Servikal spondiloz, boyun omurganızda yaşa bağlı olarak meydana gelen dejeneratif değişiklikler sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Boyun ağrısından uyuşmaya, sertlikten hareket kısıtlılığına kadar çeşitli belirtilere yol açabilir. Bu yazıda servikal spondiloz nedir, servikal spondiloz belirtileri nelerdir, servikal spondiloz teşhisi nasıl konulur ve servikal spondiloz tedavisi seçenekleri nelerdir gibi soruların yanıtlarını bulacaksınız.

Servikal Spondiloz Nedir?

Servikal spondiloz, boyun omurganızda yaşa bağlı olarak meydana gelen dejeneratif değişiklikler sonucu ortaya çıkan bir durumdur. "Boyun kireçlenmesi" olarak da bilinen bu rahatsızlık, omurlar ve omurlar arasındaki disklerde meydana gelen aşınma ve yıpranma ile ilişkilidir. Servikal osteoartrit veya dejeneratif osteoartrit olarak da adlandırılır.

Yaşa bağlı olarak tekrarlayan minör travmalar sonucu boyundaki eklemlerin etkilendiği bu durum, genellikle 40 yaşını geçmiş insanlarda görülür ve yaşla birlikte ilerleme gösterir. Her iki cinsi de eşit etkilemekle birlikte erkeklerde kadınlara oranla daha erken yaş grubunda ortaya çıkar.

Özellikle servikal omurların en hareketli olduğu bölgelerde görülür. C4-C5, C5-C6 ve C6-C7 seviyeleri en sık etkilenen bölgelerdir. Birçok insanın radyolojik görüntüleme tetkiklerinde bu bulgular saptansa da bazen hiçbir şikayete neden olmayabilir.

Boyun Omurgasındaki Değişiklikler

Yaş ilerledikçe boyun kemiklerinde, disklerinde ve bağlarında dejeneratif değişiklikler meydana gelir. İnsanlar yaşlandıkça diskler nem kaybeder ve büzülür. Dolayısıyla omurların birbirine sürtünmesine ve kemik kenarlarında kemik çıkıntılarının oluşmasına neden olur.

Diskler sertleşir ve omurları birbirine bağlayan bağlar kalınlaşır. Boyun eklemleri, dizler ve parmaklar gibi diğer eklemlerdeki osteoartrit gibi bir süreçte dejenerasyona uğrar. Bu süreçte disk mesafesinde kısalma, bağlarda kalınlaşma ve segmenter dengesizlik gelişmesi görülür.

Disk dejenerasyonu ilerledikçe boyun kemiklerinde mahmuz veya osteofit adı verilen anormal büyümeler oluşur. Bu kemik çıkıntılar omurga kanalının daralmasına yol açarak omuriliği basıya maruz bırakır. Sonuç olarak radikülopati denilen sinir sıkışması veya myelopati denilen omurilik zedelenmesi ortaya çıkabilir.

Yaşlanma Süreciyle İlişkisi

Servikal omurgadaki yaşa bağlı dejeneratif değişikliklerin çoğu 5. dekaddan sonra oluşur. Yirmili yaşların sonunda tüm insanların dörtte üçünde bazı disklerde yırtılmalar gözlemlenir. Otuzlu yaşların ortasında on kişiden dördünde omurga eklemlerinde yıpranmalar görülür.

Yetmiş yaşındaki kişilerin hemen herkesinde yıpranma mevcuttur. Bununla birlikte, yaşlanmayla birlikte belli bir oranda disk dejenerasyonu beklenirken, genetik, sigara içmek ve tekrarlayan boyun hareketi gibi faktörler servikal spondilozun ilerlemesine katkıda bulunur.

Normal yıpranma ne derece ilerlediği iki faktöre bağlıdır: genleriniz ve yaşam tarzınız. Özellikle doğumsal olarak dar omurga kanalına sahip kişilerde klinik bulgular ve belirtiler erken yaşlarda ortaya çıkabilir.

Servikal Spondiloz Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterir. Bazı insanlarda görüntüleme testlerinde servikal spondiloz bulgularına rastlanmasına rağmen hiçbir şikayet ortaya çıkmaz. Ancak hastalık ilerledikçe çeşitli belirtiler kendini gösterir.

Boyun Ağrısı ve Sertlik

İlk belirtiler genellikle hafif seyreden boyun ağrısı şeklinde başlar. Bu ağrı özellikle sabahları daha belirgin hale gelir ve uzun süre aynı pozisyonda kaldığınızda artar. Boyun bölgenizde gergin ve ağrılı bir his oluşur.

Araba kullanma, yukarı bakma veya başınızı çevirme gibi boyun hareketi gerektiren aktiviteler ağrıyı kötüleştirebilir. İlerleyen dönemde şiddetlenen bu boyun ağrısı omuz ve kol bölgesine doğru yayılabilir. Boynunuz sert ve zor hareket eden bir yapıya bürünür.

Baş Ağrısı ve Boyun Hareketlerinde Kısıtlılık

Ense bölgesinde daha sık görülen baş ağrısı ortaya çıkar. Genellikle başın arkasından başlayarak yayılan gerilim tipi baş ağrıları hissedersiniz. Boyun bölgesindeki sinirlerin baskı altında kalması bu ağrıya neden olur.

Boyun hareketlerinde kısıtlanma yaşarsınız. Boynunuzu sağa sola veya yukarı aşağı hareket ettirmede zorluk çekersiniz. Bağ dokuları ve kaslar gerildiği için ense sertliği meydana gelir. Başınızı çevirmeyi veya öne eğmeyi zorlaştıran bu durum günlük aktivitelerinizi sınırlandırabilir.

Kol ve Omuzlarda Uyuşma

Sinir köklerinin etkilenmesi durumunda omuz, kol ve ellerde ağrı ile birlikte uyuşma hissedersiniz. Kollarda, ellerde, bacaklarda ve ayaklarda uyuşukluk ve karıncalanma görülebilir. Sinir kanallarının daralması bu belirtilere yol açar.

Özellikle hapşırma sonrasında bu belirtilerin arttığı bilinmektedir. Ekstremitelerde uyuşma veya karıncalanma da görülebilir. Dolayısıyla günlük işlerinizi yapmakta zorlanabilirsiniz.

Kas Güçsüzlüğü ve Denge Problemleri

Sinirlerin etkilenmesi sonucu kollarda, ellerde, bacaklarda ve ayaklarda güçsüzlük gelişir. Ellerde veya kollarda güç kaybı yaşarsınız ve tutma gücünüzde azalma meydana gelir. Koordinasyon kaybı ortaya çıkabilir.

Omurilik üzerinde baskı oluştuğunda denge sorunları başlar. Yürüme güçlüğü ve anormal derin tendon refleksleri görülebilir. Yürürken sendeleme, ani denge kaybı ve ayaktayken sallanma hissi gibi belirtiler meydana gelir.

İleri evrelerde ciddi komplikasyonlar gelişir. Omurilik sıkışmasından kaynaklanan şiddetli vakalarda koordinasyon bozukluğu yaşarsınız. İdrar ve gaita inkontinansı veya retansiyonu ortaya çıkabilir. Ağrıların şiddeti gün geçtikçe artıyorsa ve ağrı kesici ilaçlar fayda etmemeye başladıysa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşlarına başvurmanız gerekir.

Servikal Spondilozun Nedenleri ve Risk Faktörleri

Servikal spondilozun ana nedeni yaşlanma süreciyle birlikte omurga yapısında meydana gelen doğal değişikliklerdir. Ancak bu durumun ortaya çıkmasını hızlandırabilecek bazı faktörler de bulunmaktadır. Bu faktörleri anlamak, hastalığın önlenmesi ve yönetimi açısından oldukça değerlidir.

Yaşlanma ve Disk Dejenerasyonu

Yaş ilerledikçe omurlar arasındaki diskler su içeriğini kaybederek incelir ve esnekliğini yitirir. Diskler zamanla sıvı içeriklerini kaybederler ve daha az esnek hale gelirler. Bu durum disklerin daha kolay hasar görmesine neden olur.

Özellikle 40 yaşından sonra birçok kişi bir miktarda disk dejenerasyonu yaşar. Azalan su miktarı disklerin sertleşmesine neden olur ve eskisi kadar şok emilimi sağlayamaz hale gelirler. Esnekliğini yitiren diskler, omurlar arasındaki yük dağılımını dengede tutamaz.

Kemik Dikenleri ve Osteofitler

Omurgadaki aşınma ve yıpranma sonucu kemik çıkıntıları oluşabilir. Bu çıkıntılar osteofit veya halk arasında kemik dikeni olarak bilinir. Vücudun eklem kıkırdağı aşındığında kendini koruma amacıyla yaptığı onarım girişimidir.

Kemik çıkıntıları en sık 60 yaş ve üzeri kişilerde görülür ancak daha genç kişilerde de ortaya çıkabilir. Bu yeni oluşan kemik çıkıntıları zamanla komşu sinirlere baskı yapabilir, omurga hareketlerini kısıtlayabilir ve boyun ağrısına yol açabilir.

Genetik Faktörler ve Aile Geçmişi

Ailede servikal spondiloz öyküsü bulunan bireylerde risk daha yüksektir. Genetik faktörler, bazı bireylerde erken disk dejenerasyonuna yatkınlık yaratabilir. Kıkırdak ve kollajen üretimini düzenleyen genlerdeki değişiklikler, omurga disklerinin yapısal bütünlüğünü etkileyebilir.

Aile geçmişinde omurga sorunları öyküsü olan kişilerde disk dejenerasyonu daha erken yaşlarda veya daha şiddetli bir şekilde ortaya çıkabilir. Genetik yatkınlık, servikal omurgada fıtıklaşmış disklerin gelişme olasılığını artırabilir.

Duruş Bozuklukları ve Meslek Hastalıkları

Uzun süreli kötü duruş, boyun omurlarında ekstra baskıya yol açabilir. Uzun süre bilgisayar başında çalışmak, telefona eğilerek bakmak veya ağır yükler taşımak gibi aktiviteler boyun bölgesine gereğinden fazla yük bindirir. Öne eğik veya kambur oturma alışkanlığı olanlar, boyun bölgesine sürekli yük bindirerek kireçlenmenin ilerlemesine neden olur.

Tekrarlayan boyun hareketi veya sürekli titreşim gerektiren meslekler erken başlangıçlı spondiloza yatkınlığı artırır. Mesleki veya sportif aktiviteler nedeniyle boyun bölgesinin sürekli tekrarlayan hareketlere maruz kalması fazla kullanıma veya zorlanmaya yol açar.

Travma ve Geçmiş Yaralanmalar

Geçmişte boyun bölgesinde yaşanan yaralanmalar spondiloz gelişimini hızlandırabilir. Travmaya bağlı daha önceki ciddi boyun yaralanmaları eklem bozulmasını hızlandırabilir. Boyun yaralanmaları omurga sağlığını olumsuz etkileyebilir ve spondiloz riskini artırabilir.

Yüksekten düşme ve trafik kazası gibi travmalar ani olarak bulgu vermemiş servikal spondiloz vakalarında omurilik zedelenmesini artırabilir. Spor yaralanmaları da dokularda hasar oluşturarak söz konusu rahatsızlığa zemin hazırlar.

Servikal Spondiloz Teşhisi Nasıl Konulur?

Doktorunuz servikal spondiloz teşhisi koyarken öncelikle şikayetlerinizi dinler ve kapsamlı bir değerlendirme yapar. Tanı süreci birkaç aşamadan oluşur ve her aşama boyun omurganızdaki sorunun tam olarak belirlenmesine yardımcı olur.

Fiziksel Muayene ve İlk Değerlendirme

İlk değerlendirmede doktorunuz boyun ağrınızın başlama zamanını, şiddetini ve ne zaman kötüleştiğini öğrenir. Geçmiş yaralanmalarınız, mesleğiniz ve günlük aktiviteleriniz hakkında sorular sorar. Belirtilerinizi takip etmek tanı sürecini kolaylaştırır.

Fiziksel muayene sırasında boyun hareketleriniz test edilir. Doktorunuz boynunuzu ne kadar rahat hareket ettirebildiğinizi, sağa sola dönüş miktarınızı ve öne eğilme kabiliyetinizi değerlendirir. Boyun hareket açıklığı muayenesi yapılır ve hareket sırasında ağrı olup olmadığı kontrol edilir.

Omuriliğin ve sinir köklerinin bası altında olup olmadığının anlaşılabilmesi için refleksler kontrol edilir. Kol ve bacaklarınızın kas gücü ölçülür. Duyu muayeneleri yapılarak uyuşma veya his kaybı bölgeleri belirlenir. Refleks testleri ile birlikte kol ve bacakların duyu gücü ölçülebilir.

Görüntüleme Yöntemleri

Görüntüleme tetkikleri boyun omurlarınızın detaylı incelenmesini sağlar. Servikal direkt grafi, omurgadaki yapısal değişiklikleri ve osteofitlerin varlığını gösterir. Röntgen kemik yapısındaki anormallikleri ortaya çıkarır.

Manyetik rezonans görüntüleme sinir sıkışması, disk sorunları ve yumuşak doku hasarını tespit eder. Servikal MR omurilik, sinirler, kaslar ve diğer yumuşak dokuların detaylı görüntülenmesini sağlar. Bu görüntüleme yöntemi servikal spondilozda meydana gelen dejeneratif değişiklikleri görüntülemek ve hastalığın şiddetini belirlemek için kullanılır.

Bilgisayarlı tomografi kemiklerin detaylı görüntülerini sağlayarak boyun kireçlenmesinin boyutunu netleştirir. Servikal BT hard disk varlığını gösterebilir. Miyelografi da tanı yöntemleri arasında yer alır.

Sinir ve Kas Fonksiyon Testleri

Boyun kireçlenmesi nedeniyle sinirlerin etkilenip etkilenmediğini anlamak için elektromiyografi yapılır. EMG kasların ve sinir hücrelerinin elektrik sinyallerine ne kadar iyi yanıt verdiğini ölçer. Bu test sinirlerin iletim hızını ölçerek sıkışma olup olmadığını belirler.

Sinir ileti hızı çalışmaları da yapılabilir. EMG ve sinir ileti hızı çalışmaları nispeten minör belirtiler veren hastalarda sinir kökü basısı hakkında objektif bilgi edinilmesini sağlar. İğne EMG kronik sinir tutulumu bulgularını gösterebilir. Servikal spondiloz olgularında EMG klinik ve bazı laboratuar bulgulardan önce sinir tutulumları hakkında bilgi verebilir.

Servikal Spondiloz Tedavisi ve Yönetimi

Servikal spondiloz tedavisi klinik durumunuzun şiddetine göre şekillenir. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, omurga hareketliliğini artırmak ve sinir sıkışmasını önlemektir. Çoğu hasta cerrahi olmayan yöntemlerle rahatlama sağlar.

İlaç Tedavisi Seçenekleri

İlaç tedavisi ağrı ve iltihap yönetiminde ilk tercih edilen yöntemdir. Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar boyun ağrısını ve iltihabı azaltmak için kullanılır. Ağrı kesiciler özellikle akut dönemlerde fayda sağlar.

Kas gevşetici ilaçlar boyun kaslarındaki spazmları hafifletir. Şiddetli vakalarda kortikosteroid enjeksiyonları uygulanabilir. Omurlar arasındaki eklemlerin içine kortikosteroid ve lokal anestezik enjeksiyonu yapılır. Epidural steroid enjeksiyonları kola vuran ağrılarda sinir iltihabını baskılar.

Fizik Tedavi ve Egzersizler

Fizik tedavi servikal spondiloz tedavisinde vazgeçilmez bir rol oynar. Boyun kaslarınızı güçlendirmek ve esnekliği artırmak temel amaçtır. Duruşunuzu düzeltmeye ve omurga üzerindeki stresi azaltmaya yardımcı olur.

Manuel terapi teknikleri eklemdeki sertliği giderir. Mobilizasyon, yumuşak doku teknikleri ve traksiyon uygulanır. Traksiyon omurlar arası boşluğu artırarak sinir basısını hafifletir. Nöromobilizasyon sinirlerin çevre dokularla ilişkisini iyileştirir.

Egzersizler sinir-kas koordinasyonunu ve duruş farkındalığını artırır. Derin boyun fleksörlerinin aktivasyonu, skapular stabilitenin sağlanması ve hareket açıklığının korunması hedeflenir. Chin tuck egzersizi postüral denge için etkilidir. İzometrik direnç egzersizleri boyun kaslarını güvenli şekilde güçlendirir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Günlük alışkanlıklarınızı değiştirmek tedavinin başarısını artırır. Bilgisayar ekranınız göz hizasında olmalıdır. Telefonla konuşurken kulaklık tercih edin. Ergonomik sandalye kullanın.

Yastık yüksekliğinizi ve yumuşaklığını kontrol edin. Soğuk havalarda boyun bölgenizi koruyun. Uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçının. Hafif boyun egzersizleriyle hareketliliği koruyun. Sigarayı bırakmak omurga disk sağlığınızı iyileştirir.

Akut dönemde boyunluk takmak boyun hareketlerini kısıtlar ve sinir tahrişini azaltır. Servikal traksiyon, sıcak-soğuk terapi semptomları hafifletir. Masaj terapisi ve akupunktur da kullanılabilir.

Cerrahi Müdahale Ne Zaman Gerekir?

Cerrahi tedavi son seçenek olarak düşünülür. Konservatif tedaviler işe yaramazsa veya nörolojik bulgular kötüleşirse cerrahi girişim yapılır. İlerleyici servikal miyelopati en önemli cerrahi nedendir. Dayanılmaz ağrıya neden olan servikal radikülopati de cerrahi gerektirir.

Anterior yaklaşımla boynun ön kısmından fıtıklaşmış disk veya kemik çıkıntıları çıkartılır. Posterior yaklaşımla omurga kanalının darlıkları arka elemanların alınması ile rahatlatılır. Gerekirse titanyum vidalar ile posterior stabilizasyon yapılır.

Korunma Yöntemleri

Hedeflenmiş boyun egzersizleri kas gücünü artırır. Esneme ve masaj hareketliliği korur. Çalışırken veya araç kullanırken doğru duruş boyundaki stresi azaltır. Ağır yüklerden kaçının ve doğru kaldırma tekniği kullanın.

Düzenli egzersiz yapın ancak boynu zorlayacak aktivitelerden uzak durun. Stresi yönetin ve düzenli dinlenin. Diyetinize omega-üç yağ asidi ve E vitamini ekleyin. Yeşil yapraklı sebzeler tüketin.

Sıkça Sorulan Sorular

Servikal spondiloz iyileşir mi?

Servikal spondiloz tamamen önlenemez ancak kontrol altına alınabilir. Erken fark edilip doğru yöntemlerle ele alındığında gerileyebilen bir durumdur. Kaslar doğru şekilde çalıştırıldığında, duruş farkındalığı geliştirildiğinde ve sinir-kas koordinasyonu desteklendiğinde rahatlama sağlanır.

Tedavi şekli belirtilerinizin şiddetine bağlıdır. Doktorunuz ilaç tedavisi, fizik tedavi veya gerekirse cerrahi müdahale önerebilir. Yaşam tarzı değişiklikleri ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olur. Hedeflenen boyun egzersizleri kas gücünü artırır ve omurlarınızı daha iyi destekler.

Servikal spondiloz tehlikeli midir?

Tedavi edilmezse omurilik veya sinir kökleri ciddi şekilde sıkışabilir. Sinir sıkışması omuriliğinizde kalıcı hasara neden olabilir. Nörolojik hasar oluşmadan önce tedavi sinir fonksiyonunun ve yaşam kalitenizin korunmasına yardımcı olur.

Şiddetli vakalarda sıkışan omurilik uyuşukluğa, koordinasyon eksikliğine ve hareket kaybına neden olabilir. İlerlemiş durumlarda sinir kökü basısı veya omurilik etkilenmesi sonucu kollarda güçsüzlük, denge kaybı ve ince motor beceri kaybı gözlemlenir. Dolayısıyla erken müdahale ve belirtilerin izlenmesi oldukça önemlidir.

Hangi yaş grubunda daha sık görülür?

Yaş en önemli risk faktörüdür ve 60 yaş üstü bireylerin %85'inden fazlası etkilenmektedir. Genellikle 40 yaşını geçmiş insanlarda görülür ve yaşla birlikte ilerleme gösterir. Özellikle 40 yaşından sonra yaygın olarak karşılaşılır.

Spondiloz rahatsızlığına genel olarak ileri yaşlarda rastlanır. Bununla birlikte çeşitli dış etkenler bu hastalığı tetikleyerek özellikle 30 yaş sonrasında görülme oranını yükseltir. Genetik faktörler, duruş bozuklukları ve uzun süre bilgisayar başında çalışma gibi nedenlerle genç yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Egzersizler ne kadar etkilidir?

Egzersiz servikal bölgenin yeniden yapılandırılmasında vazgeçilmezdir. Yürüyüş spondiloz için iyidir. 5-10 dakikalık yürüyüşle başlayın ve kademeli olarak 30 dakikaya çıkarın. Ağrı ilaçlarla kontrol altına alındığında yürümeye başlamanız faydalıdır.

Amaç yalnızca kasları kuvvetlendirmek değil, aynı zamanda sinir-kas koordinasyonunu ve duruş farkındalığını artırmaktır. Egzersizler mutlaka fizyoterapist rehberliğinde planlanmalıdır. Düzenli medikal egzersiz seansları boyun çevresindeki kasları güçlendirerek esnekliği artırır ve vücudun yeniden hareket kabiliyetini kazanmasında yardımcı olur.

Özetl

Servikal spondiloz yaşlanmanın doğal bir parçasıdır ancak belirtilerini kontrol altına alabilirsiniz. Erken teşhis ve doğru tedavi yaklaşımı yaşam kalitenizi önemli ölçüde iyileştirir. Çoğu hasta ilaç tedavisi, fizik tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle rahatlama sağlar.

Dolayısıyla boyun ağrınız artıyorsa veya günlük aktivitelerinizi zorlaştırıyorsa bir uzmana danışmanız gerekir. Düzenli egzersiz, doğru duruş ve ergonomik çalışma ortamı hastalığın ilerlemesini yavaşlatır. Belirtilerinizi ciddiye aldığınızda ve önerilen tedavilere uyduğunuzda boyun sağlığınızı koruyabilirsiniz.