯანსაღი თირკმელები სისხლში არსებული ცილების ფილტრაციისას უზრუნველყოფენ ამ ძვირფასი ნივთიერებების ორგანიზმში დარჩენას, თუმცა როდესაც ფილტრაციის პროცესი ირღვევა, ცილები შარდს ერევა და ამ მდგომარეობას პროტეინურია ეწოდება.

რა არის შარდში ცილის დაკარგვის სიმპტომები?

ცილები ძირითადი სამშენებლო ბლოკებია, რომლებიც მონაწილეობენ მრავალ ფუნქციაში, იმუნური სისტემიდან დაწყებული კუნთოვანი სტრუქტურით დამთავრებული. შარდში ცილის მაღალი შემცველობა ნიშნავს, რომ ორგანიზმი კარგავს ამ ძვირფას რესურსებს. რაც მთავარია, ეს მდგომარეობა უმეტეს შემთხვევაში თირკმელებთან დაკავშირებული პრობლემის პირველი ნიშანია. პროტეინურიის სიმპტომები უმეტესად შეუმჩნეველია, რადგან დასაწყისში ის ძირითადად უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. მდგომარეობის პროგრესირებასთან ერთად ორგანიზმი იწყებს ცილის დაკარგვის ეფექტების გამოვლენას. შარდში ცილის დაკარგვის სიმპტომებია:

შარდის აქაფება ან ბუშტუკები: წარმოადგენს შარდში ცილის დაკარგვის ყველაზე ხშირად შემჩნევად სიმპტომებს. თუ დილის პირველ შარდში ან უნიტაზში თვალსაჩინო ინტენსიური ქაფი წარმოიქმნება, ეს შესაძლოა მიუთითებდეს შარდში ცილის არსებობაზე. ეს ქაფი საპნის ქაფის მსგავსი სტრუქტურისაა და ადვილად არ იშლება.

შეშუპება კოჭებთან, ფეხებზე ან ქუთუთოებზე (შეშუპება/მშობიარობამდე ან სხვა მიზეზით გამოწვეული): როდესაც ორგანიზმი კარგავს ცილას, ირღვევა სისხლძარღვშიდა სითხის ბალანსი. ეს იწვევს სითხის დაგროვებას ქსოვილებს შორის. განსაკუთრებით საღამოს საათებისკენ კოჭებთან შეშუპება თვალსაჩინო ხდება. დილით შესაძლოა თვალების გარშემო მსუბუქი შეშუპებაც შეინიშნოს.

მუდმივი დაღლილობის მდგომარეობა: თირკმელების სათანადოდ არმუშაობამ შესაძლოა გამოიწვიოს როგორც ორგანიზმში ტოქსინების დაგროვება, ისე ანემია. ეს მდგომარეობა იწვევს ისეთ სიმპტომებს, როგორიცაა სისუსტე, ყურადღების კონცენტრაციის დაქვეითება, დილით დაღლილად გაღვიძება.

სწრაფი წონის მატება (სითხის შეკავებასთან დაკავშირებული): თუ მოკლე დროში შეინიშნება წონის შესამჩნევი მატება, ეს შესაძლოა არა ცხიმის, არამედ სითხის ხარჯზე ხდებოდეს. ესეც შეიძლება მიუთითებდეს იმაზე, რომ ორგანიზმი სითხეს სათანადოდ ვერ დევნის და სადღაც გაჟონვაა.

შარდსასქესო გზების მუდმივი სიმპტომები: ისეთი ჩივილები, როგორიცაა წვა, ხშირი შარდვა, არასრული დაცლის შეგრძნება, ზעოგჯერ შესაძლოა ერეოდეს პროტეინურიას. ამიტომ, როდესაც ასეთი სიმპტომები ვლინდება, გამოკვლეული უნდა იქნას არა მხოლოდ ინფექციის ალბათობა, არამედ ცილის დაკარგვაც.

როგორ ვითარდება შარდში ცილის დაკარგვა?

თირკმელები ფილტრავენ სისხლს და მავნე ნივთიერებებსა და ჭარბ სითხეს შარდის გზით დევნიან ორგანიზმიდან. ეს ფილტრაციის პროცესი ხორციელდება თირკმელებში არსებული მილიონობით პატარა ფილტრაციის ერთეულის, გლომერულების წყალობით. გლომერულები შეიცავს იმდენად მგრძნობიარე სტრუქტურებს, რომ შეუძლიათ განასხვავონ, რა უნდა დარჩეს სისხლში და რა უნდა გამოიყოს.

რაც შეეხება ცილებს, განსაკუთრებით ალბუმინის სახით ცნობილ ტიპს, ისინი ორგანიზმისთვის უკიდურესად ძვირფასი მოლეკულებია. ნორმაში გლომერულები ცნობენ ამ ცილებს და არ უშვებენ შარდში გადასვლას, თუმცა თუ ამ ფილტრის სტრუქტურაში დარღვევაა, ცილები გადის იმ ადგილიდან, საიდანაც არ უნდა გაიფილტროს და შარდს ერევა.

შარდში ცილის სიჭარბის ძირითადი მიზეზებია:

დიაბეტი (შაქრიანი დიაბეტი),

ჰიპერტენზია (მაღალი წნევა),

ქრონიკული თირკმელების დაავადებები,

გლომერულონეფრიტი (თირკმლის ანთება),

პრეკლამპსია (ორსულობის დროს მაღალი წნევა და პროტეინურია),

აუტოიმუნური დაავადებები, როგორიცაა ლუპუსი,

შარდსასქესო გზების ინფექციები,

ინტენსიური ფიზიკური ვარჯიში,

ფებრილური (ცხელებით მიმდინარე) დაავადებები,

დეჰიდრატაცია (სითხის დაკარგვა),

გულის უკმარისობა,

ზოგიერთი მედიკამენტის გვერდითი ეფექტები.

როგორ ხდება შარდში ცილის დაკარგვის დიაგნოსტიკა?

შარდში ცილის გამოყოფის დიაგნოსტიკა ძირითადად იწყება მარტივი შარდის ანალიზით. პირველ ეტაპზე გამოყენებული შარდის ასაღები ჯოხის (დიპსტიკის) ტესტი სწრაფად აჩვენებს, არის თუ არა შარდში ცილა, თუმცა ეს ტესტი მხოლოდ წინასწარი სკრინინგია. უფრო ზუსტი შეფასებისთვის იზომება დილის პირველი შარდიდან აღებული ნიმუშის ალბუმინ/კრეატინინის თანაფარდობა (ACR). ეს თანაფარდობა უფრო მკაფიო ინფორმაციას იძლევა თირკმელების მიერ ცილის ფილტრაციის უნარის შესახებ.

შარდში ცილის/კრეატინინის თანაფარდობა მნიშვნელოვანი ტესტია, რომელიც გამოიყენება პროტეინურიის დონის სწრაფად და ზუსტად შესაფასებლად, განსაკუთრებით ორსულობასა და ქრონიკული თირკმლის დაავადების დროს. თუ ცილის დაკარგვის ეჭვი გრძელდება, მოითხოვება 24-საათიანი შარდის ტესტი. ეს ტესტი დღის განმავლობაში შეგროვებულ შარდში ანგარიშობს ცილის ჯამურ რაოდენობას და ადგენს დაკარგვის დონეს. შარდში ცილის რაოდენობრივი გაზმოვა წარმოადგენს მნიშვნელოვან ლაბორატორიულ ტესტს თირკმლის ფუნქციების შეფასებისას და რაოდენობრივად აჩვენებს ყოველდღიური ცილის დაკარგვას. ამავდროულად, სისხლის ანალიზებით ფასდება თირკმელების ზოგადი მდგომარეობა.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კრეატინინის დონე და გლომერულური ფილტრაციის სიჩქარე (GFR). შარდის ცილა-კრეატინინის თანაფარდობის ტესტი გამოიყენება პრაქტიკულ და სანდო მეთოდად ყოველდღიური ცილის დაკარგვის განსაჭვრეტად, 24-საათიანი შარდის შეგროვების მოთხოვნის გარეშე. მიზეზის დასადგენად ზოგჯერ შესაძლოა მიმართონ ვიზუალიზაციის ან ქსოვილოვან ანალიზებს, როგორიცაა თირკმლის ექოსკოპია ან მოწინავე შემთხვევებში თირკმლის ბიოფსია. ორსულობისას შარდში ცილის დონის მატება უნდა შეფასდეს, როგორც პოტენციური რისკი, რომელმაც შესაძლოა იმოქმედოს როგორც დედის, ისე ბავშვის ჯანმრთელობაზე. ორსულობისას შარდში ცილის გამოვლენას კრიტიკული მნიშვნელობა აქვს განსაკუთრებით ორსულობასთან დაკავშირებული ჰიპერტენზიისა და პრეკლამფსიის მსგავსი მდგომარეობების ადრეული დიაგნოსტიკისთვის.

როგორ ტარდება შარდში ცილის დაკარგვის მკურნალობა?

შარდში ცილის დაკარგვის მკურნალობა იგეგმება ძირითადი მიზეზის მიხედვით. მკურნალობას წარმართავს პროტეინურიის სიმწვავე და პაციენტის ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობა. მიზანია თირკმელებში დაზიანების პროგრესირების შეჩერება და არსებული ცილის დაკარგვის შემცირება. ვინაიდან ყველაზე ხშირ შემთხვევებს შორის დიაბეტი და ჰიპერტენზიაა, ამ დაავადებების კონტროლქვეშ აყვანა მკურნალობის საფუძველს წარმოადგენს. კვების რეჟიმსაც მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს მკურნალობაში. საჭიროებისამებრ დიეტით იზღუდება მარილითა და ცილით მიღება. ცილის ჭარბმა მოხმარებამ შესაძლოა გაზარდოს დატვირთვა თირკმელებზე. ამიტომ პაციენტის ასაკის, წონისა და თანმხლები დაავადებების მიხედვით იქმნება ინდივიდუალური კვების გეგმა. ამავდროულად, მკაცრად უნდა კონტროლდებოდეს სითხის ბალანსი, ქოლესტერინის დონე და სხეულის წონა.

თუ შარდში ცილის არსებობა გამოწვეულია ისეთი მიზეზებით, როგორიცაა იმუნური სისტემის დაავადებები, შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას იმუნოსუპრესიული (იმუნიტეტის დამთრგუნველი) მედიკამენტები. მოწინავე შემთხვევებში ან მკურნალობის მიმართ რეზისტენტულ მდგომარეობებში დღის წესრიგში დგება ნეფროლოგიის სპეციალისტის მიერ წარმართული უფრო სპეციალური მკურნალობის ვარიანტები.

ხშირად დასმული კითხვები

შარდში ცილის შერევა ძირითადად თირკმელების ფილტრაციის ფუნქციის დარღვევის შედეგია. ყველაზე ხშირად ისეთი ქრონიკული დაავადებები, როგორიცაა დიაბეტი და მაღალი წნევა, გრძელვადიან პერსპექტივაში იწვევს თირკმელების დაზიანებას. გარდა ამისა, ზოგიერთმა იმუნური სისტემის დაავადებამ, ორსულობისას წარმოშობილმა წნევის პრობლემებმა, ინფექციებმა ან ინტენსიურმა ფიზიკურმა სტრესმაც შესაძლოა გამოიწვიოს ცილის დაკარგვის პროვოცირება. ზოგჯერ შარდში ცილის გამოჩენა შესაძლოა სრულიად გარდამავალ მიზეზებსაც უკავშირდებოდეს. ჯანსაღი ადამიანის შარდში შესაძლოა აღმოჩნდეს ძალიან მცირე რაოდენობით ცილა და ეს ფიზიოლოგიურად ითვლება. როდესაც ეს რაოდენობა აჭარბებს გარკვეულ ზღვარს, ირკვევა, რომ თირკმელები სათანადოდ ვერ ასრულებენ ცილების ფილტრაციის მოვალეობას. ჩვეულებრივ პირობებში შარდით გამოყოფილი ცილის რაოდენობა უგულებელყოფილ დონეზეა და ტესტებში შარდში ცილა უარყოფითად იწერება. სპონტანურ შარდში ცილის საცნობარო დიაპაზონზე ასვლისას იწყება ორგანიზმისთვის აუცილებელი ცილების დაკარგვა. ეს დაკარგვა აისახება არა მხოლოდ თირკმელებზე, არამედ ზოგად სხეულებრივ ბალანსზეც. ამიტომ შარდში არსებული ცილის სათანადო დონე წარმოადგენს მგრძნობიარე ინდიკატორს, რომელიც აჩვენებს, მუშაობს თუ არა თირკმელები ჯანსაღად. შარდის ანალიზში ცილის დადებითი გამოთქმა ნიშნავს, რომ შარდში გამოვლენილია იმ დონის ცილა, რომელიც იქ არ უნდა იყოს. ეს შედეგი ექიმს აძლევს პირველ მინიშნებას თირკმლის ფუნქციების შესახებ. შარდში ცილის დადებითად გამოსვლა ზოგჯერ შესაძლოა მიუთითებდეს დროებით მდგომარეობაზე, მაგრამ თუ ეს ნიშანი მუდმივი ხდება, საჭიროა ძირეული მიზეზის გამოკვლევა. მიუხედავად იმისა, რომ შარდში ცილის სიჭარბე თავისთავად არ ადგენს დიაგნოზს, ის მნიშვნელოვანი გაფრთხილებაა, რომელიც მოითხოვს შემდგომი ტესტების ჩატარებას. ორსულობისას შარდში ცილის დაკარგვის გამო გარკვეული დონის ზემოთ ცილის არსებობა, განსაკუთრებით თუ ის ვლინდება მეორე და მესამე ტრიმესტრში, არის მდგომარეობა, რომელიც ყურადღებით უნდა შეფასდეს, რადგან ამან შესაძლოა მიუთითოს პრეკლამფსიაზე — ორსულობასთან დაკავშირებულ სერიოზულ სურათზე. ნორმაში ორსულობისას თირკმელები უფრო ძლიერად მუშაობენ, ამიტომ შარდში შესაძლოა მცირე რაოდენობით ცილა ჩანდეს. ორსულობისას შარდში ცილის დადებითი მაჩვენებელი გარკვეული ზღვრის გადაჭარბებისას რისკს შეიცავს როგორც დედის, ისე ბავშვის ჯანმრთელობისთვის. ორსულობისას შარდში ცილის დაკარგვის სიმპტომების გამოვლენისას აუცილებელია ექიმთან მიმართვა. შარდში ცილის დაკარგვისას ორგანიზმი იწყებს მისთვის საჭირო ცილების დაკარგვას. თუ ეს დაკარგვა გახანგრძლივდა, შესაძლოა შემცირდეს კუნთოვანი მასა, დასუსტდეს იმუნური სისტემა და დაირღვეს სითხის ბალანსი ორგანიზმში. განსაკუთრებით ისეთი ძირითადი ცილების ნაკლებობა, როგორიცაა ალბუმინი, იწვევს ქსოვილებს შორის სითხის დაგროვებას და ეს ვლინდება თვალების გარშემო ან კოჭებთან შეშუპებით. ორსულობისას შარდში ცილის დაკარგვის გამოვლენას კრიტიკული როლი აკისრია ორსულობასთან დაკავშირებული ჰიპერტენზიული დაავადებების ადრეულ ეტაპზე დიაგნოსტიკაში და მოითხოვს რეგულარულ მეთვალყურეობას. შარდში ცილის ინტენსიური დაკარგვა შესაძლოა ასევე იყოს ნიშანი იმისა, რომ თირკმელები მძიმედ არის დაზიანებული. თუ ეს მდგომარეობა დროულად არ განიკურნება, შესაძლოა პროგრშირდეს ქრონიკული თირკმლის დაავადებამდე ან თირკმლის უკმარისობამდე. შარდში ცილის გამოყოფა არ არის პირდაპირი დაავადება, ის შესაძლოა მრავალი სხვადასხვა ჯანმრთელობის პრობლემის სიმპტომი იყოს. ყველაზე ხშირ მიზეზებს შორისაა დიაბეტი და ჰიპერტენზია. ეს ორი დაავადება წლების განმავლობაში აზიანებს თირკმელების ფილტრაციის სტრუქტურას და იწვევს ცილის დაკარგვას. გარდა ამისა, შემაერთებელი ქსოვილის დაავადებები, განსაკუთრებით ისეთი აუტოიმუნური დაავადებები, როგორიცაა ლუპუსი, თირკმლის ზოგიერთი ანთება, ინფექციები და ორსულობასთან დაკავშირებული სურათები, როგორიცაა პრეკლამფსია, ასევე იწვევს შარდში ცილის გამოყოფას. ორსულობისას შარდში ცილის სიმაღლე წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნიშანს, რომელიც გამოიყენება განსაკუთრებით პრეკლამფსიის რისკის შესაფასებლად და აუცილებლად მოითხოვს მეთვალყურეობას. შარდში ცილის დაკარგვის მაჩვენებლების შემცირების ძირითადი გზა ამ მდგომარეობის გამომწვევი ჯანმრთელობის პრობლემის კონტროლქვეშ აყვანაა. მკურნალობა ინდივიდუალურად უნდა დაიგეგმოს და წარიმართოს არა მხოლოდ ლაბორატორიული შედეგების, არამედ პაციენტის ზოგადი მდგომარეობის მიხედვით. ყველა აქაფებული შარდი არ ნიშნავს ცილის დაკარგვას. შარდში დროდადრო ქაფის წარმოქმნა შესაძლოა მრავალი სხვადასხვა მიზეზით იყოს გამოწვეული და უმეტეს შემთხვევაში დროებითი ან უვნებელია. შარდის სწრაფი და წნევით გამოსვლა, მის მიერ ტუალეტში არსებულ ქიმიკატებთან შეხება ან შარდის დიდხანს შეკავების შედეგად წარმოქმნილი ინტენსიური შარდი შესაძლოა აქაფებულად გამოიყურებოდეს. თუ ეს მდგომარეობა ხშირდება, ქაფი მუდმივი ხდება და თან ახლავს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა შეშუპება, დაღლილობა, ამ შემთხვევაში შეფასებული უნდა იქნას შარდში ცილის დაკარგვის ალბათობა. განსაკუთრებით თუ დილის პირველ შარდში რეგულარულად შეინიშნება ქაფი, მნიშვნელოვანია კონტროლის გავლა მარტივი შარდის ანალიზით.

არ უგულებელყოთ თქვენი თირკმელების ჯანმრთელობა!

თუ შეამჩნიეთ შარდში ცილის დაკარგვის სიმპტომები, მნიშვნელოვანია დროის დაკარგვის გარეშე მიმართოთ ნეფროლოგიის სპეციალისტს.

დაჯავშნეთ ვიზიტი ახლავე Hisar Hospital Intercontinental-ში, ჩვენს ნეფროლოგიის განყოფილების გამოცდილ ექიმებთან დეტალური შეფასებისა და ინდივიდუალური მკურნალობის გეგმისთვის.