Trahom Hastalığı

Trahom, Chlamydia trachomatis adlı bakterinin A, B, Ba ve C serotiplerinin neden olduğu kronik seyirli, bulaşıcı bir göz enfeksiyonudur. Keratokonjonktivit, pannus oluşumu ve kirpiklerin içeriye doğru bükülerek korneada damarlanma ve yaralar oluşması sonucu körlüğe kadar gidebilen bir hastalıktır ve bir dönem Türkiye’de görme kaybının katarakttan sonra ikinci sıklıkta görülen nedeni olmuştur. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde körlüğün en yaygın enfeksiyöz nedeni olarak kabul edilir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bu hastalığı önlenebilir körlük nedenleri arasında değerlendirmektedir.

Trahom Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Trahom genellikle yavaş seyirli bir hastalıktır. İlk enfeksiyon hafif olabilir ancak tekrarlayan enfeksiyonlar sonucunda ciddi hasarlara neden olabilir. Trahom hastalığı belirtileri erken dönem ve ileri dönem belirtiler olarak ayrılır. Erken dönem trahom hastalığı belirtileri arasında; gözde sulanma ve kızarıklık, yabancı cisim hissi, fotofobi (ışığa hassasiyet), mukopürülan (akıntılı) sekresyon gibi klinik görünümler vardır.

Hastalığın ileri dönem belirtileri ise konjonktiva skarları, trikiyazis (kirpiklerin içe dönmesi), kornea opasiteleri ve kalıcı körlüktür.

İleri evre trahomda, tekrarlayan enfeksiyonlar göz kapaklarının iç yüzeyinde skar oluşumuna yol açar. Bu skarlaşma kirpiklerin içe dönmesine (trikiyazis) ve korneada sürekli iritasyona neden olur. Sonuçta kornea bulanıklaşır ve geri dönüşü olmayan görme kaybı ortaya çıkabilir.

Trahom Hastalığı Neden Olur?

Chlamydia trachomatis adlı bakteri ile enfekte olan kişilerde hastalık oluşur. Trahom, göz konjunktivasını kaplayan yaygın folliküler tarzda konjuktuvit ve skar oluşumuyla karakterize olur. Zamanla kornea ülserasyonları ve pannus denilen lezyonla körlük oluşur. Hastalığa neden olan bakteri, hastalık bulaşmış kişinin gözleri veya burnuyla doğrudan veya dolaylı yollardan (hastalık bulaşmış kişinin gözleri veya burnuyla temas etmiş kıyafet ya da farklı kontamine eşyaların ortak kullanımı veya karasinekler yoluyla) temas edilmesiyle yayılabilir.

Göz kapağındaki skarlaşma kirpiklerin göze sürtünmesine yol açacak kadar büyümeden önce yıllar içerisinde birçok kez enfeksiyon geçirilmiş olması gerekmektedir. Çocuklar yeterli hijyeni sağlayamadıkları için hastalığı yetişkinlere göre daha sık bulaştırırlar. Ayrıca yetersiz kişisel temizlik, kalabalık yaşam koşulları ve yeterli olmayan temiz su ve tuvalet hastalığın yayılmasını artırır.

Aile içi bulaş nedeniyle kardeşler arasında da hastalığın yeniden yayılması sık görülür. Yurt, kreş, okul gibi toplu ortamlarda bulunan bireyler daha dikkatli olmalıdırlar.

Hastalığın bulaşma oranının azaltılması için sadece enfekte kişinin değil, tüm temaslı bireylerin birlikte tedavi edilmesi, çevresel koşulların iyileştirilmesi, yüz temizliği gibi koruyucu alışkanlıkların kazandırılması ve toplum sağlığı eğitimleri trahomun tekrarını önlemek açısından büyük önem taşır.

Trahom Hastalığı Tanısı Nasıl Konur?

Trahom tanısı çoğunlukla uzman hekimin yaptığı klinik muayene ile konulur. Göz kapağı iç yüzeyinde karakteristik bulgular (folikül, skar, vaskülarizasyon) saptanır.

Klinik sınıflama DSÖ’ye göre trahom beş evrede incelenir:

TF: 5 veya daha fazla folikül

TI: Şiddetli inflamasyon

TS: Skar oluşumu

TT: Kirpiklerin içe dönmesi

CO: Körlüğe neden olabilecek kornea bulanıklığı

Farklı testler de tanı için kullanılsa da genelde bu testlere ulaşım sahada pek mümkün değildir bu yüzden tanı uzman bir göz doktorunun değerlendirmesiyle konulur.

Trahom Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?

DSÖ, trahomla mücadele için SAFE adlı entegre yaklaşımı önermektedir:

S (Surgery): Trikiyazis için cerrahi

A (Antibiotics): Azitromisin veya topikal antibiyotik ile trahom göz hastalığı tedavisi

F (Facial cleanliness): Yüz temizliği

E (Environmental improvement): Temiz su ve sanitasyon sağlanması

SAFE yaklaşımı sayesinde birçok ülkede trahom elimine edilme aşamasına gelmiştir. Türkiye de bu başarıyı elde eden ülkeler arasındadır. Hastalığın önlenmesi için temiz suya erişimin artırılması ve hastalık bulaşmış kişi sayısının antibiyotik tedavisi ile azaltılması amaçlanır. Bu adımlar, hastalığın yaygın olduğu tüm insan gruplarının hep birden tedavi edilmesini içerir. Yıkama işlemi hastalığın önlenmesinde tek başına yeterli değildir ancak diğer önlemlerle birlikte faydalı olabilir.

Trahom göz hastalığı tedavisi için seçenekler, tek oral (ağız yoluyla alınan) doz azitromisin veya topikal (belirli bir yere sürülen) tetrasiklin adlı antibiyotiklerdir. Trikiyazis gelişmiş hastalarda ise cerrahi tedavi uygulanır. Ameliyatla kirpiklerin yönü düzeltilir, gerekirse kirpik kökleri tahrip edilir. Bu işlem genellikle lokal anestezi altında yapılır.

Sık Sorulan Sorular

Göz hastalığı trahom; enfekte kişinin gözünden ve burnundan gelen enfekte akıntının başkalarına temas etmesi veya kişinin kontamine olmuş nesnelere teması sonucu yayılır. Sinekler de bulaşıcı akıntıyı bir kişiden diğerine taşıyarak bulaştırabilir. Bakterinin konaklama süresi aktif enfeksiyona maruz kaldıktan sonra 5 ila 12 gündür ardından hastalık başlar. Göz hastalığı trahom en sık olarak 1–9 yaş arasındaki çocuklarda görülür. Bu yaş grubundaki çocuklar, hijyen alışkanlıklarının yeterince gelişmemiş olması nedeniyle enfeksiyona daha açıktır. Gözlerini sık sık elleriyle ovuşturmaları, el yıkamaya yeterince dikkat etmemeleri ve ortak havlu, yastık gibi eşyaları kullanmaları trahomun kolayca yayılmasına zemin hazırlar. Bunun yanı sıra, çocuklara bakım veren anneler ve kadınlar da risk altındadır. Çocuklarla sürekli temas hâlinde oldukları için enfekte göz sekresyonlarına maruz kalabilirler. Evet, trahom göz hastalığı tedavisi yapılmadığında kalıcı körlüğe sebep olabilir. Zamanla korneada matlaşma (korneal opasite) gelişir. Bu durum geri dönüşü olmayan kalıcı görme kaybına ve körlüğe yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre trahom, önlenebilir körlük nedenleri arasında ilk sıralarda yer alır. Erken dönem trahom hastalığı belirtileri:

Gözde kızarıklık ve sulanma

Yabancı cisim hissi (gözde kum varmış gibi)

Kaşıntı

Mukopürülan (akıntılı ve yapışkan) sekresyon

Göz kapaklarının iç yüzeyinde küçük lenfoid foliküller

Hafif ışık hassasiyeti (fotofobi)

İleri dönem (klinik) trahom hastalığı belirtileri:

Konjonktival skar dokusu (nedbeleşme)

Trikiyazis (kirpiklerin içe dönmesi)

Entropion (göz kapağının içe kıvrılması)

Korneada zedelenme, opasite (bulanıklık)

Görme azalması

Kalıcı körlük Göz hastalığı trahom; iyi hijyen koşulları, yüz temizliği ve el hijyeni, ortak eşya kullanımından kaçınma, temiz suya erişim ve etkilenen bireylere antibiyotik sağlanması yoluyla büyük ölçüde önlenebilir. Ayrıca ev sinekleri enfekte göz sekresyonlarını taşıyarak hastalığın bulaşmasında rol oynadığı için çöplerin açıkta bırakılmaması, gübre birikiminin engellenmesi, ve sinek üremesini önleyici önlemler alınması gereklidir. Toplum sağlığı eğitimi yapılması, özellikle okullarda çocuklara hijyen eğitimi verilmesi, annelere yüz temizliğinin öneminin anlatılması ve koruyucu sağlık davranışlarının teşvik edilmesi önemlidir. Evet, trahom hastalığı bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. özellikle yeterli hijyen sağlanamayan durumlarda bulaşıcılık oranı fazladır. Bulaşı önlemek için el hijyeni, yüz temizliği, kişisel eşyaların ayrılması ve çevresel temizlik büyük önem taşır. Aynı evde yaşayan bireyler, küçük çocuklar ve onların bakımını yapan anneler, kalabalık ortamlarda (okul, kreş, yurt vb.) yaşayanlar, temiz suya erişimi kısıtlı bölgelerdeki toplumlar bulaş açısından daha büyük riske sahiptirler. Evet, trahom hastalık tekrar edebilen bir hastalıktır. Trahomun temel özelliklerinden biri, enfeksiyonun genellikle tekrarlayıcı (rekürren) olmasıdır. Özellikle hijyen koşullarının yetersiz olduğu bölgelerde, birey bir kez enfekte olduktan sonra çevresel faktörler nedeniyle tekrar tekrar Chlamydia trachomatis bakterisine maruz kalabilir. Çocuklar bu döngüye daha açıktır. Çünkü göz hijyenlerine yeterince dikkat edemezler ve enfekte diğer çocuklarla sürekli temas halindedirler. Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği SAFE stratejisi kapsamında azitromisin veya topikal eritromisinle antibiyotik tedavisi, hijyen önerileri, temiz su ve sanitasyon sağlanması ile trahom hastalık tedavisi yapılır. Eğer hastalık ilerlemişse ve hastada trikiyazis (kirpiklerin içe dönmesi) gelişmişse hekimin gerekli gördüğü durumlarda ameliyat gerekir. Bu ameliyatta trahom yüzünden içe dönmüş kirpikler ya alınır ya da kirpik kökleri tahrip edilerek yeniden büyümeleri engellenir. Bazı durumlarda göz kapağına yön verici dikişler (entropion düzeltme) uygulanarak kapağın normal pozisyonu sağlanır. Bu ameliyat kalıcı görme kaybını önlemede etkili bir yöntemdir. Trahom hastalık tanısı genellikle klinik belirtilerle konulur ancak gerekli durumlarda aşağıdaki testlere tanı için başvurulur:

Konjonktival Sürüntü (Smear) – Giemsa Boyama

Konjonktiva yüzeyinden örnek alınır.

Mikroskopta inklüzyon cisimcikleri araştırılır.

Basit ve ucuzdur ama duyarlılığı sınırlıdır.

Direkt Floresan Antikor (DFA) Testi

Örneklerde Chlamydia trachomatis antijenlerini gösterir.

Daha hassas ve özgüldür.

Nükleik Asit Testleri (PCR)

En hassas testtir.

Chlamydia trachomatis DNA’sını doğrudan saptar.

Ancak pahalı ve gelişmiş laboratuvar gerektirir; saha kullanımı zordur.

Trahomdan etkilenen ülkelerde sağlık ekipleri tarafından yapılan taramalarda basit el lambasıyla göz kapakları çevrilerek değerlendirme yapılır. Bu yöntem hızlı, ucuz ve toplumsal taramalar için uygundur. Trahom hastalığının doğru tanı ve tedavisi için göz hastalıkları uzmanına başvurmak gerekir. Trahomun erken tanısı ve takibi kalıcı göz hasarının önlenmesi açısından çok önemlidir.

Kasık mantarı tedavisi için doğru tanı ve etkili bir tedavi planı büyük önem taşır. Belirtileriniz varsa vakit kaybetmeden bir dermatoloji uzmanına başvurmanız gerekir. Hisar Hospital Dermatoloji Bölümü uzmanlarımız, kasık mantarı ve diğer cilt enfeksiyonlarının tanı ve tedavisinde size yardımcı olmak için hazırdır. Daha fazla bilgi almak veya randevu oluşturmak için Hisar Hospital Dermatoloji Kliniği ile iletişime geçebilirsiniz.