Septik Artrit Nedir? Belirtileri Nelerdir? Teşhis ve Tedavisi Nasıl Olur?

Septik artrit, eklemlerinizde bakteri veya mantar enfeksiyonu nedeniyle oluşan, acil müdahale gerektiren iltihaplı bir hastalıktır. Hastalık hızla şiddetli iltihaplanmaya ve eklem hasarına yol açabilir. Erken teşhis kritik öneme sahiptir. Bu yazıda septik artrit belirtileri, teşhisi ve tedavisi dahil olmak üzere bilmeniz gereken her şeyi bulacaksınız.

Septik Artrit Nedir?

Eklem Enfeksiyonunun Tanımı

Eklem boşluğuna mikroorganizmaların girmesiyle başlayan bu hastalık, eklem sıvısında hızla iltihap oluşturur. Bakteriler en yaygın neden olmakla birlikte, mantar ve nadiren virüsler de septik artrit enfeksiyonuna yol açabilir.

Hastalık genellikle tek bir eklemi etkiler. Erişkinlerde en sık diz (%50), kalça (%25) ve omuz (%15) ekleminde görülür. Birden fazla eklem tutulumu çocuklarda %10, erişkinlerde %20 civarındadır. Diz, kalça ve omuz gibi büyük eklemler en çok etkilenen bölgelerdir.

100.000 olguda yaklaşık 2 kişide görülen bu hastalık ortopedik açıdan acil durum sayılır. Enfeksiyon birkaç saat içinde hızla ilerler. Eklem kıkırdağında ciddi hasara neden olabilir. Bakteriyel artrit olgularının %25-50'sinde geri dönüşsüz eklem fonksiyon kaybı gelişir. İyileşen olguların %75'inde bile etkilenen eklemde fonksiyon bozukluğu kalıcı olmaktadır.

Hastalığın Bulaşma Yolları

Mikroorganizmalar ekleme üç farklı yolla ulaşır. Hematojen yayılım en sık görülen bulaşma yoludur. Vücudun başka bir bölgesindeki enfeksiyondan kana karışan bakteriler, kan dolaşımı aracılığıyla ekleme taşınır. Diş fırçalama gibi günlük aktivitelerde bile bakteriler kana karışabilir. Sağlıklı bağışıklık sistemi bu bakterileri yok eder.

Direkt inokülasyon ikinci yoldur. Eklem içine yapılan enjeksiyonlar, artroskopi gibi cerrahi girişimler veya penetran travmalar sonucu mikroplar doğrudan ekleme girebilir. Eklem protezi ameliyatları sonrası enfeksiyon riski bu nedenle yüksektir.

Komşuluk yolu ile yayılım üçüncü bulaşma şeklidir. Komşu kemikte bulunan osteomiyelit odağından veya eklem çevresindeki yumuşak doku enfeksiyonlarından bakteriler ekleme geçebilir. Bu yayılım şekli diğerlerine göre daha az görülür.

Risk Altındaki Gruplar

Septik artrit olgularının %47'sinde önceden başka bir eklem hastalığı bulunmaktadır. Romatoid artrit, gut, osteoartrit gibi durumlar enfeksiyona zemin hazırlar. Romatoid artrit hastaları hem mevcut eklem hasarı hem de bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı nedeniyle en riskli grubu oluşturur.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler yüksek risk taşır. Diyabet, böbrek yetmezliği, kanser tedavisi görenler ve HIV hastaları bu gruba girer. Kortikosteroid tedavisi alanlar similarly savunmasızdır.

Yaş faktörü önem taşır. Bebek ve çocuklarda bağışıklık mekanizmaları henüz tam gelişmediği için risk artar. Yaşlı bireylerde ise bağışıklık sistemi zayıflar.

Eklem protezi taşıyan hastalar, damar içi ilaç kullananlar ve yakın zamanda eklem yaralanması geçirenler risk altındadır. Bununla birlikte, septik artrit olgularının %22'sinde hiçbir medikal risk faktörü bulunmamaktadır. Sağlıklı bireylerde bile hastalık gelişebilir.

Gelişmiş antibiyotik tedavilerine rağmen septik artrite bağlı ölüm oranları %5-15 olarak bildirilmiştir. Bu nedenle erken teşhis yaşamsal önem taşır.

Septik Artrit Belirtileri Nelerdir?

Ani Başlayan Eklem Ağrısı

Septik artrit belirtileri aniden ortaya çıkar ve kısa sürede şiddetlenir. En belirgin bulgu, tek bir eklemde yoğun ağrı hissidir. Ağrı o kadar şiddetlidir ki günlük yaşamı olumsuz etkiler. Hareketle artar, bazı durumlarda istirahatte bile devam eder.

Çoğunlukla diz veya kalça eklemi etkilenir. Zonklayıcı bir ağrı karakteri vardır. Giderek şiddeti artış gösterir. Kişi ağrı nedeniyle uykuya dalmakta zorluk çekebilir.

Ateş ve Titreme

Yüksek ateş enfeksiyonun sistemik etkisidir. Vücut ısısı 38-40°C arasında yükselir. Vakaların %40 ila %60'ında ateş görülür. Çocuklarda bu oran %80'e ulaşır.

Bakteriler vücuda saldırdığı için vücut uyarı vermeye başlar. Titreme ve üşüme hali meydana gelir. Halsizlik ve genel yorgunluk eşlik eder. Vücut enfeksiyonla savaşırken enerji kaybı yaşanır. İştahsızlık özellikle yaşlılarda ve çocuklarda belirgindir. Kalp atım hızında artış da gözlenir.

Eklemde Şişlik ve Kızarıklık

Etkilenen eklem çevresinde ödem oluşur. Şişlik genellikle yumuşak yapıdadır, bazı durumlarda daha sert şekillerde ortaya çıkabilir. Ödem eklemin çevresine doğru yayılım gösterebilir.

Bölgesel kızarıklıklar meydana gelir. Eklem çevresinde cilt rengi değişmeye başlar. İlerleyen süreçte bu kızarıklıklar morarıklığa dönüşebilir. Eklemde ısı artışı vardır. Özellikle diz gibi yüzeyel eklemlerde deri parlak ve gergin görünür.

Fizik muayenede kızarıklık, şişkinlik ve diğer eklemlerle kıyaslandığında ısı artışı tespit edilir. Palpasyonda hassasiyet vardır.

Hareket Kısıtlılığı

Hasta eklemini bükmekte veya basmakta zorlanır. Hareket açıklığı sınırlıdır. Eklemde ağrı hareket ile arttığından, her hastada farklı oranda hareket kısıtlılığı mevcuttur.

Etkilenen eklemi kullanmaya veya hareket ettirmeye isteksizlik görülür. Topallama ortaya çıkar. Bazı kişiler eklemlerini hiç hareket ettiremez. Ateş, eklem ağrısı ve hareket kısıtlılığı triadı septik artriti destekler.

Çocuklarda Görülen Belirtiler

Çocuklarda en sık kalça eklemi etkilenir. Huzursuzluk durumu ortaya çıkar. Ağrıdan dolayı yürümek istemezler. Etkilenen eklemi kullanmaktan kaçınırlar.

Eklemlere temas edildiğinde daha da huysuzlanırlar. Sinirlilik ve hasta görünüm belirgindir. Etkilenen eklemi korumak için özel pozisyonlar alabilirler. Psödoparalizi denilen durumda, çocuk etkilenen uzvu sanki felçliymiş gibi kullanmayı reddeder.

Bulantı, kusma, boğaz ağrısı veya baş ağrısı gibi diğer hastalık belirtileri de eşlik edebilir. İştah azalması görülür.

Septik Artrit Teşhisi Nasıl Konulur?

Fiziksel Muayene ve Klinik Değerlendirme

Doktorunuz öncelikle etkilenen ekleminizi inceler. Muayenede şişlik, kızarıklık ve ısı artışı aranır. Eklem çevresinde oluşan ödem fiziksel olarak değerlendirilebilir.

Eklem hareketi test edilir. Hareket kısıtlılığı derecesi belirlenir. Dokunma sırasında hassasiyet kontrolü yapılır. Ağrının şiddeti değerlendirilir.

Klinisyenin şüphesi tanıda en önemli unsurdur. Vücudunuzun diğer bölgeleri de kontrol edilir. Boğaz, cilt ve diğer eklemler enfeksiyon belirtileri açısından muayene edilir. Başka bir bölgede enfeksiyon bulunması septik artrit tanısını destekler.

Görüntüleme Yöntemleri

Röntgen çekimi hastalığın erken döneminde teşhise yardımcı olmaz. Sadece yumuşak doku şişliği görülür. İlerleyen aşamalarda eklem mesafesinde değişiklikler tespit edilebilir.

Ultrasonografi eklemde sıvı birikimini gösterir. Özellikle kalça eklemi septik artriti ultrasonografi ile daha kolay teşhis edilir. Hasta başında uygulanabilir. Eklem aspirasyonuna rehberlik eder.

Bilgisayarlı tomografi eklem yapısını ve sıvıyı daha iyi tespit eder. MR çekimi ise en etkili görüntüleme yöntemidir. Eklemlerde iltihaplanma MR'da net görülür. Enfeksiyonun başlangıcından 24 saat sonra bile erken bulgular saptanabilir. Kemik iliği ödemi ve eşlik eden osteomiyelit MR ile ayırt edilebilir.

Eklem Sıvısı Analizi

Septik artrit teşhisi için eklem sıvısı analizi altın standarttır. Kesin tanı bu yöntemle konulur. Antibiyotik tedavisinden önce eklem aspirasyonu mutlaka yapılmalıdır.

Eklemden alınan sıvı laboratuvarda incelenir. Beyaz kan hücresi sayısı genellikle 50.000'den fazladır. Çoğu vakada 50.000-150.000 arasında değer çıkar. Hücrelerin %90'ı nötrofil tipindedir. Polimorf çekirdekli lökosit hakimiyeti vardır.

Sıvı örneğinden bakteri kültürü yapılır. Gram boyama testi uygulanır. Gram pozitif bakteriler %75-80, gram negatif bakteriler %40-50 oranında saptanabilir. Mikroskop altında bakteri ve iltihap belirtileri aranır.

Eklem sıvısı bulanık görünür. Glukoz seviyesi kan şekerinden 50 mg/dl'den fazla düşüktür. Protein ve LDH değerleri artar. Kültürde mikroorganizma üretilmesi tanıyı doğrular.

Kan Testleri ve Laboratuvar Bulguları

Kan testleri enfeksiyon belirtilerini ortaya çıkarır. Lökosit sayısı normalden yüksektir. Vakaların %50-60'ında lökositoz görülür.

CRP ve sedimentasyon değerleri yükselir. Septik artrit olgularında CRP ilk iki günde tepe yapar. Sedimentasyon 3-5. günlerde en yüksek seviyesine ulaşır. Yüksek ESR ve CRP tanıyı destekler ancak kesin değildir.

Prokalsitonin düzeyi de ölçülür. Kanda prokalsitonin yüksekliği enfeksiyon tanısını destekler. Duyarlılığı %54, özgüllüğü %95'tir.

İki set kan kültürü alınır. Bakteriyemiyi tespit etmek için bu önemlidir. Tedavide kullanılacak antibiyotik türü belirlenir.

Septik Artrit Nedenleri ve Komplikasyonları

Hastalığa Neden Olan Bakteriler

Bakteriler septik artrit enfeksiyonunun en yaygın nedenidir. Staphylococcus aureus bu hastalığın yaklaşık %50'sinden sorumludur. Ciltte ve burun içinde yaşayan bu bakteri, sağlıklı kişilerde bile bulunur. Çocuklarda özellikle sık rastlanır.

Streptococcus bakterisi ve türleri yaşlılarda daha fazla görülür. Streptococcus pneumoniae zatürre ve menenjite neden olan bakteri türüdür. Bağışıklık sistemi zayıf kişilerde bu bakterilere sıklıkla rastlanır.

Neisseria gonorrhoeae yetişkinlerde septik artrite yol açan önemli bir etkendir. Bel soğukluğu enfeksiyonuna neden olan bu bakteri cinsel yolla bulaşır. Ağrı sabit bir noktada değil, vücudu gezen bir yapıda ortaya çıkar.

Gram negatif bakteriler diyabet hastalarında, yaşlılarda ve bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlarda etkilidir.

Virüsler nadiren septik artrite neden olur. Hepatit A, Hepatit B, Hepatit C, kabakulak, HIV ve adenovirüs bu virüsler arasındadır. Mantarlar da nadir etkenlerdir.

Risk Faktörleri

Vakaların %47'sinde önceden başka bir eklem hastalığı mevcuttur. Romatoid artrit, osteoartrit ve gut gibi durumlar enfeksiyona zemin hazırlar. Eklem protezi taşıyanlar yüksek risk altındadır.

Bağışıklık sistemi zayıflığı önemli bir risk faktörüdür. Diyabet, kronik böbrek hastalığı, kanser tedavisi görenler ve HIV hastaları bu grupta yer alır. Bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar similarly savunmasızdır.

Vücuttaki başka bir enfeksiyon odağından kana karışan bakteriler ekleme ulaşabilir. İdrar yolu, cilt veya akciğer enfeksiyonları bu şekilde yayılır. Travma veya cerrahi girişimler sonrası mikrop girebilir.

Cilt kırılganlığı bakterilerin vücuda girmesini kolaylaştırır. Sedef hastalığı ve egzama enfeksiyon riskini artırır. Damar içi uyuşturucu kullananlar enjeksiyon bölgesinde yüksek risk taşır.

Tedavi Edilmediğinde Oluşan Komplikasyonlar

Erken tanı konulmadığında septik artrit hızla ilerler. Tedavi edilmediğinde kişinin sağlığına ciddi zarar verir. Birkaç gün içinde eklem kıkırdağı geri dönüşsüz hasar görebilir.

Eklem kıkırdağı kaybı en sık komplikasyondur. Enfeksiyon kıkırdak dokusunda erimeye neden olur. Hareket kısıtlılığı kalıcı veya geçici olarak görülebilir. Eklem deformitesi ve kronik ağrı gelişebilir.

Osteomiyelit kemik iltihabıdır. İltihap kemiklere yayıldığında bu durum meydana gelir. Büyüme çağındaki çocuklarda osteomiyelit gelişim problemlerine yol açar.

Bakterilerin kana karışması halinde sepsis oluşabilir. Organ yetmezliğine sebep olur. Hayati risk başlar. Antibiyotik kullanımına rağmen hastane içi ölüm oranı %7-15 arasında değişir. Tedavilerin aksatılması halinde tekrar eklem iltihaplanması görülebilir.

Septik Artrit Tedavisi Nasıl Yapılır?

Antibiyotik Tedavisi

Septik artrit tedavisi acil başlatılmalıdır. Eklem aspirasyonu ve kültür örnekleri alındıktan hemen sonra antibiyotik verilir. Tedavide gecikme özellikle kalça ekleminde kalıcı hasarlara yol açabilir.

İlk aşamada geniş spektrumlu antibiyotikler kullanılır. Kültür sonucu çıkana kadar ampirik tedavi uygulanır. Vankomisin ve seftriakson gibi ilaçlar bu dönemde tercih edilir. Stafilokokları da kapsayan antibiyotikler mutlaka verilmelidir.

Gram boyama sonuçları antibiyotik seçimini yönlendirir. Gram pozitif bakteri görülürse vankomisin kullanılır. Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda üçüncü nesil sefalosporin eklenir. Kültür sonucu belli olduktan sonra hedefe yönelik tedaviye geçilir.

Tedavi süresi enfeksiyona neden olan bakteriye bağlıdır. S. aureus enfeksiyonlarında 2-3 hafta antibiyotik gerekir. Gram negatif bakterilerde tedavi 4 haftaya uzar. Toplam tedavi süresi genellikle 3-6 hafta arasında değişir.

Eklem Sıvısının Boşaltılması

Enfekte sıvının eklemden uzaklaştırılması tedavinin temel direğidir. Biriken iltihaplı materyal eklem hasarını hızlandırır. Consequently, boşaltma işlemi antibiyotik tedavisi kadar önemlidir.

İğne aspirasyonu en basit yöntemdir. Diz ve ayak bileği gibi yüzeyel eklemlere tekrarlanan aspirasyonlar uygulanır. Bu işlem hem tanı hem de tedavi amaçlıdır.

Cerrahi Müdahale

Bazı durumlarda ilaç tedavisi yetersiz kalır. Enfeksiyon ilerlemeye devam ettiğinde cerrahi müdahale gerekir. Ortopedi uzmanının erken müdahalesi şarttır.

Artroskopik drenaj kapalı ameliyat yöntemidir. Küçük kesiler açılarak eklem içindeki enfekte sıvı temizlenir. Bu işlem genellikle 30-60 dakika sürer. Daha az invazivdir ve iyileşme süresi kısadır.

Enfeksiyon yayılmışsa açık cerrahi drenaj yapılır. Eklem tamamen açılır ve hasarlı dokular temizlenir. Bu işlem 1-2 saat sürebilir. İleri vakalarda eklem protezi değişimi gerekebilir.

Ameliyat Sonrası Bakım ve Takip

Hastalar ameliyat sonrası 2-7 gün hastanede tutulur. Damar yoluyla güçlü antibiyotik tedavisine devam edilir. Enfeksiyonun tekrar oluşmasını önlemek için bu süreç önemlidir.

Eklem bölgesinde ağrı ve şişlik olabilir. Reçete edilen ağrı kesiciler düzenli kullanılmalıdır. Soğuk kompres şişliği azaltmaya yardımcı olur.

Dikiş bölgesi temiz ve kuru tutulmalıdır. Pansumanlar düzenli yapılmalıdır. Yara takibi ihmal edilmemelidir.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Eklem hareketlerini korumak için erken dönemde fizik tedaviye başlanır. Hafif egzersizler eklemin sertleşmesini önler. İzometrik kas güçlendirme ve aktif hareket aralığı egzersizleri uygulanır.

Hastalar genellikle 4-6 hafta içinde günlük aktivitelerine dönebilir. Ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılmalıdır. Protez takılmışsa iyileşme süresi daha uzun sürebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kişisel bakım ve hijyen kurallarına dikkat etmek hastalığı önlemenin ilk adımıdır. Ciltte açık yara veya kesik varsa enfeksiyon riski açısından temiz tutulmalıdır. Yaraların temiz kalması bakterilerin vücuda girmesini engeller.

Vücuttaki diğer enfeksiyonlar erken tedavi edilmelidir. Diş, idrar yolu veya solunum yolu enfeksiyonları ilerleyen süreçlerde septik artrit oluşumuna yol açabilir. Bu enfeksiyonları ihmal etmemek gerekir.

Diyabet gibi kronik hastalıklar iyi kontrol edilmelidir. Kronik hastalıkları kontrol altında tutmak enfeksiyon riskini azaltır. Bağışıklık sistemini güçlendirmek için sağlıklı bir yaşam tarzı benimsenmelidir.

Eklem ameliyatı veya enjeksiyon sonrası hijyen kurallarına özen gösterilmelidir. Bağışıklık sistemi zayıf bireyler enfeksiyon belirtilerinde gecikmeden doktora başvurmalıdır.

Tanı genellikle hastaneye başvuru sırasında konulur. Kişinin belirtileri, görüntüleme teknikleri ve kan testleri ile tanı süreci tamamlanır. İşlemlerin tamamlanması halinde aynı gün içinde tanı konulabilir.

Nadiren kesin tanı konulması iki gün sürebilir. Eklem sıvısı kültür sonucu 24-48 saat içinde çıkar. Erken tanı eklem fonksiyonunun korunması açısından kritik öneme sahiptir.

Tedavi süresi enfeksiyonun şiddetine ve tedaviye yanıt verme durumuna bağlı olarak değişir. Genellikle 3-6 hafta arasında sürer. Standart tedavi süresi 3-4 haftadır.

S. aureus enfeksiyonlarında 2-3 hafta antibiyotik tedavisi yeterlidir. Bakteriyemi ile komplike olmuş vakalarda 4 hafta gerekir. Gram negatif bakterilerde tedavi 4 haftaya uzar.

Gonokoksik artritte 7 gün tedavi yeterlidir. Nongonokoksik artritte ise 14-28 gün sürer. Eşlik eden kemik iltihabı varlığında tedavi 4-6 haftaya uzatılmalıdır.

Erken teşhis ve tedavi ile septik artrit genellikle başarıyla tedavi edilir. Ancak hastaların %25-50'sinde eklem fonksiyon kaybına yol açmaktadır. Tedavi edilmezse veya sepsis gelişirse hayatı tehdit edebilir.

Tedavi edilmeyen septik artrit hızla ilerler. Birkaç gün içinde eklem kıkırdağı geri dönüşsüz şekilde hasar görebilir. Uzun vadede eklem deformitesi, kalıcı hareket kaybı ve kronik ağrı gelişebilir.

Taburcu olduktan sonra belirtilerin hafifleyip hafiflemediği kontrol edilir. Hareket kısıtlılığı ve kronikleşen ağrı durumu takip edilir. Bu süreç yaklaşık 6 ay kadar sürer.

Klinik belirtilerin gerilemesi beklenir. Kan testlerinde CRP ve lökosit değerlerinin yaklaşık 10. günde normal değerlere inmesi beklenir. Erken tanı ve uygun tedavi yaşam kalitesi açısından belirleyicidir.

Özetle Septik Artrit

Septik artrit acil müdahale gerektiren ciddi bir eklem enfeksiyonudur. Erken teşhis hayat kurtarıcıdır. Ani başlayan eklem ağrısı, ateş ve şişlik görüyorsanız hemen doktora başvurun. Tedavi edilmediğinde kalıcı eklem hasarına yol açabilir.

Specifically, antibiyotik tedavisi ve eklem sıvısının boşaltılması hastalığın kontrolünde kritik rol oynar. Tedavi genellikle 3-6 hafta sürer. Hijyen kurallarına dikkat ederek ve kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutarak enfeksiyon riskinizi azaltabilirsiniz. Belirtileri fark ettiğinizde hızlı hareket etmek eklem fonksiyonlarınızı korumanızı sağlar.

Bölüm

Detaylı Bilgi ve İletişim İçin Formu Doldurun!