რა არის მწვავე პანკრეატიტი?

მწვავე პანკრეატიტი

პანკრეასში განვითარებულ ანთებას „პანკრეატიტი“ ეწოდება. პანკრეატიტი არის იმუნური პასუხი, რომელიც იწვევს ფუნქციურ ცვლილებებს, შეშუპებასა და ტკივილს პანკრეასის ქსოვილებში. კუჭსა და ხერხემალს შორის მდებარე პანკრეასი მონაწილეობს საჭმლის მონელებასა და სისხლში შაქრის დონის რეგულირებაში. საკვების მონელების პროცესში პანკრეასის ფერმენტები გადადის წვრილ ნაწლავში და უზრუნველყოფს დიდი სტრუქტურის მქონე საკვები ნივთიერებების დაშლას. სისხლში შაქრის მატება ან შემცირება კი ინსულინისა და გლუკაგონის ჰორმონების ზემოქმედებით ხდება. სხვადასხვა ფაქტორის გავლენით პანკრეასი შესაძლებელია დაზიანდეს და ანთება განვითარდეს. ანთება შესაძლოა იყოს მწვავე ხასიათის და მოულოდნელად გამოვლინდეს.

მწვავე პანკრეატიტი შესაძლებელია თავისით განიკურნოს ან საჭირო გახდეს სამედიცინო ჩარევა. მძიმე მწვავე პანკრეატიტმა შეიძლება გამოიწვიოს სიცოცხლისთვის საშიში სერიოზული გართულებები და გახადოს ჰოსპიტალიზაცია სავალდებულო. ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა სიმსუქნე, ნაღვლკენჭოვანი დაავადება, ალკოჰოლიზმი, თამბაქოს მოხმარება, შეიძლება გაზარდოს პანკრეასის დაზიანებისა და პანკრეატიტის რისკი. მწვავე პანკრეატიტის მართვისას, როგორც წესი, პირველი ორი კვირის განმავლობაში არსებობს ორგანოთა უკმარისობის რისკი, ხოლო შემდგომ პერიოდში შესაძლოა განვითარდეს სეფსისი და მისი გართულებები.

რა არის მწვავე პანკრეატიტი?

მწვავე პანკრეატიტი არის ანთებითი დაავადება, რომელიც ხასიათდება სისხლში პანკრეასის ფერმენტების მაღალი დონით და, ხშირ შემთხვევაში, მუცლის ტკივილით. როდესაც პანკრეასის ანთება ვითარდება მოულოდნელად და ხანმოკლე პერიოდით, მას მწვავე პანკრეატიტი ეწოდება. პანკრეასი არის მუცლის უკანა კედელზე მდებარე საჭმლის მონელების დამხმარე ჯირკვალი. იგი იყოფა 4 ნაწილად: თავი, კისერი, სხეული და კუდი. პანკრეასის ძირითადი ფუნქცია ენდოკრინული და ეგზოკრინული სეკრეციის გამომუშავებაა. ენდოკრინული სეკრეცია ძირითადად ინსულინისა და გლუკაგონის ჰორმონებია. ინსულინისა და გლუკაგონის ჰორმონები მონაწილეობენ სისხლში შაქრის რეგულირებაში. ეგზოკრინული სეკრეცია კი აცინარული უჯრედების მიერ გამომუშავებული ფერმენტებია.

ნაღდის ბუშტის კენჭების, ქრონიკული ალკოჰოლიზმის და ა.შ. მიზეზების გამო პანკრეასი შეიძლება ანთებითი პროცესით დაზიანდეს. მწვავე პანკრეატიტს შეიძლება ჰქონდეს მსუბუქი მიმდინარეობა ან მძიმე, სერიოზული გართულებების მომტანი კურსი. სიმძიმის მიხედვით იგი იყოფა სამ ტიპად: მსუბუქი, საშუალო და მძიმე. მსუბუქი პანკრეატიტის დროს ანთება შემოიფარგლება მხოლოდ პანკრეასით და მისი მიმდებარე არით. საშუალო სიმძიმის პანკრეატიტისას შესაძლებელია გამოვლინდეს რეგიონული ან მთელ ორგანიზმზე მოქმედი გართულებები. შესაძლებელია აღინიშნოს გარდამავალი ორგანოთა უკმარისობა, რომელიც სწორდება 48 საათის განმავლობაში. მწვავე პანკრეატიტის მძიმე სურათის დროს ერთეული ან მრავალობითი ორგანოთა უკმარისობა მყარად ვითარდება. ატლანტის კლასიფიკაციის მიხედვით, მწვავე პანკრეატიტი იყოფა ორ ტიპად:

ინტერსტიციული შეშუპებითი მწვავე პანკრეატიტი: პანკრეასისა და მისი მიმდებარე ქსოვილების ანთების შედეგად გამოწვეული გაფართოება.

მწვავე ნეკროզული პანკრეატიტი: ხასიათდება პანკრეასისა და მიმდებარე ქსოვილების კვდომით. მასზე მოდის შემთხვევების დაახლოებით 5-10%.

რა არის მწვავე პანკრეატიტის სიმპტომები?

მწვავე პანკრეატიტის ყველაზე თვალსაჩინო სიმპტომია მძიმე მუცლის ტკივილი ზედა მუცლის არეში. ზედა მუცლის არის ტკივილი ზოგჯერ შეიძლება გადაეცეს ზურგისკენ. ნაღდის ბუშტის კენჭებით გამოწვეული მწვავე პანკრეატიტის დროს ტკივილი ჩნდება მოულოდნელად და რამდენიმე წუთში ძალზე ინტენსიურად იგრძნობა. ალკოჰოლის მოხმარებით გამოწვეული პანკრეატიტის ტკივილი ვითარდება რამდენიმე დღის განმავლობაში, არის მძიმე, მაგრამ მუდმივი და შესაძლოა გრძელდებოდეს დღეების განმავლობაში. ღრმა სუნთქვის, ხველებისა და ინტენსიური მოძრაობის დროს ტკივილი შეიძლება გაუარესდეს. ალკოჰოლისგან გამოწვეულმა პანკრეატიტმა ზოგიერთ ინდივიდში შესაძლოა არ გამოავლინოს სხვა სიმპტომები, გარდა მსუბუქი-საშუალო სიმძიმის ტკივილისა. თუმცა, ზოგადად, მწვავე პანკრეატიტის სიმპტომები მოიცავს:

გულისრევა და ღებინება,

დაღლილობა,

მაღალი პულსი,

ოფლიანობა,

სწრაფი და ზედაპირული სუნთქვა,

შეშუპება ზედა მუცლის არეში,

მგრძნობელობა მუცლის არეში,

ნაწლავთა ხმაურის შემცირება,

სიცხე,

ტაქიკარდია (გულისცემის აჩქარება),

პოსტურალური ჰიპოტენზია,

ფილტვების ანთება,

პანკრეასის მჟავები,

პლევრალური ეფუზია (სითხის დაგროვება გმკ-ის ღრუში),

ატელექტაზი (ფილტვის ქსოვილის ჩამოშლა),

დაბალი ჟანგბადი სისხლში,

გრეი-ტერნერის სიმპტომი,

კულენის სიმპტომი,

თვალის სკლერის სიყვითლე.

ყველა ეს სიმპტომი შესაძლოა არ აღენიშნებოდეს თითოეულ პაციენტს. გარდა ამისა, გართულებები შეიძლება განსხვავდებოდეს პანკრეატიტის სიმძიმის მიხედვით.

რა იწვევს მწვავე პანკრეატიტს?

მწვავე პანკრეატიტის ყველაზე გავრცელებული მიზეზებია ნაღდის ბუშტის კენჭები, ალკოჰოლის მოხმარება და ჰიპერტრიგლიცერიდემია. პანკრეატიტის შემთხვევების დაახლოებით 80% გამოწვეულია ნაღდის ბუშტის კენჭებითა და ალკოჰოლის მოხმარებით. ნაღდის ბუშტი და პანკრეასი საერთო სადინრის მეშვეობით ცლიან სეკრეტს წვრილ ნაწლავში. თუ ეს სადინარი დაიხشობა ნაღვლის კენჭით, ფერხდება პანკრეასის სეკრეტის გადაადგილება და ფერმენტები ირთხვება პანკრეასში. დახშობისა და დაგროვილი ფერმენტების წნევის გამო პანკრეასში დაგროვილი ფერმენტები აქტიურდება და იწყებს ქსოვილის მონელებას. ამ მდგომარეობამ შესაძლოა გამოიწვიოს პანკრეასში ანთების დაწყება. კიდევ ერთი მიზეზი, ალკოჰოლი, სისხლში ტოქსიკური გვერდითი პროდუქტების მეშვეობით შეიძლება იწვევდეს ანთებას პანკრეასში ან ააქტიურებდეს საჭმლის მომნელებელ ფერმენტებს, რაც იწვევს ქსოვილის დაზიანებას. ჰიპერტრიგლიცერიდემია არის მე-3 ყველაზე გავრცელებული მიზეზი და აზიანებს პაციენტების დაახლოებით 1-4%-ს. სისხლში ტრიგლიცერიდების დონე 1000 მგ/დლ და მეტი ითვლება მნიშვნელოვან რისკფაქტორად მწვავე პანკრეატიტისთვის. მწვავე პანკრეატიტის ნაკლებად გავრცელებული მიზეზები მოიცავს:

მედიკამენტების მიღება,

აუტოიმუნური პანკრეატიტი,

მემკვიდრეობითი გენური მუტაცია,

ამპულარული სტენოზი,

ვირუსული ინფექციები, როგორიცაა ჰეპატიტი A, B, C, აივ (HIV), წითურა, ჩუტყვავილა, ყბაყურა, კოქსაკი, ციტომეგალოვირუსი, ეპშტეინ-ბარის ვირუსი,

ბაქტერიული ინფექციები,

პარაზიტული ინფექციები,

თამბაქოს მოწევა,

ჰიპერკალციემია (სისხლში კალციუმის მაღალი დონე),

თანდაყოლილი ანომალიები,

პანკრეასის ტრავმული დაზიანებები,

კისტური ფიბროზი,

თირკმლის დაავადება,

ვასკულიტი.

დამატებით, რისკ-ფაქტორი შეიძლება იყოს ისეთი ტოქსინები, როგორიცაა ორგანოფოსფატით მოწამვლა, მორიელის ნაკბენი, და ისეთი ოპერაციები, როგორიცაა აბდომინალური ქირურგია.

როგორ დგინდება მწვავე პანკრეატიტის დიაგნოზი? დადგენილია ატლანტის კლასიფიკაციის მიხედვით მწვავე პანკრეატიტის დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები და დიაგნოზის დასასმელად აუცილებელია სულ მცირე ორი კრიტერიუმის დაკმაყოფილება. ეს კრიტერიუმებია:

მწვავე პანკრეატიტთან შესაბამისი მუცლის ტკივილი,

ლიპაზის ან ამილაზის დონე ნორმალური ზღვრის ზედა ზღვარზე სამჯერ მეტი იყოს,

კონტრასტული ვიზუალიზაციის ტექნიკებში მწვავე პანკრეატიტის ნიშნების არსებობა.

მწვავე პანკრეატიტის დიაგნოზი მოიცავს დეტალურ სამედიცინო ანამნეზს, ოჯახურ ისტორიას, სიმპტომების არსებობას, ლაბორატორიულ ტესტებს და ვიზუალიზაციის მეთოდებს. დეტალურ სამედიცინო ანამნეზში შესწავლილია ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა აუხსნელი წონის კლება, ახლად გამოვლენილი დიაბეტი, მედიკამენტებისა და ალკოჰოლის მოხმარება, წინა ქირურგიული ჩარევები, ტრავმისა და დაზიანების მდგომარეობა, აუტოიმუნური დაავადებების ისტორია. სხვა მეთოდები, რომლებსაც მიმართავენ დიაგნოსტიკის დროს, შემდეგია:

სისხლის ანალიზები: მოიცავს შრატის ტრიგლიცერიდების, კალციუმის, ამილაზისა და ლიპაზის დონეებს, იმუნური სისტემის კომპონენტებს, ღვიძლისა და პანკრეასის ბიოქიმიურ ტესტებს.

შარდისა და განავლის ანალიზები: შარდში ტრიპსინოგენ-2-ის ძებნა და განავალში ცხიმის მეტაბოლიზმის აქტივობის შეფასება.

სისხლში გლუკოზის ტესტი: ეხმარება პანკრეასის მიერ გამომუშავებული ინსულინის ჰორმონების წარმოებისა და აქტივობის დადგენაში.

ვიზუალიზაციის ტექნიკები: ულტრასონოგრაფია და კომპიუტერული ტომმოგრაფია (КТ) შეუძლია აჩვენოს ნაღდის ბუშტის კენჭები და ანთების გავრცელება. მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRT) უზრუნველყოფს პანკრეასის, ნაღდის ბუშტისა და მისი სადინრების არანორმალური ქსოვილების შესწავლას.

თუ მწვავე პანკრეატიტის დიაგნოზის დასმა ვერ ხერხდება, შესაძლოა რეკომენდებული იყოს უფრო მოწინავე ენდოსკოპიური ულტრაბგერა ან MRCP.

როგორ მკურნალობენ მწვავე პანკრეატიტს?

მწვავე პანკრეატიტის სამკურნალოდ არ არსებობს სპეციფიკური მეთოდი. ტკივილის კონტროლი, სითხით ჰიდრატაცია, ნაწლავების მოსვენება, კვებითი თერაპია, ენდოსკოპია ან ქირურგიული აპლიკაციები შესაძლებელია ერთდროულად იქნას წარმართული. ცნობილი წარმოშობის, რთული და არამძიმე მწვავე პანკრეატიტის შემთხვევების ძირითადი მკურნალობა მოიცავს:

ტკივილგაუჩების საშუალებები: მწვავე პანკრეატიტის ტკივილი პაციენტების თითქმის ყველას აწუხებს. ძლიერი ტკივილების კონტროლქვეშ მოქცევა მკურნალობის პრიორიტეტი შეიძლება იყოს.

ინტრავენური სითხეები: ვენიდან სითხის ჩანაცვლებითი თერაპიის მიწოდება.

კვებითი თერაპია: მწვავე პანკრეატიტის კვებითი თერაპია მნიშვნელოვანი საკითხია, რომელიც გავლენას ახდენს გამოჯანმრთელების პროცესზე. როდესაც პაციენტები დაიწყებენ მადის დაკარგვის, გულისრევისა და ღებინების, მუცლის ტკივილის სიმპტომების ატანას, მათ შეუძლიათ მიიღონ დაბალცხიმიანი, რბილი სტრუქტურის და დაბალი უჯრედის მქონე საკვები. პაციენტის მკურნალობაზე რეაგირების შესაბამისად შესაძლებელია ჩვეულებრივ კვების რეჟიმზე გადასვლა.

როდესაც სიმპტომები და გართულებები კონტროლქვეშ მოექცევა, შესაძლებელია ჩატარდეს ძირეული მიზეზის მიმართული მკურნალობა. თუ მწვავე პანკრეატიტი გამოწვეულია ნაღდის ბუშტის კენჭებით, შესაძლებელია ჩატარდეს ნაღდის ბუშტის ამოკვეთის პროცედურა – „ქოლეცისტექტომია“. ნაღდის ბუშტის კენჭების მოსაძებნად და ამოსაღებად შესაძლებელია უპირატესობა მიენიჭოს ენდოსკოპიურ რეტროგრადულ ქოლანგიოპანკრეატოგრაფიას. ასევე, პანკრეასში დაგროვილი სითხეების გამოსადევნად და დაზიანებული ქსოვილების ამოსაღებად შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას ენდოსკოპიური ქირურგია. მედიკამენტების მიღების მოწესრიგებისა და ალკოჰოლზე დამოკიდებულების მკურნალობის ფარგლებში შესაძლოა რეკომენდებული იყოს დამატებითი სამკურნალო პროგრამები. მწვავე პანკრეატიტის მკურნალობის ხანგრძლივობა შეიძლება დაკავშირებული იყოს იმასთან, არის თუ არა შემთხვევა გართულებული.

ხშირად დასმული კითხვები

მწვავე პანკრეატიტი ყველაზე ხშირად გვხვდება საშუალო და ხანდაზმულ ასაკობრივ ჯგუფში, იმ პირებში, რომლებსაც აქვთ ჰიპერტრიგლიცერიდემია, ნაღვლის კენჭების ისტორია, მოიხმარენ ჭარბი რაოდენობით ალკოჰოლს და ახლახან ჩატარებული აქვთ ქირურგიული ჩარევა. მიუხედავად ამისა, მას შეუძლია იმოქმედოს ნებისმიერი ასაკის ინდივიდზე და გამოიწვიოს სერიოზული გართულებები. მწვავე პანკრეატიტი საშიში ჯანმრთელობის პრობლემაა პანკრეატიტის გართულებების თვალსაზრისით. მოწინავე დონის და ძალზე მწვავე პანკრეატიტის გართულებები შეიძლება ფატალური იყოს. თუ მწვავე პანკრეატიტი არ განიკურნა სწრაფი და სათანადო ჩარევით, მან შეიძლება გამოიწვიოს მრავალობითი ორგანოთა უკმარისობა, შოკი და სეფსისი. პანკრეატიტის შეტევისთვის არ არსებობს სპეციფიკური მკურნალობა ან მედიკამენტი. თუმცა ზოგიერთი აპლიკაციით შესაძლებელია შეტევების პრევენცია ან შერბილება. პანკრეატიტის შეტევის დროს ინტენსიური ტკივილებისთვის შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას ანალგეტიკური მედიკამენტები, რეკომენდებულია მოსვენება. უნდა დადგინდეს პანკრეატიტის ძირეული მიზეზი და უზრუნველყოფილ იქნას მისი მკურნალობა. ყოველდღიური კვება უნდა იყოს დაბალცხიმიანი და დაბალანსებული. ნაღვლის კენჭები პანკრეატიტის მიზეზების სათავეში დგას. ნაღდის ბუშტი და პანკრეასის ორგანო საერთო სადინრის მეშვეობით უკავშირდება წვრილ ნაწლავს და აფრქვევს თავის სეკრეტს. ნაღვლის კენჭებმა შეიძლება დახშან ეს სადინარი და შე Препятствовать დინებას პანკრეასის სეკრეტისა. სეკრეტების დაგროვებამ პანკრეასში შეიძლება დაიწყოს ქსოვილის დაზიანება და გამოიწვიოს ანთება. ალკოჰოლის მოხმარება არის მეორე გავრცელებული მიზეზი, რომელიც აპროვოცირებს პანკრეატიტს. მაღალი რაოდენობით ალკოჰოლის მოხმარება შესაძლოა მხოლოდ თავისთავად არ იყოს პანკრეატიტის მიზეზი. ალკოჰოლის გარდა სხვა მავნე ფაქტორების არსებობამ შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე პანკრეატიტის განვითარება. გარდა ამისა, დაბალი ან საშუალო დონის ალკოჰოლის მოხმარებამ შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე პანკრეატიტის ქრონიკულობაში გადასვლა. მწვავე პანკრეატიტის დიაგნოსტიკისთვის შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სხვადასხვა ტესტი. ზუსტი დიაგნოსტიკისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს ერთზე მეტი ტესტის ჩატარება. ეს ტესტებია: ატლანტის კლასიფიკაცია, სისხლის, შარდისა და განავლის ტესტები, ჰორმონალური ტესტები, გენეტიკური ტესტები, სისხლში გლუკოზის ტესტები, ულტრასონოგრაფია, MRT და ისეთი ვიზუალიზაციის ტესტები, როგორიცაა კომპიუტერული ტომოგრაფია. მწვავე პანკრეატიტის დიეტის მიზანია თავის არიდება ცხიმიანი, შემწვარი და მაღალი შაქრის შემცველი საკვებისგან. ამ შემთხვევაში არ არის რეკომენდებული სუბპროდუქტები, კარტოფილის ჩიფსები და ფრი, მარგარინი, კარაქი, მაიონეზი, ნაღები, ცხიმიანი რძე და რძის პროდუქტები, შაქრიანი საკვები და სასმელები, შემწვარი ცომეული, ცხიმიანი წითელი ხორცი და ფრინველის ხორცი. მწვავე პანკრეატიტი შესაძლებელია განმეორდეს მასთან დაკავშირებული მიზეზის მიხედვით. თუმცა პაციენტების დაახლოებით 25%-ში აღინიშნება განმეორებითი შეტევები. ამიტომ რეციდივის ალბათობაზე საუბარი არ შეიძლება თითოეულ პაციენტთან მიმართებაში. განმეორების მდგომარეობა ძირითადად შეიძლება წარმოიშვას კვებითი ჩვევებიდან. მწვავე პანკრეატიტის გამოჯანმრთელების პროცესი დამხმარე მოვლის ზომებით შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე დღე. ტკივილგამაყუჩებელი, სითხის მიღება, მოსვენება და კვებითი თერაპია ეხმარება მწვავე პანკრეატიტის სრულ განკურნებაში. მწვავე პანკრეატიტის სიცოცხლის ხანგრძლივობა შეიძლება გაუმჯობესდეს დაავადების მართვით. თუმცა მძიმე პანკრეატიტის პროფილი შეიძლება იყოს სიცოცხლისთვის საშიში და ქრონიკულ მდგომარეობაში გადამზრდელი. პანკრეატიტის შემთხვევების უმეტესობა არის მწვავე დასაწყისის და გარდამავალი. თუმცა ისეთმა ქრონიკულმა და არაგარდამავალმა ფაქტორებმა, როგორიცაა გენეტიკური დარღვევები, შეიძლება გამოიწვიოს ქრონიკული პანკრეატიტის განვითარება. როდესაც მწვავე პანკრეატიტის შეტევები მეორდება, ანთება შეიძლება დაიწყოს ქრონიკულობაში გადასვლა. განმეორებითმა შეტევებმა, სტრესმა და ტრავმებმა შეიძლება განაგრძონ ქრონიკულობაში გადასვლა მაშინაც კი, როდესაც რისკ-ფაქტორი მოხსნილია.

თუ გაქვთ მწვავე პანკრეატიტის სიმპტომები, დაუყოვნებლივ მიმართეთ გასტროენტეროლოგს.

Hisar Hospital Intercontinental თავისი გამოცდილი ექიმების გუნდით თქვენ გვერდშია დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის პროცესში. ვიზიტის დასაჯავშნად დააჭირეთ აქ.