რა არის მწვავე თირკმლის უკმარისობა? სიმპტომები, ეტაპები, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის მეთოდები

რა არის მწვავე თირკმლის უკმარისობა?

მწვავე თირკმლის უკმარისობა არის სხვადასხვა მიზეზით თირკმლის ფუნქციების უეცარი დაკარგვა. მწვავე თირკმლის უკმარისობა შესაძლოა განვითარდეს დღეებში ან თუნდაც საათებში. მწვავე თირკმლის უკმარისობის დროს სხეულის სითხე შესაძლოა უეცრად გაიზარდოს, ორგანიზმში შეიძლება დაგროვდეს ნარჩენი ნივთიერებები და ელექტროლიტები. შედეგად, შესაძლოა განვითარდეს ისეთი სერიოზული გართულებები, როგორიცაა ბოლო სტადიის თირკმლის უკმარისობა და გულის დაზიანება. მწვავე თირკმლის უკმარისობა არის სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც წარმოიქმნება თირკმლების უეცარი და სწრაფი ფუნქციის დაკარგვით და ადრეულ ეტაპზე ჩაურევლობის შემთხვევაში შესაძლოა სიცოცხლისთვის საშიში იყოს. თირკმლები ორგანიზმში მრავალ მეტაბოლურ საქმიანობაში მონაწილეობენ. თირკმლების ძირითადი ფუნქციაა ორგანიზმიდან ტოქსინებისა და ჭარბი სითხის გამოყოფა. გარდა ამისა, თირკმლები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ სითხე-ელექტროლიტური ბალანსის შენარჩუნებაში, არტერიული წნევის რეგულირებაში, წითელი სისხლის უჯრედების წარმოქმნის ხელშეწყობასა და ძვლების ჯანმრთელობის დაცვაში. თუ თირკმლები უეცრად და სწრაფად დაკარგავენ ფუნქციებს, შესაძლოა განვითარდეს მდგომარეობა, რომელსაც მწვავე თირკმლის უკმარისობა ეწოდება. ამის შედეგად შესაძლოა განვითარდეს ჯანმრთელობის ისეთი სერიოზული პრობლემები, როგორიცაა ტოქსინების დაგროვება ორგანიზმში და სითხე-ელექტროლიტური ბალანსის დარღვევა. მწვავე თირკმლის უკმარისობა შესაძლოა გამოვლინდეს ნებისმიერ ასაკში. მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვებში მწვავე თირკმლის უკმარისობა ზრდასრულებთან შედარებით უფრო იშვიათია, ის მნიშვნელოვანი ჯანმრთელობის პრობლემაა, განსაკუთრებით ინტენსიური თერაპიის განყოფილებებში მყოფ ბავშვებში.

საათებში ან დღეებში განვითარებადი მწვავე თირკმლის უკმარისობის ნიშნები უფრო ხშირად ვლინდება ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში. თირკმლის უკმარისობის დროს, მიუხედავად მწვავე თუ ქრონიკული თირკმლის უკმარისობის ტიპისა, პაციენტებში შესაძლოა შემცირდეს შარდის გამოყოფა, სისხლში დაგროვდეს ისეთი ნარჩენი ნივთიერებები, როგორიცაა შარდოვანა და კრეატინინი, და დაირღვეს ელექტროლიტური ბალანსი. ამ მდგომარეობამ შესაძლოა გამოიწვიოს გულის რითმის დარღვევა, ნერვული სისტემის დარღვევები და ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობის სწრაფი გაუარესება. მწვავე თირკმლის უკმარისობის ეტაპები ზოგადად 3 ფაზად განიხილება. ეტაპების განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება შარდში ნარჩენი პროდუქტის, კრეატინინის რაოდენობის მატება და შარდის მოცულობის შემცირება. შესაბამისად, მწვავე თირკმლის უკმარისობის ეტაპებია:

შრატის კრეატინინი

I ეტაპი

0,3 მგ/დლ ან მეტი მატება, ან ბაზისური მნიშვნელობის 1,5-1,9-მაგი მატება

II ეტაპი

ბაზისური მნიშვნელობის 2-2,9-მაგი მატება

III ეტაპი

ბაზისური მნიშვნელობის 3-მაგი მატება ან 4 მგ/დლ-ით ან მეტი მატება, ან დიალიზის დაწყება

შარდის გამოყოფა

6-12 საათის განმავლობაში საათში 0,5 მლ/კგ-ზე ნაკლები

12 საათი ან მეტი, საათში 0,5 მლ/კგ-ზე ნაკლები

24 საათი ან მეტი, საათში 0,3 მლ/კგ-ზე ნაკლები ან 12 საათი ან მეტი პერიოდის განმავლობაში შარდის გამოყოფის არარსებობა

თირკმლის უკმარისობა, ანუ მდგომარეობა, როდესაც ერთი ან ორივე თირკმელი ვეღარ ასრულებს თავის ფუნქციას, თავის მხრივ ორ კლასად იყოფა: მწვავე და ქრონიკულ თირკმლის უკმარისობად. მწვავე და ქრონიკული თირკმლის უკმარისობის განსხვავებები დაკავშირებულია დაავადების განვითარების დრო1სთან. მწვავე თირკმლის უკმარისობა ვითარდება რამდენიმე საათში ან დღეში, ხოლო ქრონიკული თირკმლის უკმარისობა წარმოიქმნება თირკმლებში დაზიანების ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში შენარჩუნების შედეგად. თუ მწვავე თირკმლის უკმარისობაზე ადრეულ ეტაპზე არ მოხდება დიაგნოსტირება და არ ჩატარდება საჭირო მკურნალობა, შესაძლოა გამოიწვიოს თირკმლის ქრონიკული დაავადება.

რა არის მწვავე თირკმლის უკმარისობის სიმპტომები?

მწვავე და ქრონიკული თირკმლის უკმარისობის განსხვავებები სიმპტომების გამოვლენის სიჩქარეშიც ვლინდება. ვინაიდან ქრონიკული თირკმლის უკმარისობა დროთა განმავლობაში, თანდათანობით ვითარდება, დასაწყისში სიმპტომები ხშირად ბუნდოვანია. მეორეს მხრივ, პაციენტებში, რომლებსაც მწვავე თირკმლის უკმარისობა უვითარდებათ, სიმპტომები შესაძლოა უეცრად გამოჩნდეს. მწვავე თირკმლის უკმარისობის ძირითადი სიმპტომებია:

ზოგადი შეშუპება ორგანიზმში,

მოძრაობების შენელება,

სისხლი განავალში,

წელის ტკივილი,

დაღლილობა,

პირის ღრუდან სუნი,

ხელების კანკალი,

სისხლჩაქცევები უმნიშვნელო დარტყმის შედეგადაც კი,

მგრძნობელობის დაკარგვა სხეულში, განსაკუთრებით ხელებსა და ფეხებში,

განვითარებული სისხლდენების შეჩერების შეუძლებლობა,

გონების დაბინდვა, განსაკუთრებით ხანდაზმულ ასაკობრივ ჯგუფში,

მადამკრთალობა (მადის დაკარგვა),

კრუნჩხვები,

პირში მეტალის გემოს შეგრძნება,

გულისრევა და ღებინება,

ჰიპერტენზია (მაღალი წნევა).

თუ ჩამოთვლილი სიმპტომების ადრეულ ეტაპზე კონტროლი ვერ მოხერხდა, პაციენტებს შესაძლოა განუვითარდეთ მწვავე თირკმლის უკმარისობის ისეთი გართულებები, როგორიცაა თირკმლის მუდმივი დაზიანება, ღვიძლის ბოლო სტადიის დაავადება.

როგორ ხდება მწვავე თირკმლის უკმარისობის დიაგნოსტიკა?

მწვავე თირკმლის უკმარისობა მისი მიზეზების მიხედვით იყოფა 3 განსხვავებულ კატეგორიად: პრერენალური, რენალური და პოსტრენალური. პრერენალური მწვავე თირკმლის უკმარისობა მწვავე თირკმლის დაზიანების ყველაზე გავრცელებული მიზეზია. ყველა შემთხვევის დაახლოებით 60%-ს პრერენალური მწვავე თირკმლის უკმარისობა შეადგენს. პრერენალური მწვავე თირკმლის უკმარისობის დროს დაზიანების მიზეზი არ არის თირკმლები. პრერენალური მწვავე თირკმლის დაზიანება ვითარდება სხვა მიზეზით თირკმლისკენ სისხლის ნაკადის შემცირების შედეგად. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მწვავე თირკმლის უკმარისობის ყველაზე გავრცელებული მიზეზია თირკმლებისკენ სისხლის ნაკადის შემცირება ისეთი მიზეზების გამო, როგორიცაა გულის დაავადება, სისხლის დაბალი მოცულობა.

რენალური მწვავე თირკმლის უკმარისობა, როგორც თავად სახელიდანაც ირკვევა, აღნიშნავს თირკმლებიდან წარმოშობილ მწვავე თირკმლის უკმარისობას. მწვავე თირკმლის უკმარისობის ყველა შემთხვევის დაახლოებით 35%-ს რენალური თირკმლის დაზიანება შეადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ რენალური მწვავე თირკმლის უკმარისობას მრავალი მიზეზი აქვს, ყველაზე გავრცელებულ მიზეზებს შორისაა მძიმე თირკმლის დაზიანება ან სისხლდენა, ინფექციური დაავადებები, რომლებიც აზიანებს თირკმლებს, და ზოგიერთი გამოყენებული მედიკამენტი.

მწვავე თირკმლის უკმარისობის ყველაზე იშვიათი ტიპის, პოსტრენალური რენალური მწვავე თირკმლის უკმარისობის მიზეზები უფრო მეტად დაკავშირებულია თირკმლის შარდის ნაკადის დარღვევასთან ისეთი მიზეზების გამო, როგორიცაა თირკმლის კენჭები, თირკმლის ან შარდის ბუშტის სიმსივნეები, შარდსასქესო გზების ობსტრუქციები. მოკლედ რომ ვთქვათ, მწვავე თირკმლის უკმარისობის მიზეზები შეიძლება ჩამოვთვალოთ შემდეგნაირად:

მწვავე მილაკოვანი ნეკროზი,

მძიმე დეჰიდრატაცია (სითხის დაკარგვა),

მოწამვლა,

ზოგიერთი გამოყენებული მედიკამენტი,

შარდსასქესო გზების ობსტრუქციები,

სისხლდენა,

სეპტიური შოკი,

ხანგრძლივი ოპერაციები,

მძიმე დამწვრობა.

გარდა ამისა, ზოგიერთი კვლევა ვარაუდობს, რომ ბოლო წლებში მწვავე თირკმლის უკმარისობის მქონე პაციენტთა რიცხვი გაიზარდა და ამის მიზეზი არის covid-19 ინფექციასთან დაკავშირებული ჰოსპიტალიზაცია. აქედან გამომდინარე, ექსპერტები აცხადებენ, რომ ზოგიერთმა ინფექციურმა დაავადებამაც შესაძლოა გამოიწვიოს თირკმლის ფუნქციების დარღვევა. გარდა ამისა, ე.წ. „კრაშ-სინდრომი“ (ქראש სინდრომი), რომელიც ვითარდება სხეულის ნანგრევებს ან მასას ქვეშ მოქცევის, კუნთებში არსებული ნივთიერებების, როგორიცაა კალიუმი და ფოსფორი, სისხლში შერევის შედეგად, შესაძლოა დასრულდეს მწვავე თირკმლის უკმარისობით.

პაციენტებში, რომლებსაც აღენიშნებათ სხეულში სითხის ზოგადი შეკავება, ექსპერტებს შესაძლოა დასჭირდეთ მწვავე თირკმლის უკმარისობის ეჭვი და სხვადასხვა გამოკვლევების ჩატარება. თირკმლების ერთ-ერთი მთავარი ფუნქციაა სისხლის გაფილტრვა და ორგანიზმიდან ისეთი ნარჩენების გამოყოფა, როგორიცაა შარდოვანა და კრეატინინი. მწვავე თირკმლის უკმარისობის დიაგნოსტიკურ კრიტერიუმებში მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს შრატის კრეატინინის დონე და შარდის გამოყოფა. ამიტომ, მწვავე თირკმლის უკმარისობის დიაგნოზი შეიძლება დაისვას სისხლში კრეატინინისა და შარდოვანას დონის სწრაფი მატებით. ამასთან ერთად, ექსპერტებმა შესაძლოა სთხოვონ პაციენტს შარდის შეგროვება 24 საათის განმავლობაში. შედეგად შესაძლებელია შეფასდეს პაციენტის მიერ გამოყოფილი შარდის რაოდენობა.

გარდა ამისა, მწვავე თირკმლის უკმარისობის დიაგნოსტიკის მეთოდებს შორის ექსპერტები ხშირად იყენებენ ვიზუალიზაციის მეთოდებს. მწვავე თირკმლის უკმარისობის დიაგნოსტიკაში გამოყენებულ ვიზუალიზაციის მეთოდებს შორის პირველ ადგილზეა ულტრასონოგრაფია. თუმცა, ზოგჯერ ექიმებმა შესაძლოა გამოიყენონ ისეთი ვიზუალიზაციის მეთოდებიც, როგორიცაა კომპიუტერული ტომოგრაფია (КТ) და მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRT), რათა შეამოწმონ, არის თუ არა შარდსასქესო გზების ობსტრუქცია.

როგორ ხდება მწვავე თირკმლის უკმარისობის მკურნალობა?

ნეფროლოგიის სპეციალისტები მწვავე თირკმლის უკმარისობის მკურნალობის დაგეგმვისას უპირველეს ყოვლისა მიზნად ისახავენ ორგანიზმში სითხის შეკავების პრევენციას და თირკმლის ფუნქციის აღდგენას. პირველ ეტაპზე დგინდება მწვავე თირკმლის უკმარისობის მიზეზი და მზადდება შესაბამისი მკურნალობის გეგმა. მაგალითად, თუ თირკმლის უკმარისობის მიზეზი გამოყენებული მედიკამენტია, ამ მედიკამენტის მიღება შესაძლებელია სასწრაფოდ შეწყდეს ან შეიცვალოს სხვა წამლით. მწვავე თირკმლის უკმარისობის მკურნალობა ხშირად მოითხოვს ჰოსპიტალიზაციას. ამ პერიოდის განმავლობაში, სანამ თირკმლის ფუნქციები არ აღდგება, ორგანიზმში ზოგიერთი ფუნქციის მოსაწესრიგებლად შესაძლებელია შემდეგი მკურნალობის მეთოდების გამოყენება:

სითხის ბალანსის უზრუნველყოფა: მწვავე თირკმლის უკმარისობის გამო სისხლში შესაძლოა აღინიშნებოდეს სითხის ნაკლებობა ან სიჭარბე. სითხის ნაკლებობის შემთხვევაში სითხის ინტრავენური (ვენაში) დამატება ხდება. სითხის სიჭარბის შემთხვევაში კი შესაძლებელია ორგანიზმიდან სითხის გამოდევნა შარდმდენი მედიკამენტების საშუალებით.

სისხლში კალიუმის ბალანსის უზრუნველყოფა: როდესაც თირკმლები ვეღარ ფილტრავენ კალიუმს საკმარისად, კალიუმის დონე იმატებს; შესაძლოა განვითარდეს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა გულის რითმის დარღვევა, კუნთების სისუსტე. კალიუმის დონის ნორმალურ დიაპაზონში დასაბრუნებლად ექსპერტებმა შესაძლოა გამოпиsს ზოგიერთი მედიკამენტი.

კალციუმის დანამატი: როდესაც თირკმლები ვეღარ ფილტრავენ კალციუმს საკმარისად, სისხლში კალციუმის დონე იკლებს. კალციუმის დონის ნორმაში დასაბრუნებლად შესაძლებელია კალციუმის ინტრავენური ინფუზიების ჩატარება.

აღნიშნულთან ერთად, მწვავე თირკმლის უკმარისობამ შესაძლოა მოითხოვოს დიალიზიც. თუ თირკმლები ვეღარ ასუფთავებენ ნარჩენებს საკმარისად, დიალიზი აპარატის საშუალებით უზრუნველყოფს სისხლის გაწმენდას. მწვავე თირკმლის უკმარისობა ასევე მოითხოვს კვების რეჟიმის შეცვლას. მწვავე თირკმლის უკმარისობის სავარაუდო დიეტა შესაძლოა გამოიყურებოდეს შემდეგნაირად:

დაბალი კალიუმის შემცველი საკვები, როგორიცაა ვაშლი, ატამი, სტაფილო,

მარილიანი საკვების შეზღუდვა,

მაღალი ფოსფორის შემცველი საკვების, როგორიცაა რძე, შვრიის ფაფა, მთლიანი მარცვლეული პროდუქტების მოხმარების შეზღუდვა.

თუ მწვავე თირკმლის უკმარისობა ადრეულ ეტაპზევე იმკურნალებს, ის ზოგადად გარდამავალია (დროებითია). თირკმლის ფუნქციების ნორმაში ჩადგომის შემდეგ პაციენტებს შეუძლიათ დაუბრუნდნენ თავიანთ ჩვეულ კვების რეჟიმს, იმ პირობით, რომ ის იქნება ჯანსაღი და დაბალანსებული.

ხშირად დასმული კითხვები

მწვავე თირკმლის უკმარისობის დროს, იმის მიხედვით, თუ რამდენად არის დარღვეული თირკმლის ფუნქციები, შესაძლებელია დიალიზის ჩატარება. როდესაც ორგანიზმში ნარჩენი ნივთიერებები, ჭარბი სითხე და ელექტროლიტური დისბალანსი სერიოზულ ზომებს აღწევს, თირკმლების მიერ ფუნქციების არაადეკვატური შესრულების გამო შესაძლოა საჭირო გახდეს დიალიზი. მწვავე თირკმლის დაზიანება არის თირკმლების მიერ ნარჩენების გაწმენდისა და სითხის ბალანსის უზრუნველყოფის ფუნქციის უეცარი და მოულოდნელი დარღვევა სხვადასხვა მიზეზების გამო, როგორიცაა ინფექცია, ტრავმა, ტოქსიკური ნივთიერებები ან ზოგიერთი მედიკამენტის გვერდითი მოვლენები. დიალიზის საცდელი სესიების ხანგრძლივობა იცვლება პაციენტის ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით. თითოეული დიალიზის სესია საშუალოდ 4 საათს გრძელდება. ექსპერტებმა შესაძლოა დაგეგმონ დიალიზი კვირაში არაუმეტეს 3 სესიისა, სანამ თირკმლის ფუნქციები არ აღდგება. არსებულმა ჯანმრთელობის პრობლემებმა, როგორიცაა ღვიძლის დაავადება, თირკმლის დაავადება, დიაბეტი, ჰიპერტენზია, გულის დაავადება, მძიმე ინფექციამ, ჰოსპიტალიზაციის მოთხოვნის მქონე სერიოზულმა ჯანმრთელობის პრობლემებმა, ტრავმამ და ზოგიერთმა გამოყენებულმა მედიკამენტმა შესაძლოა გაზარდოს მწვავე თირკმლის დაზიანების რისკი. გლომერულური ფილტრაციის სიჩქარის (GFR) ტესტი არის თირკმლის ფუნქციის ერთ-ერთი ტესტი, რომელიც გამოიყენება თირკმლის დაავადებების დიაგნოსტიკასა და სტადიის განსაზღვრაში. GFR ტესტი გვეხმარება გავზომოთ სისხლის ის რაოდენობა, რომელსაც წუთში ასუფთავებენ თირკმლებში არსებული სტრუქტურები, ე.წ. გლომერულები, რომლებიც ფილტრის ფუნქციას ასრულებენ. GFR-ის მაღალი მაჩვენებელი მიუთითებს თირკმლების კარგ მდგომარეობაზე, ხოლო GFR-ის დაბალი მაჩვენებელი შესაძლოა მიუთითებდეს თირკმლის ფუნქციების შემცირებაზე. მიუხედავად ამისა, მწვავე თირკმლის უკმარისობის დიაგნოსტიკისთვის GFR ტესტი ცალკე არ არის საკმარისი. ზუსტი დიაგნოზის დასასმელად ექსპერტები ამოწმებენ შრატის კრეატინინის დონესა და შარდის გამოყოფას. ადრეული დიაგნოზითა და სათანადო მკურნალობით მწვავე თირკმლის უკმარისობა უმეტეს შემთხვევაში გარდამავალია, თუმცა თუ თირკმელების დაზიანება პროგრესირებს და მკურნალობა დაგვიანდება, პაციენტებს შესაძლოა განვითარდეთ თირკმლის ქრონიკული დაავადება. დიალიზი ძირითადად დღის წესრიგში დგება მაშინ, თუ კრეატინინის ღირებულება იზრდება ბაზისური მნიშვნელობის 3-მაგად ან 4 მგ/დლ-ით ან მეტით. ამასთან ერთად, დიალიზის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას ექსპერტები ითვალისწინებენ პაციენტის ზოგად ჯანმრთელობის მდგომარეობას, შარდის რაოდენობას და სხვა მდგომარეობებს. დიალიზის შესახებ გადაწყვეტილება ასევე შეიძლება მიღებულ იქნას იმ შემთხვევაშიც, როდესაც შარდის გამოყოფა არის 24 საათის განმავლობაში ან მეტხანს 0,3 მლ/კგ-ზე ნაკლები ან 12 საათი ან მეტი ხნის განმავლობაში შარდის გამოყოფა არ ხდება. მწვავე თირკმლის დაზიანებამ შესაძლოა გამოიწვიოს ისეთი სერიოზული გართულებები, როგორიცაა სითხის დისბალანსი ორგანიზმში, ელექტროლიტური დარღვევები, ნარჩენი ნივთიერებების დაგროვება და მათთან დაკავშირებული გულის რითმის დარღვევები, ღვიძლის ბოლო სტადიის დაავადება. გამოჯანმრთელების პერიოდი იცვლება ისეთი ფაქტორების მიხედვით, როგორიცაა თირკმლის ფუნქციების დარღვევის მიზეზი, სიმძიმე, ეტაპი და ჩატარებული მკურნალობისადმი პასუხი. სანამ დაცულია ექიმების მიერ დაგეგმილი მკურნალობა, მწვავე თირკმლის უკმარისობა შეიძლება მალევე განიკურნოს. თუ მწვავე თირკმლის უკმარისობის მკურნალობა ადრეულ პერიოდში არ დაიწყება, მან შესაძლოა გამოიწვიოს თირკმლის მუდმივი დაზიანება და სიცოცხლისთვის საშიში სერიოზული გართულებები.

თუ გაქვთ მწვავე თირკმლის უკმარისობის სიმპტომები, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია დროის დაკარგვის გარეშე მიმართოთ ჩვენი ნეფროლოგიის განყოფილების სპეციალისტებს.

Hisar Hospital-ის ნეფროლოგიის განყოფილება მზად არის გვერდში დაგიდგეთ ადრეული დიაგნოსტიკით, მოწინავე კვლევებითა და ინდივიდუალური მკურნალობის მეთოდებით.

ვიზიტის დასაჯავშნად შეგიძლიათ დაუყოვნებლივ დაგვიკავშირდეთ.