როგორ მკურნალობენ ყელის რეფლუქსს? სიმპტომები, დიეტა და მედიკამენტური მკურნალობის ვარიანტები

ყელის რეფლუქსი

ყოველდღიურ ცხოვრებაში ისეთი ჩივილები, როგორიცაა ყელის წვა, ხმის ჩახشვა ან გაუსვლელი ხველა, ბევრ ადამიანს აღენიშნება. მიუხედავად იმისა, რომ ეს სიმპტომები ხშირად გაციებასთანაა არეული, მათ უკან მდგომი მიზეზი ზოგჯერ უფრო განსხვავებულია. ერთ-ერთი ასეთი მდგომარეობაა ყელის რეფლუქსი. მიუხედავად იმისა, რომ ის საჭმლის მომნელებელ სისტემასთან დაკავშირებულ პრობლემას ჰგავს, ეს მდგომარეობა, რომელიც აზიანებს ყელს, ხმის იოგებს და ზედა სასუნთქ გზებს, შეიძლება სერიოზულად აქვეითებდეს ცხოვრების ხარისხს.

რა არის ყელის რეფლუქსი?

ყელის რეფლუქსი არის ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც კუჭის შიგთავსი გაივლის საყლაპავ მილს და აღწევს ყელამდე, ცხვირ-ხახამდე და ხმის იოგებამდეც კი. მედიცინაში მას „ლარინგოფარინგეალური რეფლუქსი“ (ლფრ) ეწოდება. ეს მდგომარეობა განსხვავდება კლასიკური კუჭის რეფლუქსისგან, რადგან მას ხშირად არ ახლავს ისეთი ტიპური რეფლუქსის სიმპტომები, როგორიცაა გულძმარვა ან მკერდის არეში ტკივილი. ამიტომ მას ასევე უწოდებენ ჩუმ რეფლუქსს. ყელისა და კუჭის რეფლუქსს შორის ძირითადი განსხვავება ისაა, რომ ყელის რეფლუქსი ძირითადად აზიანებს ზედა სასუნთქ გზებსა და ყელის ქსოვილებს, მაშინ როცა კუჭის რეფლუქსი ჩვეულებრივ საყლაპავ მილში იგრძნობა.

ყელის რეფლუქსის დროს კუჭის მჟავა, ნაღველი და საჭმლის მომნელებელი ფერმენტები აღწევს ყელამდე და აზიანებს იქ არსებულ მგრძნობიარე ქსოვილებს. დროთა განმავლობაში ეს იწვევს ისეთ პრობლემებს, როგორიცაა ყელის წვა, ხმის ჩახშვა, ქრონიკული ხველა და ყლაპვის გაძნელება. ვინაიდან რეფლუქსი აზიანებს არა მხოლოდ საჭმლის მომნელებელ სისტემას, არამედ სასუნთქ გზებსა და ხმის ხარისხსაც, სწორი დიაგნოზის დასმა ძალზე მნიშვნელოვანია. სწორედ აქ შეიძლება მკაფიოდ გამოიყოს განსხვავება ყელის რეფლუქსსა და კუჭის რეფლუქსს შორის.

რა არის ყელის რეფლუქსის სიმპტომები?

ყელის რეფლუქსის სიმპტომები საკმაოდ მრავალფეროვანია და პაციენტები მათ ხშირად სხვა დაავადებებში ურევენ. ეს ართულებს დიაგნოსტიკის პროცესს და შეიძლება გამოიწვიოს დაავადების ქრონიკულ ფორმაში გადასვლა.

ხმის ჩახშვა: გავრცელებული მოვლენაა, როდესაც ყელის რეფლუქსმა შესაძლოა გამოიწვიოს ხმის ჩახშვა. პაციენტები ამჩნევენ, რომ მათი ხმა ჩახლეჩილია, განსაკუთრებით დილით გაღვიძებისას, და დღის განმავლობაში უმჯობესდება. ეს მდგომარეობა გამოწვეულია შეშუპებით და ანთებით, რომელიც წარმოიქმნება ღამის განმავლობაში ხმის იოგების მჟავასთან კონტაქტის შედეგად. ყელის რეფლუქსით გამოწვეული ხმის ჩახშვა ზოგჯერ შეიძლება დღეების განმავლობაში გაგრძელდეს და გამოიწვიოს საუბრის გაძნელება. გარდა ამისა, ყელის რეფლუქსმა შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი მდგომარეობებიც, როგორიცაა ცხვირის შეგუბება.

ყელის ტკივილი და წვის შეგრძნება: ყელის ტკივილი და წვის შეგრძნება რეფლუქსის გამო ხშირად გამოვლენილი ჩივილებია. პაციენტებს ყელში მუდმივად აქვთ ტკივილისა და გაღიზიანების შეგრძნება. ეს ტკივილი განსაკუთრებით მატულობს ყლაპვის დროს. გარდა ამისა, ყელის რეფლუქსმა შესაძლოა გამოიწვიოს ყურის ტკივილიც. ყელში წვის შეგრძნება უფრო შესამჩნევი ხდება მჟავე ან ცხარე საკვების მიღების შემდეგ.

ხველა: ქრონიკული ხველა ყელის რეფლუქსის ერთ-ერთი ყველაზე შემაწუხებელი სიმპტომია. ეს ხველა ჩვეულებრივ მშრალი ხასიათისაა და მძიმდება განსაკუთრებით ღამის საათებში დაწოლისას. ამ ხველის გამო პაციენტებს უარესდებათ ძილის ხარისხი და აწუხებენ გარშემომყოფებსაც. ხველა ზოგჯერ შეიძლება ისეთი ძლიერი იყოს, რომ გამოიწვიოს ღებინების რეფლექსი.

ნახველის შეგრძნება: ყელის რეფლუქსმა შეიძლება გამოიწვიოს ნახველის შეგრძნება და ყელის მუდმივად გაწმენდის აუცილებლობა. პაციენტებს აქვთ ისეთი შეგრძნება, თითქოს ყელში წებოვანი ნივთიერება აქვთ და მუდმივად უჩნდებათ ყელის გაწმენდის სურვილი. გარდა ამისა, ყელის რეფლუქსმა შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი მდგომარეობები, როგორიცაა ბოყინი. ეს მდგომარეობა დისკომფორტს ქმნის განსაკუთრებით სოციალურ გარემოში და შესაძლოა დამთრგუნველი იყოს პაციენტისთვის.

ყლაპვის გაძნელება: ყლაპვის გაძნელება გვხვდება მოწინავე შემთხვევებში. პაციენტებს უჭირთ განსაკუთრებით მყარი საკვების ყლაპვა და ზოგჯერ აქვთ შეგრძნება, რომ საკვები ყელში ეჭედებათ. ამან შეიძლება გამოიწვიოს მათი კვებითი ჩვევების შეცვლა და წონის დაკლება.

სუნთქვის გაძნელება: ყელის რეფლუქსმა შესაძლოა გამოიწვიოს სუნთქვის უკმარისობის პრობლემაც. სუნთქვის გაძნელება და დახრჩობის შეგრძნება შეიძლება გამოჩნდეს განსაკუთრებით ღამის საათებში. პაციენტებს ძილის დროს უჭირთ სუნთქვა და იღვიძებენ ისეთი შეგრძნებით, თითქოს იხრჩობიან. ეს მდგომარეობა სერიოზულად არღვევს ძილის ხარისხს და იწვევს დღისით დაღლილობას.

როგორ ვითარდება ყელის რეფლუქსი?

ყელის რეფლუქსი ვითარდება მაშინ, როდესაც კუჭის შიგთავსი, რომელიც ნორმაში მხოლოდ კუჭში უნდა რჩებოდეს, ზევით ამოდის და აღწევს ხმის იოგებამდე და ყელამდე. ამ მდგომარეობის ძირითადი მიზეზია საყლაპავი მილის ქვედა და ზედა ნაწილებში მდებარე კუნთების (საყლაპავის სფინქტერების) არასაკმარისად მჭიდროდ დახურვა.

განვითარების ეტაპებზე პირველ რიგში კუჭი ქმნის მჟავე გარემოს მონელების გასამარტივებლად. ნორმაში ეს მჟავა არ სცდება კუჭის კედელს. თუმცა, თუ საყლაპავის ქვედა სფინქტერი მოდუნებულია, მჟავა ზევით ამოდის და ჩნდება რეფლუქსის კლასიკური სიმპტომები. თუ საყლაპავის ზედა სფინქტერიც სუსტია, მჟავა კიდევ უფრო მაღლა ადის და აზიანებს ყელს, ცხვირ-ხახას, ხმის იოგებს და სინუსებს. ამ შემთხვევაში კუჭის მჟავა პირდაპირ ეხება ყელის ქსოვილებს და იწვევს გაღიზიანებას.

ყელის რეფლუქსის მიზეზები მრავალია. კვებითი ჩვევები ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორია. მჟავე საკვები, ცხარე კერძები, შოკოლადი, კოფეინი, ალკოჰოლი და თამბაქოს მოხმარება ადუნებს სფინქტერის კუნთებს. გარდა ამისა, ჭარბი რაოდენობით საკვების მიღება, ჭამისთანავე დაწოლა და გაზიანი სასმელები ასევე იწვევს რეფლუქსს.

ანატომიური ფაქტორებიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ. დიაფრაგმის საყლაპავი ხვრელის თიაქარი, სიმსუქნე, ორსულობა და დაბერების პროცესში მომხდარი ცვლილებები ზრდის რეფლუქსის რისკს. თიაქრის დროს კუჭის ნაწილი მდებარეობს დიაფრაგმის ზემოთ და ირღვევა საყლაპავის ქვედა სფინქტერის ფუნქცია. ჰორმონალური ცვლილებები, განსაკუთრებით ქალებში, გავლენას ახდენს რეფლუქსის სიხშირეზე. ორსულობის პერიოდში მატულობს პროგესტერონის ჰორმონი, რომელიც ადუნებს სფინქტერის კუნთებს. გარდა ამისა, მზარდი ნაყოფი აწნეხს კუჭს და იწვევს რეფლუქსს.

ზოგიერთი მედიკამენტი ასევე აადვილებს რეფლუქსის განვითარებას. ანტიდეպრესანტებმა, არტერიული წნევის მედიკამენტებმა, ბრონქოდილატატორებმა და ტკივილგაუჩნებებმა შეიძლება დაარღვიონ სფინქტერის ფუნქცია. პაციენტებმა ამ მედიკამენტების გამოყენებისას უნდა აცნობონ ექიმებს და საჭიროების შემთხვევაში უნდა შეფასდეს მკურნალობის ალტერნატიული ვარიანტები. სტრესი და ფსიქოლოგიური ფაქტორები არაპირდაპირ როლს თამაშობენ რეფლუქსის განვითარებაში. სტრესი ზრდის კუჭის მჟავის გამომუშავებას და არღვევს სფინქტერის კუნთების კოორდინაციას. გარდა ამისა, სტრესულ პერიოდებში ადამიანები მიდრეკილნი არიან მეტი საკვების მიღების, თამბაქოს მოწევისა და ალკოჰოლის გამოყენებისკენ. ესეც იწვევს რეფლუქსს.

როგორ დგინდება ყელის რეფლუქსის დიაგნოზი?

ყელის რეფლუქსის დიაგნოზის დასმა ზოგჯერ შეიძლება რთული იყოს. ვინაიდან დაავადების სიმპტომები ხშირად არასპეციფიკურია და ადვილად ერევა სხვა დაავადებებში. განსაკუთრებით ფარინგიტსა და ყელის რეფლუქსს შორის დიფერენციალური დიაგნოსტიკა ფრთხილად უნდა ჩატარდეს. ამიტომ ძალზე მნიშვნელოვანია პაციენტის დეტალური ანამნეზის შეგროვება, ჩივილების ყურადღებით მოსმენა და სწორი დიაგნოსტიკური ტესტების ჩატარება. დიაგნოზი შეიძლება დაისვას შემდეგი მეთოდებით:

კლინიკური შეფასება: ექიმი უსმენს პაციენტის ჩივილებს და აგროვებს ინფორმაციას სიმპტომების ხანგრძლივობის, სიმძიმისა და იმის შესახებ, თუ როდის ვლინდება ისინი. განსაკუთრებით ყურადღებით ფასდება ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა ხმის ჩახშვა, ყელში ფხაჭნის შეგრძნება და ყლაპვის გაძნელება.

ენდოსკოპიური გამოკვლევა (ლარინგოსკოპია): ყელის რეფლუქსი შესაძლებელია გამოვლინდეს ენდოსკოპიით. ყელ-ყურ-ცხვირის (ყყც) სპეციალისტი თხელი კამერის დახმარებით პირდაპირ ათვალიერებს ყელს და ხმის იოგებს. ამ მეთოდით მოწმდება, არის თუ არა სიწითლე, შეშუპება, გაღიზიანება ან ლორწოს დაგროვება.

pH-მონიტორინგი: საყლაპავ მილში ჩადგმული თხელი მილის დახმარებით იზომება, ამოდის თუ არა კუჭის მჟავა ზევით. ეს 24-საათიანი ტესტი ყელის რეფლუქსის დიაგნოსტიკის ერთ-ერთი ყველაზე სანდო მეთოდია.

ემპირიული მკურნალობა (ცდითი მკურნალობა): ზოგჯერ დიაგნოზის დასასმელად პირდაპირ ინიშნება რეფლუქსის საწინააღმდეგო მედიკამენტები. თუ პაციენტის ჩივილები ამ მედიკამენტებით უმჯობესდება, დიაგნოზი ყელის რეფლუქსად ზუსტდება.

რადგან დიაგნოზის სიზუსტე პირდაპირ გავლენას ახდენს მკურნალობის წარმატებაზე, პაციენტები ამ პროცესში მომთმენნი უნდა იყვნენ.

როგორ მკურნალობენ ყელის რეფლუქსს?

ყელის რეფლუქსის მკურნალობა იგეგმება დაავადების სიმძიმის, პაციენტის ცხოვრების ხარისხზე მისი გავლენისა და ინდივიდუალური ფაქტორების მიხედვით. მკურნალობის მიდგომა მოიცავს ცხოვრების წესის ცვლილებებს, მედიკამენტურ მკურნალობას და საჭიროების შემთხვევაში ქირურგიულ ჩარევებს. ცხოვრების წესის ცვლილებები მკურნალობის საფუძველს წარმოადგენს. ყელის რეფლუქსის პრევენცია სერიოზულად შეიძლება მოხდეს კვებითი ჩვევების დარეგულირებით. განსაკუთრებით დიდ მნიშვნელობას იძენს რეფლუქსის გამომწვევი საკვების შეზღუდვა და კვების დროის განსაზღვრა. ყელის რეფლუქსის დიეტის ფარგლებში პაციენტებმა უნდა შეამცირონ მჟავე საკვების, ცხარე კერძების, შოკოლადის, კოფეინისა და ალკოჰოლის მიღება.

პორციების კონტროლი და კვების დრო ასევე კრიტიკული ფაქტორებია. დიდი პორციების ნაცვლად უპირატესობა უნდა მიენიჭოს მცირე და ხშირ ულუფებს. ჭამის შემდეგ მინიმუმ 3 საათის განმავლობაში დაუწოლლად ყოფნა ამცირებს რეფლუქსის რისკს. გარდა ამისა, სასარგებლოა ჭამის დროს ბევრი წყლის დალევა და ნელა ღეჭვა.

წონის კონტროლი მნიშვნელოვანია, განსაკუთრებით ჭარბწონიან პაციენტებში. ზედმეტი კილოგრამები ზრდის მუცლისშიდა წნევას და იწვევს რეფლუქსს. რეგულარული ვარჯიშითა და დაბალანსებული კვებით იდეალურ წონამდე მიღწევამ შესაძლოა მნიშვნელოვნად შეამციროს სიმპტომები. ძილის პოზიცია და საწოლის მოწყობაც მკურნალობის ნაწილია. საწოლის თავის ნაწილის 15-20 სმ-ით აწევა გრავიტაციის ეფექტით უშლის ხელს მჟავის ზევით ასვლას. მარცხენა მხარეს ძილის პოზიციამ, კუჭის ანატომიიდან გამომდინარე, შესაძლოა შეამციროს რეფლუქსი.

მედიკამენტურ მკურნალობაში პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორები (პტი) პირველი არჩევანის მედიკამენტებია. ეს მედიკამენტები მნიშვნელოვნად ამცირებს კუჭის მჟავის გამომუშავებას და აკონტროლებს რეფლუქსის სიმპტომებს. ყელის რეფლუქსის გაუსვლელ შემთხვევებში, პაციენტებში, რომლებიც არ პასუხობენ სამედიცინო მკურნალობას, შესაძლოა განხილული იქნას ყელის რეფლუქსის ოპერაცია. ფუნდოპლიკაციის ოპერაცია ეხმარება რეფლუქსის თავიდან აცილებაში კუჭის გარშემო მანჟეტის შექმნით. თუმცა, ეს ოპერაცია კეთდება მხოლოდ მკაცრად შერჩეულ პაციენტებში და გამოცდილი ქირურგების მიერ. მკურნალობის პროცესში საჭიროა რეგულარული დაკვირვება და მონიტორინგი. პაციენტებმა უნდა აცნობონ ექიმებს თავიანთ სიმპტომებში არსებული ცვლილებების შესახებ და საჭიროების შემთხვევაში მედიკამენტების დოზები უნდა დარეგულირდეს. პაციენტების უმრავლესობაში სათანადო მკურნალობით სიმპტომები კონტროლდება 4-8 კვირის განმავლობაში.

ხშირად დასმული კითხვები

კუჭის რეფლუქსის დროს კუჭის მჟავა ჩვეულებრივ აღწევს საყლაპავ მილამდე და იწვევს ისეთ ტიპურ სიმპტომებს, როგორიცაა გულძმარვა. ყელის რეფლუქსის დროს კი მჟავა გადის საყლაპავ მილსაც და აღწევს ყელამდე, ცხვირ-ხახამდე და ხმის იოგებამდე. სწორედ ამიტომ ყელის რეფლუქსი ცნობილია როგორც „ჩუმი რეფლუქსი“ და უმეტესად ვლინდება კუჭის წვის გარეშე. გარდა ამისა, ყელის რეფლუქსმა შესაძლოა გამოიწვიოს ისეთი სიმპტომებიც, როგორიცაა თავის ტკივილი. ყელის რეფლუქსმა შეიძლება დააზიანოს ხმის იოგები და გამოიწვიოს ხმის ჩახშვა. განსაკუთრებით დილით ხმის ჩახლეჩა, ძნელად გახსნა ან დღის განმავლობაში ხმის დაღლილობა ყელის რეფლუქსის ტიპური სიმპტომებია. თუ ეს მდგომარეობა ხშირად მეორდება, აუცილებელია მიმართოთ ყელ-ყურ-ცხვირის (ყყც) სპეციალისტს. თუ ყელის რეფლუქსი დიდხანს გაგრძელდა მკურნალობის გარეშე, ამან შეიძლება გამოიწვიოს ყელისა და ხმის იოგების ქრონიკული გაღიზიანება. თუმცა, მეცნიერულად ზუსტად არ არის დადგენილი, რომ ის პირდაპირ იწვევს კიბოს. მიუხედავად ამისა, ხანგრძლივი რეფლუქსის გამო შესაძლებელია განვითარდეს ცვლილებები უჯრედულ სტრუქტურებში. ამიტომ არ უნდა იქნას უგულებელყოფილი რეგულარული კონტროლი და მკურნალობა. პაციენტები, რომლებსაც აქვთ ყელის რეფლუქსის ეჭვი, პირველ რიგში უნდა მიმართონ ყელ-ყურ-ცხვირის (ყყც) განყოფილებას. საჭიროების შემთხვევაში ყყც სპეციალისტმა შესაძლოა გადაგამისამართოთ გასტროენტეროლოგიის განყოფილებაში. ვინაიდან რეფლუქსის წყარო კუჭია, ზოგიერთ პაციენტში ორივე დარგის ერთად მუშაობა აუცილებელია. ყელის რეფლუქსის დროს კვების რეჟიმი ძალზე მნიშვნელოვანია. თავი უნდა ავარიდოთ მჟავე, ცხარე, ცხიმიან და შემწვარ საკვებს; შეზღუდული უნდა იყოს შოკოლადი, ყავა, გაზიანი სასმელები და ალკოჰოლი. დაძინებამდე მინიმუმ 2-3 საათით ადრე არ უნდა მივირთვათ საკვები. რეკომენდებულია ბოჭკოთი მდიდარი, მსუბუქი და მცირე პორციებით კვება. მსუბუქ შემთხვევებში ცხოვრების წესის ცვლილებებით შესაძლებელია ყელის რეფლუქსის კონტროლი. თუმცა პაციენტების უმრავლესობას სჭირდება მედიკამენტური მკურნალობა, რომელიც თრგუნავს კუჭის მჟავას. მის გარეშე სრულად გაქრობა რთულია, მაგრამ ადრეულ ეტაპებზე დიეტით, სტრესის მართვით და ძილის რეჟიმით შესაძლებელია შესამჩნევი გაუმჯობესების მიღწევა. ყელის რეფლუქსზეა ეჭვი, თუ აღინიშნება ყელში მუდმივი ფხაჭნის შეგრძნება, გაუსვლელი ხველა, დილით ხმის ჩახშვა, ყელში რაღაცის გაჩხერის შეგრძნება და ყელის მუდმივი გაწმენდის აუცილებლობა. თუმცა ზუსტი დიაგნოზისთვის აუცილებელია ყყც სპეციალისტის მიერ შეფასება. სახლში შესაძლებელია მხოლოდ სიმპტომების თვალყურის დევნება. რეფლუქსთან დაკავშირებული ხველა ჩვეულებრივ მშრალი, „ჯიუტი“ და ღამით უფრო ძლიერია. გაციებისა და ალერგიისგან განსხვავებით, ის ვლინდება ყელის წვასთან, დილის ხმის ჩახშვასთან და გულმკერდის შებოჭილობასთან ერთად. თუ ხველა 2-3 კვირაზე მეტხანს გრძელდება და არ პასუხობს მედიკამენტებს, უნდა ვიფიქროთ რეფლუქსზე.

თუ ყელის რეფლუქსი გავლენას ახდენს თქვენს ცხოვრების ხარისხზე, დაუყოვნებლივ მიმართეთ სპეციალისტ ექიმს. Hisar Hospital-ის ყყც სპეციალისტები თქვენთან არიან, რათა თქვენი ინდივიდუალური მკურნალობის გეგმით დაიბრუნოთ ჯანმრთელობა. შეგიძლიათ გადადგათ პირველი ნაბიჯი ახლავე ონლაინ ვიზიტის დაჯავშნით.