ბავშვებში არანებაყოფლობითი მოძრაობები: მიზეზები და მკურნალობა?

ბავშვობის ასაკში, განსაკუთრებით ხელებსა და ფეხებში, როგორც ქვედა, ისე ზედა სხეულის კიდურებში წარმოქმნილ არასტაბილურ და არაკონტროლირებად მოძრაობებს ბავშვებში არანებაყოფლობითი მოძრაობები ეწოდება. ეს მოძრაობისა და კონტროლის დარღვევა სხეულის ერთ მხარეს შეიძლება იყოს, ისევე როგორც ორივე მხარეს შეიძლება წარმოიქმნას. სხეულის კიდურების გარდა, სახისა და კისრის წონასწორობის შენარჩუნებისას ასევე შეიძლება წარმოიქმნას არანებაყოფლობითი მოძრაობები.

რა არის არანებაყოფლობითი მოძრაობები?

ცნობიერი და კონტროლირებადი, რაიმე მიზნისკენ მიმართული გზით არ შესრულებული მოძრაობები შეიძლება არანებაყოფლობით მოძრაობებად განისაზღვროს. არანებაყოფლობითი მოძრაობები, როგორც წესი, სხეულში რაიმე დისკომფორტის ან ანომალიის გამო წარმოიქმნება. კიდურისა და ფეხის კონტროლის შეუძლებლობის გარდა, მოძრაობის დარღვევებს შორისაა არანებაყოფლობითი ღეჭვა, სიცინი, ციმციმი ან სახის მოჭმუჭნვა. სხეულის წონასწორობის შენარჩუნების შეუძლებლობაც ასევე მოძრაობის დარღვევაა. სიარულისას ან ფეხზე დგომისას დაბარბაცებაც ამ მოძრაობის პრობლემებს შორის შეიძლება განისაზღვროს. ტრავმა და სტრესი, განსაკუთრებით ნევროლოგიური პრობლემები, ზოგიერთი დაავადება ამ მოძრაობის დარღვევების ყველაზე გავრცელებული მიზეზებია. სწორი მიდგომითა და მკურნალობით შეიძლება გამოჯანმრთელება მოხდეს. გარკვეული განსაზღვრული არანებაყოფლობითი მოძრაობები შემდეგნაირად შეიძლება აიხსნას:

თავის ქნევა: წინ-უკან ან მარჯვნივ-მარცხნივ სახით შეიძლება დაფიქსირდეს.

ძილის მიოკლონუსი: განსაკუთრებით ძილში ჩაძინებიდან პირველ საათებში ისეთ მოულოდნელ მოძრაობებად შეიძლება განისაზღვროს, როგორიცაა ხტუნვა, შეკრთომა.

ჯიტერინესი (Jitteriness): ჩვილობის პერიოდში შეინიშნება ხელში, ფეხში, ნიკაპსა და თითებში წარმოქმნადი კანკალი. ბავშვის აყვანისას მისი შეწყვეტა მოსალოდნელია.

ბავშვობის ასაკის მასტურბაცია: შეიძლება იყოს მსუბუქი აწითლება, ოფლიანობა, დადუმება, ხახუნის სახით.

პაროქსიზმული ტონიკური ზევით მზერა: ჩვილობის ასაკში თვალის გუგებისა და მზერის მოკლე დროით ქვემოთ, რაიმე წერტილზე გაჩერების მდგომარეობაა.

სანდიფერის სინდრომი: რეფლუქსის მქონე ჩვილებსა და ბავშვებში შეინიშნება კისრის უკან გადაწევითა და თავის მხარეზე შემობრუნებით მოძრაობა.

კეთილთვისებიანი პაროქსიზმული ტორტიკოლისი: კისრის ერთ მხარეზე ფიქსაცია ან ამ მხარისკენ მიმართული მოძრაობის მდგომარეობაა, დროდადრო წარმოიქმნება.

მუდმივი (არაგარდამავალი) მოძრაობის დარღვევები: მუდმივად შესრულებადი და განმეორებადი მოძრაობის დარღვევებია. შეიძლება განისაზღვროს როგორც ტიკური დარღვევა, ტურეტის სინდრომი, ჰიპერკინეტიკური (გადაჭარბებული) ან ჰიპოკინეტიკური (შენელებული) მოძრაობის დარღვევები.

რა იწვევს ბავშვებში არანებაყოფლობით მოძრაობას?

ბავშვებში წარმოქმნილ ამ არანებაყოფლობით მოძრაობას შეიძლება ბევრი სხვადასხვა მიზეზი ჰქონდეს. ორგანიზმისეული ან გარემოსეული წყაროებიდან წარმოქმნადი ეს მიზეზები შემდეგნაირად არის ჩამოთვლილი:

ზოგიერთი მედიკამენტი: განსაკუთრებით ნერვულ სისტემაზე მოქმედი და ნერვ-კუნთოვან კავშირს მასტიმულირებელი მედიკამენტები შეიძლება არანებაყოფლობით მოძრაობებს გამოიწვევდეს. პერიოდულად შეინიშნება ეს მდგომარეობა, ამ შემთხვევაში ექიმს უნდა მიმართოთ და მედიკამენტის დოზისა და მიღების დროის კორექცია უნდა ჩატარდეს.

ინფექციები: ნებისმიერი დაავადების დროს ან მხოლოდ ბაქტერიული წარმოშობის ინფექციებიც მაღალი ტემპერატურის მსგავსი სიმპტომების გამო შეიძლება არანებაყოფლობით მოძრაობებს იწვევდეს.

ზოგიერთი დაავადება: არანებაყოფლობითი მოძრაობები თანდაყოლილი, გენეტიკური ან შემდგომში წარმოქმნილი დაავადებების გამო შეიძლება განვითარდეს. ცერებრალური დამბლა, აუტიზმი და სხვა ნერვულ სისტემაზე მოქმედი დაავადებები კუნთოვანი ნერვული კონტროლის გაძნელებას შეიძლება იწვევდეს. ტვინის დაზიანებული უბნის მიხედვით ეს დაავადებები და მოძრაობის დარღვევები სხვადასხვა სახის და სიმძიმის გავრცელებას შეიძლება ავლენდეს.

სტრესი: ბავშვებში პერიოდულად განვითარებული ზოგიერთი არანებაყოფლობითი მოძრაობა სტრესით გამოწვეული შეიძლება იყოს. განსაკუთრებით მოულოდნელად განვითარებული და გარედან შესამჩნევი ინტენსივობის მოძრაობის განსხვავება, როგორც წესი, სტრესით არის გამოწვეული. თუ ბავშვი სკოლის ასაკისაა, ამ მომენტში მასწავლებლისგან და სკოლის ფსიქოლოგისგან უნდა მიიღოთ ინფორმაცია, ხოლო თუ მოზარდობის ასაკს უახლოვდება, ფსიქოლოგიური დახმარების მიღების ალტერნატივა არ უნდა უგულებელვყოთ.

რა აღძრავს არანებაყოფლობით მოძრაობებს?

არანებაყოფლობით შესრულებულ მოძრაობებს სხვადასხვა გამააქტიურებელი მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს. მიზეზზე მორგებული მიდგომა და მკურნალობა მდგრად გაუმჯობესებულ მდგომარეობას უზრუნველყოფს. მოკლევადიანი და არგანმეორებადი მოძრაობის განსხვავებები, თუმცა მნიშვნელოვან პრობლემებს არ იწვევს, გრძელვადიანი მოძრაობის უკონტროლობა არასასურველ შედეგებს შეიძლება გამოიწვიოს. მაგალითად, ინფექციით გამოწვეული ტემპერატურის მომატებისას ძილში ხტუნვა, შეკრთომა მსგავსი მოძრაობები ინფექციის განკურნებასთან ერთად ქრება. თუმცა ცერებრალური დამბლის მსგავსი, კუნთებსა და ნერვულ სისტემაზე მოქმედი დაავადების არსებობის შემთხვევაში, ბავშვის დონის შესაბამისი ვარჯიშის პროგრამით დროთა განმავლობაში მოძრაობებში კონტროლისა და შეთანხმების მიღწევაა შესაძლებელი. ამით შეიძლება ნევრომუსკულური სისტემის დასუსტებისა და არანებაყოფლობითი მოძრაობების მატების თავიდან აცილება. ამის გარდა, ჰორმონული დარღვევები, არასწორი კვება, ვიტამინებისა და მინერალების დეფიციტი და სხვა მრავალი ფაქტორი შეიძლება გამააქტიურებელ მიზეზად იქცეს.სტრესისა და ტრავმით გამოწვეულ არანებაყოფლობით მოძრაობებში ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია სფეროში გამოცდილი გუნდთან მუშაობა. ბავშვის ფსიქოლოგს, პედაგოგს მსგავსი სფეროს სპეციალისტები სწორი მიდგომით მოძრაობის დარღვევების გადალახვაში დახმარებას შეძლებენ.

როგორ მკურნალობენ არანებაყოფლობით მოძრაობებს?

პირველ რიგში მნიშვნელოვანია ბავშვის მკურნალი ექიმისა და ჯანდაცვის გუნდის დიაგნოსტიკა. არანებაყოფლობითი მოძრაობების წარმოშობის მიზეზი უნდა დადგინდეს და ფაქტორების მიხედვით უნდა შემუშავდეს სამკურნალო გეგმა. მოძრაობის დარღვევების წარმოშობის მიზეზის მიხედვით მკურნალობის მეთოდები შემდეგნაირად შეიძლება ჩამოვთვალოთ:

ინფექციით გამოწვეული მოძრაობის დარღვევა: პირველ რიგში, ბავშვის ექიმის მიერ იგეგმება მკურნალობა, რომელიც მიმართული იქნება ინფექციის წყაროს — ბაქტერიებისა და მიკროორგანიზმების ფლორის — კორექციისკენ. ამით ბავშვის მოძრაობის განსხვავებასაც სპეციალისტი ექიმი აკვირდება. ამ ეტაპზე არ უნდა დაინიშნოს შემთხვევითი ანტიბიოტიკოთერაპია; საჭიროა სწორად დაკვირვება იმაზე, თუ რომელ მოძრაობაში არის განსხვავება, დარღვევა თუ გადაჭარბება. თუ დაავადების დროს წარმოქმნილი და მოკლევადიანი უნდა იყოს ეს მოძრაობის დარღვევები, თუ არ გამოსწორდა, აუცილებლად უნდა შეატყობინოთ ექიმს.

სტრესით გამოწვეული არანებაყოფლობითი მოძრაობები: ზოგჯერ ოჯახში არსებული პრობლემებიდან გამომდინარე, ზოგჯერ კი სკოლის ასაკის სტრესის მართვის უუნარობის გამო ბავშვებში ინტენსიური სტრესი შეიძლება განვითარდეს. ამ პერიოდში წარმოქმნილი ტიკები, ბოდვა ან სხვა მოძრაობები, რომლებიც შემჩნევისთანავე, ბავშვის ექიმისგან დახმარება უნდა მიიღოთ. ბავშვი აუცილებლად უნდა გაისინჯოს და შესაბამის ბავშვის ექიმს უნდა გადაეცეს ყველა მოძრაობისა და, არსებობის შემთხვევაში, სხვა დაავადების ანამნეზი. შემდეგ საჭიროებისამებრ ფსიქოლოგიური დახმარება უნდა იქნეს მიღებული. ბავშვის ექიმის საჭიროდ მიჩნევის შემთხვევაში ფსიქიატრის დახმარებაც არ უნდა იყოს უგულებელყოფილი. ამ პროცესში მუდმივად უნდა გაგრძელდეს სწორი მონიტორინგი, დაკვირვება და კონტროლი.

ცერებრალურ დამბლასთან დაკავშირებული არანებაყოფლობითი მოძრაობები: ცერებრალური დამბლა არის დაავადება, რომელიც დაბადებამდე, დაბადებისას ან დაბადების შემდეგ შეიძლება განვითარდეს და ტვინის მრავალ ნაწილზე შეიძლება იმოქმედოს. განსაკუთრებით მოტორული კონტროლის ზონის დაზიანების შემთხვევაში, ბევრ საკითხში — მეტყველებაში, ქვედა და ზედა კიდურების კონტროლში, მოძრაობების შეუთავსებლობაში — ინდივიდებს რეაბილიტაცია სჭირდებათ. ცერებრალურ დამბლასთან დაკავშირებით წარმოქმნილი მოძრაობის დარღვევების შემთხვევაშიც, როგორც ყველა მკურნალობაში, მნიშვნელოვანია ადრეული დიაგნოზი. განსაკუთრებით ჩვილობის ასაკში უნდა იქნეს თვალყური დევნებული ჩვილის განვითარების ეტაპებს და მოძრაობები, რომელთა შესრულებაში ის ძნელობას განიცდის ან ძალიან გვიან ახდენს, რუტინულ კონტროლზე ბავშვის ექიმს უნდა ეცნობოს. დიაგნოზის დადგენის შემდეგ კი ინტენსიური და რეგულარული ფიზიოთერაპიისა და რეაბილიტაციის პროცესით უნდა შემცირდეს მოძრაობისა და განვითარების დარღვევები მაქსიმალურად.

მედიკამენტური მკურნალობა: ფსიქოლოგიური წარმომავლობის ან რაიმე დაავადებით განვითარებული არანებაყოფლობითი მოძრაობის პრობლემების დროს შეიძლება მედიკამენტის გამოყენება ექიმის ზედამხედველობითა და კონტროლით. მედიკამენტური მკურნალობის საკითხში ექიმის რჩევებს არ უნდა გავცდეთ.

ბავშვებში არანებაყოფლობითი მოძრაობები და ხშირად დასმული კითხვები

ბავშვობის პერიოდში არანებაყოფლობითი და სხვადასხვა მოძრაობის მქონე ინდივიდების როგორც ოჯახში, ისე გარემოცვაში გაჩენილ კითხვებს შორის პირველია ტვინის დაავადების შესახებ კითხვა. ტვინი ადამიანის სხეულის ყველა კუნთსა და სისტემას აკონტროლებს, ამიტომ, რა თქმა უნდა, ბუნებრივია, რომ პირველად ანომალიის ალბათობა სწორედ ამ აზრს გაუჩნდეს. ბევრი არანებაყოფლობითი მოძრაობა ცერებრალური დამბლის, ეპილეფსიის, აუტიზმის მსგავსი ნერვული სისტემიდან წარმომდგარი დაავადებების გამო შეიძლება წარმოიქმნას. თუმცა ყოველი მოძრაობის დარღვევა ტვინის დაავადების მაჩვენებელი არ არის, ის სხვადასხვა აღმძვრელ ფაქტორზე დამოკიდებულებით შეიძლება წარმოიშვას. ბავშვებში არანებაყოფლობითი მოძრაობების შესახებ კონკრეტული ასაკობრივი ზღვარი ან საწყისი წერტილი არ არსებობს. არანებაყოფლობითი მოძრაობები და მოძრაობის დარღვევები ჩვილობის პერიოდიდან ყველა ასაკში შეიძლება გამოვლინდეს. ამ ეტაპზე მნიშვნელოვანია მოძრაობების სიხშირე, მდგრადობა და ბავშვის ჯანმრთელობასა და ცხოვრების ხარისხზე ზემოქმედება. სწორი მიდგომით, განსაკუთრებით მოკლევადიანი არანებაყოფლობითი მოძრაობები მუდმივად შეიძლება გამოსწორდეს. ამით როგორც ბავშვის, ისე მშობლებისა თუ მომვლელის ცხოვრების ხარისხი შეიძლება გაუმჯობესდეს. როგორც ჯანმრთელობა იდეალურად მიმდინარეობდეს, ისე ყოველდღიური ცხოვრება შეფერხების გარეშე წინ წავიდეს, სხეულის მოძრაობის კონტროლი აუცილებელია. დამოუკიდებელ ინდივიდად ცხოვრება, საკუთარი თავის ნათლად გამოხატვა და განვითარების სხვა მრავალი მნიშვნელოვანი პროცესისთვის სხეულებრივად ძლიერები და ჯანმრთელები უნდა ვიყოთ. არანებაყოფლობითი მოძრაობები კი ცხოვრების ყოველდღიურ მიმდინარეობას ცვლის და ამიტომ უარყოფით შედეგებს შეიძლება გამოიწვევდეს. მაგალითად, ძილის დროს ხტუნვით, შეკრთომის მსგავსი მოძრაობებით ყოველდღიურად შეწუხებული ძილის მქონე ბავშვი თანატოლებთან შედარებით განვითარების ჩამორჩენას შეიძლება განიცდიდეს. ან ცერებრალური დამბლით დაავადებული ბავშვი, რომელსაც ხელის სწორად მოძრაობა არ შეუძლია, მარტო ვერ ჭამს და სხვისი მოვლის საჭიროება აქვს. ამგვარი პრობლემების აღმოსაფხვრელად ადრეული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის მიმართვა არის საჭირო. ამით სასიცოცხლო აქტივობებში შეფერხება მაქსიმალურად შეიძლება შემცირდეს. ბავშვებში არანებაყოფლობითი მოძრაობის შემჩნევისას ოჯახისა და ბავშვის ექიმის მონიტორინგი ძალიან მნიშვნელოვანია. განსაკუთრებით ამ სფეროში გამოცდილი და ბავშვის განვითარებას მიმდევრული ექიმის მითითებითა და მკურნალობით პროცესი ყველაზე ჯანსაღი სახით მიმდინარეობს. ამით ერთდროულად ბავშვის მოძრაობები გამოსწორდება, ოჯახის ცხოვრების კომფორტი გაიზრდება, ბავშვის ფსიქოლოგიური ტვირთი კი შემცირდება. თქვენც, თქვენს ბავშვში წარმოქმნილი არანებაყოფლობითი მოძრაობებისა და სხვა დაავადებების შესახებ ინფორმაციისა და ვიზიტის დასანიშნად, ექიმთან მიმართვა და ჯანსაღი დღეებისკენ ნაბიჯის გადადგმა ნუ გადადოთ.