რა არის აკალაზია?

აკალაზია არის დაავადება, რომელსაც ახასიათებს საყლაპავის (ეზოფაგუსის) კუჭთან უფრო ახლოს მდებარე ნაწილის გაფართოება, ხოლო იმ ადგილის შევიწროება, სადაც ის კუჭს უერთდება. ეს მდგომარეობა ხელს უშლის საკვების კუჭში გადასვლას და საყლაპავში დაგროვილი საკვები შეიძლება პირისკენ უკან დაბრუნდეს.

რა არის აკალაზია?

აკალაზია არის საყლაპავის მოძრაობების დარღვევა, რომლის დროსაც მოძრაობები ნორმალურად არ მიმდინარეობს. პერისტალტიკური მოძრაობები არის საყლაპავის კუნთების რიტმული შეკუმშვები, რომლებიც საკვებს ყლაპვის შემდეგ საყლაპავიდან კუჭისკენ მიმართავს. აკალაზიის მქონე პირებში ეს კუნთები საკმარისად ვერ იკუმშება ან ვერ მოდუნდება და პერისტალტიკური მოძრაობები წყდება, რაც საკვების კუჭში გადასვლას აძნელებს. თუ აკალაზიის დაავადება არ მკურნალობს, მან შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი სერიოზული დაავადებები, როგორიცაა საყლაპავის პერფორაცია, ასპირაციული პნევმონია და საყლაპავის კიბო.

რა იწვევს აკალაზიას?

აკალაზიის დაავადების ზუსტი მიზეზი ჯერ კიდევ სრულად არ არის ცნობილი, თუმცა ჩატარებული კვლევები გვიჩვენებს, რომ დაავადების განვითარებაში გარკვეული ფაქტორები მონაწილეობს. აკალაზიის შესაძლო მიზეზები:

ნერვული სისტემის დაზიანება: საყლაპავის კუნთებს რომ აკონტროლებს, ნერვული სისტემის დაზიანებამ შეიძლება ხელი შეუწყოს აკალაზიის განვითარებას. ეს დაზიანება შეიძლება შეუშალოს საყლაპავის ქვედა ნაწილის კუნთების ნორმალურ შეკუმშვასა და მოდუნებას.

აუტოიმუნური დარღვევები: აუტოიმუნური დარღვევები არის მდგომარეობები, რომლის დროსაც ორგანიზმის იმუნური სისტემა საკუთარ ქსოვილებს უტევს. აკალაზიის მქონე პირებში აუტოიმუნური მექანიზმების დარღვევამ შეიძლება იმუნურ სისტემაზე და საყლაპავის კუნთებზე ზემოქმედებით დაარღვიოს კუნთების ნორმალური ფუნქცია.

გენეტიკური ფაქტორები: ზოგ შემთხვევაში აკალაზია ოჯახის წევრებს შორის შეიძლება გვხვდებოდეს და გენეტიკურ წინასწარგანწყობას შეიძლება ჰქონდეს როლი. თუმცა, ზუსტად რომელი გენები მოქმედებს და როგორ გადაეცემა, ჯერ კიდევ არ არის მკაფიო.

ინფექციები: ზოგიერთი კვლევა გვიჩვენებს, რომ აკალაზიის მქონე პირებში ინფექციების გამო იმუნური სისტემის რეაქციაში ცვლილებები ხდება. განსაკუთრებით, ჩაგასის დაავადებად ცნობილი პარაზიტული ინფექცია (Trypanosoma cruzi) აკალაზიის იშვიათ მიზეზად არის ცნობილი.

რა არის აკალაზიის სიმპტომები?

აკალაზიის სიმპტომები შეიძლება განსხვავდებოდეს თითოეულ პაციენტში და სიმპტომების სიმძიმე ადამიანიდან ადამიანამდე შეიძლება იცვლებოდეს. თუ ამ სიმპტომებიდან რომელიმეს წააწყდით, მნიშვნელოვანია გასტროენტეროლოგთან კონსულტაცია. აკალაზიის სიმპტომები შემდეგნაირად შეიძლება დალაგდეს:

ყლაპვის გაძნელება (დისფაგია): ყველაზე გავრცელებული სიმპტომი არის საყლაპავის კუნთების სისუსტის ან მოდუნების გამო საკვების კუჭისკენ წინსვლის გაძნელება. საკვების ყლაპვისას შეიძლება იგრძნოთ ჩაჭედვის შეგრძნება, ხორხიდან გადასვლისას გაძნელება ან გადასვლის შეფერხების შეგრძნება.

მკერდის ტკივილი: აკალაზიის პაციენტებს, როგორც წესი, მკერდის არეში ტკივილი ან წნევის შეგრძნება აქვთ. ეს ტკივილი ზოგჯერ წვის სახითაც შეიძლება იგრძნობოდეს და განსაკუთრებით საჭმლის მიღების შემდეგ შეიძლება გაძლიერდეს.

რეგურგიტაცია: საკვებისა და სითხეების საყლაპავიდან უკან დაბრუნებას რეგურგიტაცია ეწოდება. აკალაზიის მქონე პირებში საკვების უკან გამოსვლა, განსაკუთრებით წოლისას ან საჭმლის მიღების მაშინვე შემდეგ, ხშირად შეინიშნება.

ამოხველება: აკალაზიის მქონე პირებს, საყლაპავში საკვების ჩაჭედვის გამო, შეიძლება ჰქონდეთ ამოხველებისა და ყელის ღებინების რეფლექსის ტენდენცია. ყლაპვის შემდეგ საკვების დაბრუნება ან ხორხში ჩაჭედვა ამ რეფლექსს შეიძლება გამოიწვიოს.

წონის დაკლება: ყლაპვის გაძნელებისა და საკვების უკან დაბრუნების გამო აკალაზიის პაციენტებში წონის დაკლება ხშირი სიმპტომია. საკვების მიღების შემცირება და საკვები ნივთიერებების შეწოვის პრობლემები წონის დაკლებას შეიძლება გამოიწვიოს.

გულმკერდის ინფექციები: აკალაზიამ შეიძლება გამოიწვიოს საყლაპავის შიგთავსის უკან დაბრუნება და დაგროვება. ამ შემთხვევაში იზრდება საყლაპავში ინფექციის რისკი და შეიძლება განმეორებითი გულმკერდის ინფექციები გაჩნდეს.

მადის დაკარგვა: ყლაპვის გაძნელება, ტკივილი და სხვა სიმპტომები აკალაზიის პაციენტებში მადის დაქვეითებას შეიძლება გამოიწვიოს. საკვების საყლაპავიდან გადასვლის გაძნელება და დისკომფორტის შეგრძნება მადაზე უარყოფითად შეიძლება იმოქმედოს.

ვის აქვს აკალაზიის რისკი?

აკალაზია ნებისმიერ ასაკში შეიძლება გამოვლინდეს, თუმცა, როგორც წესი, უფროსებში უფრო ხშირად გვხვდება. აკალაზიის რისკ-ფაქტორებს შორის შემდეგია:

ასაკი: აკალაზია ნებისმიერ ასაკში შეიძლება განვითარდეს, თუმცა, როგორც წესი, 25-დან 60 წლამდე ასაკში უფრო ხშირად გვხვდება.

სქესი: აკალაზიასთან დაკავშირებით სქესობრივი განსხვავება არ არსებობს, ამიტომ შეიძლება ითქვას, რომ ის მამაკაცებსა და ქალებში თანაბარი სიხშირით გვხვდება.

ოჯახური ანამნეზი: აკალაზიის ზოგიერთ შემთხვევაში დაფიქსირებულია ოჯახის წევრებს შორის მსგავსი სიმპტომების მქონე პირების არსებობა. ამიტომ მიიჩნევა, რომ გენეტიკურ წინასწარგანწყობას შეიძლება ჰქონდეს როლი.

აუტოიმუნური დაავადებები: აკალაზიის მქონე პირებში აუტოიმუნური დაავადებები (მაგალითად, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები, რევმატოიდული ართრიტი და სხვ.) უფრო ხშირად შეინიშნება. აუტოიმუნურ მექანიზმებს შეიძლება ჰქონდეს როლი აკალაზიის განვითარებაში.

ინფექციები: Trypanosoma cruzi-ს გამომწვევი ინფექცია, რომელიც ჩაგასის დაავადებადაა ცნობილი, იშვიათ შემთხვევაში შეიძლება აკალაზიის განვითარებას გამოიწვევდეს. მაგრამ ეს ინფექციები, როგორც წესი, სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკა'ში უფრო ხშირია.

აკალაზიის სიმპტომების მქონე ან რისკის ქვეშ მყოფი ყველას ურჩევენ, გასტროენტეროლოგთან კონსულტაცია გაიარონ დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის.

რა მეთოდები გამოიყენება აკალაზიის მკურნალობაში?

აკალაზიის მკურნალობის მიზანია სიმპტომების შემსუბუქება, საკვების უფრო თავისუფლად გადასვლა და გართულებების თავიდან აცილება. რეგულარული მონიტორინგი და მკურნალობის რეჟიმის დაცვა მნიშვნელოვანია, რადგან აკალაზია ქრონიკული მდგომარეობაა და მკურნალობას შეიძლება მოითხოვდეს. აკალაზიის მკურნალობა სიმპტომების სიმძიმის, პაციენტის ასაკის, ზოგადი ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და პრეფერენციების მიხედვით ექიმთან ერთად განისაზღვრება. მკურნალობის ვარიანტებს შორის შემდეგია:

ბოტულინუმის ტოქსინის ინექცია (ბოტოქსი): საყლაპავის ქვედა ნაწილის კუნთების მოდუნების უზრუნველსაყოფად შეიძლება ბოტულინუმის ტოქსინის ინექციები გაკეთდეს. ინექცია კუნთების დროებით მოდუნებას უზრუნველყოფს და ყლაპვის გაძნელებას შეამცირებს. თუმცა, მისი ეფექტი მდგრადი არ არის, ამიტომ შეიძლება განმეორება გახდეს საჭირო.

დილატაცია (გაფართოება): ენდოსკოპიური მეთოდით საყლაპავის ქვედა ნაწილი შეიძლება გაფართოვდეს. ბალონის ან სხვა ხელსაწყოს გამოყენებით დავიწროებული უბანი ფართოვდება, რითაც საკვების უფრო თავისუფალი გადასვლა უზრუნველიყოფა. მაგალითად, აკალაზიის ბალონური მკურნალობა გაფართოების მეთოდებს შორისაა და სიმპტომების კონტროლში ეფექტურია.

მედიკამენტური მკურნალობა: ნიტრატებისა და კალციუმის არხის ბლოკატორების მსგავსმა წამლებმა საყლაპავის კუნთების მოდუნებით შეიძლება სიმპტომები შეამსუბუქოს. თუმცა, წამლით მკურნალობა დაავადებას სრულად არ აცილებს და, როგორც წესი, სხვა მკურნალობის მეთოდებთან ერთად გამოიყენება.

ქირურგიული ჩარევა: თუ მედიკამენტური მკურნალობა და დილატაციის პროცედურა საკმარის შედეგს ვერ მოიტანს ან გართულებები განვითარდება, შეიძლება ქირურგიული ჩარევა გახდეს საჭირო. ქირურგიულ ვარიანტებს შორისაა საყლაპავის ქვედა ნაწილის კუნთებზე ჭრილობის გაკეთება (მიოტომია) ან საყლაპავსა და კუჭს შორის კავშირის შექმნა (ფუნდოპლიკაცია). ქირურგიული მკურნალობა, როგორც წესი, მდგრად გადაწყვეტას იძლევა, თუმცა გარკვეული რისკებიც აქვს.

როგორ დგინდება აკალაზიის დიაგნოზი?

აკალაზიის დიაგნოზი შეიძლება დაისვას სპეციალისტის მიერ ტესტებისა და შეფასებების ჩატარებით. აკალაზიის დიაგნოსტიკის პროცესი შემდეგი ეტაპებით მიმდინარეობს:

სამედიცინო ანამნეზი და ფიზიკური გასინჯვა: დიაგნოსტიკის პროცესს ექიმი თქვენი სიმპტომებისა და დაავადების ანამნეზის მოსმენით იწყებს. ის ეკითხება ყლაპვის გაძნელების, მკერდის ტკივილის, რეგურგიტაციის მსგავს სიმპტომებზე და ფიზიკური გასინჯვით ამოწმებს მუცლის არეს.

ენდოსკოპია: ენდოსკოპია არის პროცედურა, რომლის დროსაც მოქნილი მილის (ენდოსკოპის) გამოყენებით საყლაპავის შიდა ნაწილს ათვალიერებენ. ენდოსკოპი პირის გავლით შეჰყავთ საყლაპავში და კუჭში. ამგვარად ექიმს შეუძლია შეამოწმოს საყლაპავის ქვედა ნაწილის კუნთების მდგომარეობა და დაადგინოს ანთება ან სხვა ანომალიები.

ყლაპვის ტესტები: ყლაპვის ტესტები არის ერთ-ერთი მეთოდი, რომელიც საყლაპავის მოძრაობების შესაფასებლად გამოიყენება. ყლაპვის ტესტებს შორისაა ყლაპვისას გადაღებული რენტგენი, რომელსაც სხვაგვარად ბარიუმიანი საყლაპავის გრაფია (კონტრასტული ეზოფაგოგრამა) ეწოდება, საყლაპავის წნევის მაჩვენებლების გამზომი მანომეტრია და pH ტესტები. ეს ტესტები საყლაპავის კუნთების მოძრაობის, წნევისა და მჟავა რეფლუქსის შეფასებით ეხმარება აკალაზიის დიაგნოზის დადასტურებაში.

ბიოფსია: იშვიათ შემთხვევაში საყლაპავის შიდა ზედაპირიდან ნიმუში (ბიოფსია) შეიძლება აღებულ იქნას. ეს ნიმუში ლაბორატორიულ ანალიზზე გადის და კეთდება სხვა შესაძლო მიზეზების გამოსარიცხად.

სიმპტომებისა და ტესტის შედეგების კომბინაციით დიაგნოზის დასმის შემდეგ შესაძლებელი ხდება შესაბამისი მკურნალობის მეთოდების განსაზღვრა. თუ აკალაზიის სიმპტომებს განიცდით, მნიშვნელოვანია დიაგნოზის დასმისთვის გასტროენტეროლოგთან ან საჭმლის მომნელებელი სისტემის სპეციალისტთან მიმართვა და დეტალური შეფასების ჩატარება.

აკალაზიის შესახებ ხშირად დასმული კითხვები

აკალაზიის მქონე პირმა ყოველდღიურ ცხოვრებაში, უპირველეს ყოვლისა კვების მხრივ, გარკვეულ გარემოებებს უნდა მიაქციოს ყურადღება. აკალაზიის არსებობისას, დასაცავი გარემოებებისა და მკურნალობის პროცესის შესახებ, ადამიანებს ხშირად უჩნდებათ კითხვები. აკალაზიის შესახებ ინტერესის გამომწვევი კითხვებიდან ზოგიერთია: აკალაზიის დაავადება წამლით შეიძლება მკურნალობდეს, თუმცა წამლით მკურნალობა, როგორც წესი, სიმპტომების შემსუბუქებისა და მოდუნების უზრუნველსაყოფად გამოიყენება. ნიტრატები, კალციუმის არხის ბლოკატორები და მსგავსი წამლები საყლაპავის კუნთების მოდუნებით ცდილობს ყლაპვის გაძნელების შემცირებას. თუმცა, წამლები აკალაზიის მთავარ მიზეზს არ აქრობს. აკალაზიის მქონე პირებს, ყლაპვის გაძნელების გამო, ზოგიერთი საკვების საყლაპავიდან გადასვლა შეიძლება გაუჭირდეთ. ასევე, რეკომენდებულია, თავი შეიკავონ იმ საკვებისა და სასმელისგან, რომელიც საყლაპავს აღიზიანებს ან აზიანებს. ამის გამო, რჩევა ეძლევათ, თავი შეიკავონ შემდეგი საკვებისა და სასმელების მოხმარებისგან: დიდი ლუკმები, ძალიან მკაცრი და მშრალი საკვები, მჟავე სასმელები, ალკოჰოლი და კოფეინი, ზედმეტად მწარე და ცხარე საკვები. ორსულობის პერიოდში, საყლაპავზე დამატებითი წნევის გამო, შეიძლება გაძლიერდეს სიმპტომები. ყლაპვის გაძნელება (დისფაგია), მკერდის ტკივილი, რეგურგიტაცია და სხვა სიმპტომები ორსულობის დროს შეიძლება გაძლიერდეს ან გამწვავდეს. აკალაზიის სიმპტომები, საყლაპავიდან საკვების გადასვლის გაძნელებით, ორსულობისას არასაკმარისი კვების მიზეზი შეიძლება გახდეს. ასევე, აკალაზიის მკურნალობაში გამოყენებული ზოგიერთი წამალი ორსულობისას უსაფრთხო არ შეიძლება იყოს. ამიტომ, ორსულობის შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია ექიმს მიმართოთ და წამლით მკურნალობასთან დაკავშირებით ინფორმაცია მიიღოთ. აკალაზიის დაავადება მკურნალობის გარეშე რომ დარჩეს, შეიძლება გამოიწვიოს ისეთი სასიკვდილო დაავადებები, როგორიცაა საყლაპავის პერფორაცია, ასპირაციული პნევმონია და საყლაპავის კიბო, ამიტომ აკალაზიის სიმპტომების არსებობისას მნიშვნელოვანია გასტროენტეროლოგთან კონსულტაცია.