რა იწვევს ბავშვებში ყურადღების დეფიციტს?

რა იწვევს ბავშვებში ყურადღების დეფიციტს?

ბავშვებში ყურადღების დეფიციტი, პირველად, 1902 წელს ჯორჯ სტილმა აღწერა, როგორც „ზნეობრივი კონტროლის მაღალი ხარისხის უუნარობა“ იმ ბავშვებში, რომლებსაც აქვთ ზედმეტი აქტივობა, კონცენტრაციისა და სწავლის სიძნელეები და ქცევითი პრობლემები. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გავრცელებული ვირუსული ენცეფალიტის ეპიდემიის შემდეგ გამოჩნდა გარკვეული სიმპტომები, რის გამოც მიიჩნეოდა, რომ ეპიდემიის ქცევითი შედეგი იყო. ზედმეტად აქტიური, ადგილზე ჯდომის უუნარო, განმეორებადი მოძრაობების (პერსევერაცია) და კოგნიტური დარღვევების მქონე ბავშვების მდგომარეობა 1947 წელს დასახელდა „მინიმალური ტვინის დაზიანების სინდრომად“. მოგვიანებით, იმ შემთხვევას, როცა საფუძვლად არანაირი ფიზიკური ნიშანი არ ჰქონდა, ეწოდა „მინიმალური ტვინის დისფუნქცია“.

ყურადღების დეფიციტი არის კოგნიტურ-ფსიქოლოგიური დაავადებების ჯგუფში შემავალი მდგომარეობა, რომელიც შეიძლება გამოვლინდეს ცხოვრების ყველა ასაკობრივ ჯგუფში და ქმნის გარკვეულ პრობლემებს ყოველდღიურ ცხოვრებაში. მსოფლიოში ცნობილია, რომ ის ბავშვების 5-12%-ს აზიანებს. განსაკუთრებით მაღალია გავრცელება სასკოლო ასაკის ბავშვებსა და მოზარდებში. მის მიზეზებში, სავარაუდოდ, ერთობლივად მონაწილეობენ გენეტიკური, ნეიროფიზიოლოგიური, ნეიროგანვითარებითი, ნეიროქიმიური და ფსიქოსოციალური ფაქტორები. ამიტომ ამ საკითხით შეშფოთებული მშობლები ხშირად სვამენ დაკავშირებულ კითხვებს და სურთ მის გარკვევა.

ყურადღების დეფიციტი არის ფსიქიკური აშლილობა, რომელიც იწყება ბავშვობაში, შეიძლება გაგრძელდეს ზრდასრულ ასაკშიც და ხასიათდება დავიწყებით, ყურადღების კონცენტრირების უუნარობით, დეტალებისთვის ყურადღების არმიქცევით მსგავსი სიმპტომებით; ამას ემატება ჰიპერაქტივობაც. ყურადღების დეფიციტის სასკოლო ასაკის ბავშვებში გავრცელება — ჰიპერაქტივობის არსებობის ან არარსებობისდა მიუხედავად — შეადგენს 6-9%-ს და უფრო ხშირია ბიჭებში. მოზარდებში ეს მაჩვენებელი 6%-ად არის დადგენილი.

რა არის ბავშვებში ყურადღების დეფიციტის მიზეზები?

ყურადღების დეფიციტი და ჰიპერაქტივობის აშლილობა არის დაავადება, რომლის ზუსტი მიზეზი უცნობია, თუმცა ამბობენ, რომ მას იწვევს გენეტიკური, გარემოსეული და ფსიქოსოციალური ფაქტორები. ჩატარებული კვლევების თანახმად, ყურადღების დეფიციტის 75% გენეტიკურია, ხოლო სხვა მიზეზებს შორის, სავარაუდოდ, შემდეგი მიზეზებია:

ტვინის დაზიანება

ნაადრევი მშობიარობა

ორსულობისას ალკოჰოლისა და თამბაქოს მოხმარება

დაბადებისას დაბალი წონა

ორსულობისას ან ადრეულ ასაკში კონკრეტულ გარემოსეულ ფაქტორებთან კონტაქტი (ტყვია და სხვ.)

დაშლილი ოჯახური სტრუქტურა

მშობლებს შორის სერიოზული პრობლემები

ბავშვი ოჯახის პირველი ან ერთადერთი შვილია

მშობლებში ფსიქიატრიული აშლილობის ანამნეზი

დედის რძის ნაკლები მიღება

როგორ მკურნალობენ ყურადღების დეფიციტს?

ბავშვებში ყურადღების დეფიციტი, განსაკუთრებით სასკოლო ასაკში, მნიშვნელოვანი პრობლემაა. მკურნალობის ვარიანტებს შორის მედიკამენტურ მკურნალობასთან ერთად ფსიქოთერაპიაც შედის. მკურნალობის დროს ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხია კარგი შეფასება და ამ ეტაპზე ინფორმაციას იღებენ სკოლისა და მასწავლებლისგან. სკოლამდელ ასაკის ბავშვებში (4-5 წლის), სამკურნალო მედიკამენტების გამოყენებამდე, ტარდება ქცევითი თერაპია და მშობლებს უტარდებათ სწავლება.

ყურადღების დეფიციტი ხშირად ჰიპერაქტივობასთან ერთად ვლინდება. ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (DEHB) იწვევს იმას, რომ ბავშვს უჭირს ერთ ადგილას ყურადღების კონცენტრირება და არ შეუძლია უმოძრაოდ ყოფნა, რაც შეიძლება ხელს უშლიდეს გარშემომყოფებსაც. ამიტომ ბავშვის ასეთ ქცევებს არ უნდა მოეკიდონ უყურადღებოდ და საჭიროა სასწრაფოდ მიმართონ სპეციალისტის დახმარებას. ქცევითი თერაპია ასეთი ეფექტების შესამცირებლად მნიშვნელოვანი და პირველად მისამართი მკურნალობის ვარიანტია. ქცევითი თერაპია მიზნად ისახავს ბავშვებსა და ოჯახებს ასწავლოს ბავშვის დადებითი ქცევის ფორმები და მოსპოს უარყოფითი ქცევის ფორმები. მიუხედავად იმისა, რომ ის ბავშვებს ეხება, უფრო მეტად მშობელთა განათლებაა.

თერაპიის მეთოდები რამდენიმეა და თერაპევტი შეარჩევს ყველაზე შესაფერისს, თუმცა კიდევ ერთი თერაპიის ვარიანტია კოგნიტურ-ქცევითი თერაპია. კოგნიტურ-ქცევითი თერაპია უფრო მეტად ბავშვზეა ორიენტირებული და მიზნად ისახავს უარყოფითი ქცევის ფორმების მოსპობას. ამავე დროს, ბავშვს ეხმარება, რომ გააცნობიეროს თავისი ქცევა და გრძნობები, რაც მას აძლევს საშუალებას, შეცვალოს უარყოფითი ქცევა თავის ემოციურ და ინტელექტუალურ პროცესებში. მედიკამენტური მკურნალობა ამ მეთოდებს დამატებით ეხმარება ამ პროცესში. მკურნალობაში გამოყენებული ზოგიერთი პრეპარატია:

სტიმულატორები: DEHB-ის მართვაში ყველაზე ხშირად გამოყენებული პრეპარატებია და ამ პრეპარატების მიმღებ ბავშვებში 70-80% წარმატება იქნა მიღწეული.

არასტიმულატორული პრეპარატები: სტიმულატორების მსგავსად სწრაფად არ მოქმედებენ, თუმცა მათი ეფექტი 24 საათამდე გრძელდება.

მოკლედ, მთელი ეს პროცესი უნდა მოიცავდეს ბავშვის ფიზიკური და პიროვნული განვითარების პროგრამებს. Hisar Hospital Intercontinental-ის მიერ ფართო ტესტების სკალით გამოყენებული ზოგიერთი მეთოდი შემდეგნაირია:

კოგნიტური შეფასებები

WISC-IV ინტელექტის ტესტი (ბავშვებისთვის ვექსლერის ინტელექტის შკალა) (6-16 წლის)

Stanford Binet ინტელექტის ტესტი (2-5 წელი 11 თვე)

მეტროპოლიტენის სასკოლო სიმწიფის ტესტი

ბურდონის ყურადღების ტესტი

ფრანკფურტერის ყურადღების ტესტი

ფსიქიკური შეფასება

სათამაშო თერაპია (2-11 წელი)

ბავშვებსა და მოზარდებში კოგნიტურ-ქცევითი თერაპია (6-20 წელი)

როგორ ვიგებთ, რომ ყურადღების დეფიციტი არსებობს?

ბავშვებში ყურადღების დეფიციტს რამდენიმე მიზეზი აქვს და მისი სიმპტომებიც ინდივიდიდან ინდივიდამდე იცვლება. ზოგიერთში ერთი ან რამდენიმე სიმპტომი ვლინდება, ზოგიერთში კი მრავალი სიმპტომით ვლინდება. სიმპტომები ასე ვლინდება:

არ შეუძლიათ მათთვის მიცემული ინსტრუქციების სრულად შესრულება დასაწყისიდან ბოლომდე

უწესრიგოდ გამოიყურებიან

აკარგავენ დეტალებს

დავიწყებულები არიან

მათი ყურადღება ძალიან ადვილად შეიძლება გადავიდეს სხვა მიმართულებაზე

როცა თქვენ ელაპარაკებით, ისე ჩანან, თითქოს არ გისმენენ

ხანგრძლივი გონებრივი დაძაბულობის მოთხოვნის შემთხვევაში უჭირთ და გაურბიან ამას

სახლში ან სკოლაში შესასრულებელი აქტივობისთვის საჭირო ნივთებს ხშირად კარგავენ

ყველა ამას შეიძლება თან ახლდეს ჰიპერაქტივობაც, რომლის სიმპტომებია:

ბევრს ლაპარაკობენ

ერთ ადგილას ვერ ჩერდებიან

მაშინაც კი, როცა უნდა იჯდნენ, ვერ ისხდებიან

მუდმივად რაღაცისკენ გარბიან და ძვრებიან

რიგში ლოდინი უჭირთ

როცა კითხვას უსვამენ, სიტყვას აწყვეტინებენ და პასუხს მაშინვე იძლევიან

ჩუმად და მშვიდად ვერ რჩებიან

მუდმივად ერევიან მოვლენებსა და საუბრებში

ზოგი აშლილობა DEHB-თან ერთდროულად ვლინდება. პაციენტების სამ მესამედში თან ახლავს სხვა დაავადება. ეს მაჩვენებელი ასეთია:

30-50%-ში — ქცევის აშლილობა,

20-25%-ში — შფოთვითი აშლილობა,

15-20%-ში — ემოციური განწყობის აშლილობა,

10-25%-ში — სწავლის სიძნელე.

ყურადღების დეფიციტი და ჰიპერაქტივობის აშლილობა ზოგჯერ შეიძლება აგვერიოს გარკვეული ფიზიკური დაავადების არსებობისას. ამ მდგომარეობებიდან ზოგიერთია:

გულყრები (ზოგიერთ ეპილეფსიურ გულყრაში არის გაფანტულობა. მაგ.: აბსანს ეპილეფსია)

მხედველობისა და სმენის დარღვევები

თავის ტრავმა

სხვადასხვა მიზეზით გამოწვეული ძილის პრობლემებით განვითარებული უძილობა

არაჯანსაღი კვება

ზოგიერთი მწვავე და ქრონიკული დაავადება

კარბამაზეპინი (ანტიეპილეფსიური), ფენობარბიტალი (ანტიეპილეფსიური), ანტიასთმური პრეპარატები (მაგ.: თეოფილინი) ახდენენ გავლენას ბავშვის ყურადღებასა და ფოკუსზე და ემთხვევა DEHB-ს.

დეპრესია (არასიმშვიდე, გაღიზიანებით შეიძლება გამოვლინდეს)

ბიპოლარული აფექტური აშლილობა (შეიმჩნევა მანიაკალური სიმპტომები, როგორიცაა არასიმშვიდე, მოძრაობა)

შფოთვითი აშლილობები

სწავლის სიძნელეები

ყურადღების დეფიციტი ამ ტიპის სიმპტომებით უარყოფითად მოქმედებს ბავშვებისა და მოზარდების ცხოვრებაზე და ხშირად მშობლები არ აქცევენ ამას ყურადღებას. სინამდვილეში, ბავშვობაში ყურადღებამიუქცევებელი ბევრი ფსიქოლოგიური დაავადება მოგვიანებით უფრო იზრდება და ვლინდება ქცევითი აშლილობით, დეპრესიისკენ მიდრეკილებით და იწვევს დამანგრეველ შედეგებს, ამიტომ არ უნდა იქნას უგულებელყოფილი და საჭიროა სპეციალისტის დახმარება.

რა ასაკში ვლინდება ყურადღების დეფიციტი?

ყურადღების დეფიციტი და ჰიპერაქტივობის აშლილობა ბოლო წლებში როგორც სამედიცინო წრეებში, ისე საზოგადოების მიერ ხშირად ხსენებული მნიშვნელოვანი საკითხია. საზოგადოებაში DEHB-ის გავრცელებას თუ შევხედავთ, სასკოლო ასაკის ბავშვებში ის 8%-ად, მოზარდობაში 6%-ად, ხოლო ზრდასრულ ასაკში 4%-ად არის აღნიშნული. ბავშვობაში არსებული დაავადება თავს სასკოლო ასაკში ამჟღავნებს. ერთ ადგილას ყოფნის უუნარობა, მეგობრებთან პრობლემები, კითხვაში სირთულეები — ამ სიმპტომებით ჰიპერაქტივობა ყურადღების დეფიციტთან შედარებით უფრო სწრაფად შეინიშნება და ითხოვენ თერაპიულ მხარდაჭერას.

DEHB-ის გავრცელება მოგვიანებით ასაკში იკლებს იმიტომ, რომ სიმპტომები მცირდება. ანუ დაავადება მთლიანად არ ქრება. დაავადება მომავალში ვლინდება ისეთი სიმპტომებით, როგორიცაა: სამუშაოს დაწყების უუნარობა, სამსახურში არაეფექტურად დროის გატარება, ცუდი მძღოლობა, ცუდად მიმდინარე ოჯახური ცხოვრება, სტრესთან გამკლავების უუნარობა, რისხვის შეტევები, ერთდროულად ბევრ საქმეზე მუშაობის უუნარობა.

რამდენ ხანს გრძელდება ბავშვებში მკურნალობის პროცესი?

ყურადღების დეფიციტის მქონე ბავშვების მშობლების გონებაში პირველად წარმოშობილი კითხვა, უდავოდ, არის ის, თუ რამდენ დროს მოითხოვს მკურნალობა. თუმცა ყურადღების დეფიციტის პრობლემის მკურნალობის პროცესის ზუსტი და მკაფიო ვადა არ შეიძლება დადგინდეს. ეს პროცესი იცვლება ბავშვის ასაკის, ფსიქოლოგიური მდგომარეობის, მშობლის ცნობიერებისა და ინტერესის დონისა და, რაც ყველაზე მთავარია, ბავშვის ყურადღების პრობლემის სტადიის მიხედვით. რაც მეტია მშობლის ან მომვლელის თანხმობა და ურთიერთქმედება ბავშვთან, ბავშვის ფსიქოლოგისა და პროცესის მართვის გუნდის თანამშრომლობა, მკურნალობის პროცესი მით უფრო ეფექტური და კომფორტული იქნება.

ხშირად დასმული კითხვები

მშობლები, რომლებიც ფიქრობენ, რომ მათ შვილს ყურადღების დეფიციტი აქვს ან რომლებმაც მისი დიაგნოზი გაიგეს, შფოთავენ და ხშირად სვამენ ზოგიერთ კითხვას. ყურადღების გაფანტულობის მქონე ბავშვებში, როგორც ყველა ინდივიდში, ინტერესს იწვევს ის ფაქტორები, რომლებიც მას გავლენას ახდენენ. განსაკუთრებით სკოლასთან დაკავშირებული სტრესის ფაქტორმა შეიძლება გაზარდოს განვითარების ასაკის ბავშვების ყურადღების გაფანტულობა. ამიტომ სტრესის მართვასთან დაკავშირებით ოჯახისა და მასწავლებლების მიდგომა მგრძნობიარე საკითხია, ბავშვზე ზეწოლის შექმნა არ შეიძლება. ბავშვის განვითარებისა და ზრდის პროცესში ყველა საკითხში, როგორც ყოველთვის, ოჯახის მიდგომა და თანამშრომლობა არის მთავარი. უნდა გვახსოვდეს, რომ ყურადღების პრობლემა არის ჩვეულებრივი საჩივარი, რომლის გადალახვაც შესაძლებელია ხარისხიანი მკურნალობისა და თერაპიის პროცესით. მშობლებმა ბავშვის მიმართ უნდა გამოიჩინონ მხარდამჭერი და კონსტრუქციული დამოკიდებულება. ბავშვის თვითშეფასება არ უნდა შეილახოს; უნდა ვეცადოთ, ვიმოქმედოთ თანხმობით ისეთ პროფესიონალებთან ერთად, როგორებიც არიან ფსიქოლოგი, პედაგოგი და ბავშვის განვითარების სპეციალისტი, რომლებიც შეადგენენ მკურნალობის გუნდს.

არა. იმიტომ, რომ არ შეიძლება ითქვას, რომ ყოველი გაფანტულობა ყურადღების დეფიციტის სიმპტომია, თუმცა, ისევე როგორც პირველ რიგში ნევროლოგიური, შესაძლოა არსებობდეს სხვა ფიზიკური დაავადებაც. გარდა ამისა, ყველა ფიზიკური გასინჯვის შემდეგ განიხილება, იქნება თუ არა ფსიქოლოგიური მიზეზი. ყურადღების მკურნალობის პროცესში ბავშვებისთვის მედიკამენტის დანიშვნის საკითხში, საჭიროების შემთხვევაში, ბავშვთა ფსიქიატრმა შეიძლება ჩაატაროს მკურნალობა. ბავშვის ასაკისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესაბამისი დოზით შედგება მედიკამენტური მკურნალობის გეგმა. მშობლები, როცა ბავშვში ამ პრობლემას შეამჩნევენ, სხვადასხვა გამოსავალს ეძებენ. ზოგჯერ სპეციალისტთან მიმართვა შეიძლება რთული აღმოჩნდეს, ან შეიძლება თავად სურდეთ რაღაცის გაკეთება ამ პროცესამდე, სანამ პრობლემას მიაგნებენ. რადგან ბავშვები ქცევის მართვაში მშობლების მხარდაჭერას ეძებენ. ამ პროცესში მშობლებს შეიძლება მიეცეთ შემდეგი რჩევები:

ოჯახში დაძინებისა და ადგომის საათების დამრეგულირებელი რუტინა უნდა შექმნათ

უნდა მოაშოროთ ყურადღების გამფანტავი ფაქტორები

ბავშვთან საუბრისას უნდა იყოთ მკაფიო და ააგრძნობინოთ, რომ მას უსმენთ.

ბავშვს უნდა შესთავაზოთ უფრო შეზღუდული არჩევანი (ეს კალამი თუ ის კალამი, ეს სათამაშო თუ ეს ტანსაცმელი)

რთული დავალებები გაამარტივეთ, რათა მისთვის გეგმის შედგენა გაადვილდეს.

მოთმინებიანი უნდა იყოთ. რისხვით მიდგომის ნაცვლად, შეგიძლიათ შესვენებები გააკეთოთ და ზედმეტი სიტუაციები მოაშოროთ.

უნდა მიაქციოთ ყურადღება ტელევიზორის, პლანშეტისა და ტელეფონის გამოყენების ხანგრძლივობას

ბავშვს უნდა შესთავაზოთ ეფექტური შესაძლებლობები, როგორიცაა სპორტი, ხატვა, მუსიკა

უნდა აჭამოთ საკვები ნივთიერებებით მდიდარი საკვები და უზრუნველყოთ ძილის რეჟიმი

ყურადღების დეფიციტი არის დაავადება, რომელიც ვლინდება ბავშვობაში და ართულებს როგორც მათ, ისე მათ გარშემო მყოფთა ცხოვრებას, სხვა სიტყვებით, არღვევს მათ კოგნიტურ და სოციალურ ცხოვრებას. უნდა გვახსოვდეს, რომ თუ ის შეუმჩნეველი ან უყურადღებოდ დარჩა, მოგვიანებით ასაკში შეიძლება დამანგრეველი შედეგები მოჰყვეს. ბავშვს კარგად დააკვირდით და პრობლემის საფუძვლად მდებარე მიზეზის საუკეთესო გზით დასადგენად არ უგულებელყოთ სპეციალისტის დახმარების მიღება.

ყურადღების პრობლემა არის დაავადება, რომელიც ადრეული დიაგნოსტიკითა და სწორი მკურნალობით განკურნებადია, მაგრამ თუ მკურნალობა არ ჩატარდა, შეიძლება ხელი შეუწყოს DEHB-ისა და მრავალი სხვა დაავადების განვითარებას. მან შეიძლება შეამციროს ბავშვის აკადემიური მიღწევები და სოციალური ადაპტაციის უნარები. თქვენც შეგიძლიათ ყურადღების პრობლემისა და ბავშვთან დაკავშირებული სხვა ზრდა-განვითარების პრობლემების შესახებ ინფორმაციისა და ვიზიტის დასანიშნად მიმართოთ ჩვენს დაწესებულებას და ყველაზე ჯანსაღი გზით მხარი დაუჭიროთ თქვენი შვილის განვითარებას.