Pott Hastalığı (Tüberküloz Spondiliti) Nedir? Belirtileri Nelerdir? Teşhis ve Tedavisi Nasıl Olur?

Pott hastalığı, kemikleri etkileyen tüberkülozun en yaygın türüdür. Dünya genelinde 2022 yılında yaklaşık 10.6 milyon kişi tüberkülozdan etkilenmiştir. Erken teşhis ve tedavi ile pott hastalığı tedavi edilen hastaların tahmini %95'i iyileşmektedir. Bu nedenle hastalığın belirtilerini tanımak oldukça önemlidir.

Bu yazıda pott hastalığı nedir, pott hastalığı belirtileri nelerdir, pott hastalığı teşhisi nasıl konulur ve pott hastalığı tedavisi nasıl yapılır gibi soruların yanıtlarını bulacaksınız. Ayrıca pott hastalığı nedenleri ve korunma yolları hakkında bilgi edineceksiniz.

Pott Hastalığı Nedir?

Omurga tüberkülozu olarak bilinen pott hastalığı, Mycobacterium tuberculosis bakterisinin omurgayı enfekte etmesiyle ortaya çıkar. İlk kez 1779 yılında İngiliz cerrah Sir Percival Pott tarafından felçle seyreden ayrı bir hastalık olarak tanımlanmıştır.

Tüberküloz denildiğinde genellikle akciğer hastalığı akla gelir. Ancak tüberküloz bakterisi vücudun farklı organlarını da etkileyebilir. Akciğer dışı organlarda görülen tüberküloz enfeksiyonlarına ekstrapulmoner tüberküloz adı verilir. Pott hastalığı da bu kategoriye girmektedir.

Tüberküloz hastalarında kemik tutulumu yaklaşık %3-5 oranında görülür. Kemik tüberkülozunun ise %50'sini omurga tutulumu oluşturur. Dolayısıyla pott hastalığı, kemik-eklem tüberkülozunun en yaygın şeklidir.

Hastalığın omurgayı nasıl etkilediği

Tüberküloz basilleri kan yoluyla omurgaya ulaşır ve farklı tutulum şekilleri oluşturabilir. Bakteriler öncelikle vertebraların (omur kemiklerinin) ön üst veya alt köşelerine yerleşir. Buradan intervertebral diske ve komşu omurlara yayılım gösterir.

Enfeksiyon omurganın kanlanması zengin olan bölgelerinde başlar. Erişkinlerde genellikle vertebra gövdesinin disk yakınındaki kısımları tutulur. Çocuklarda ise disk tutulumu daha belirgindir.

Hastalık ilerledikçe omur kemiklerinde yıkım başlar. Omurganın ön kısmında yükseklik kaybı meydana gelir ve kamburluk şeklinde bir deformasyon oluşur. Bu duruma gibbus veya kifoz deformitesi denir. Aynı zamanda omurilik basısına neden olabilir ve nörolojik sorunlar ortaya çıkabilir.

Enfeksiyonun ligaman altında ilerlemesi sonucunda apse gelişimi görülebilir. Bu apseler sıklıkla kalsifiye olur ve paraspinal soğuk apse olarak adlandırılır.

Pott hastalığı ne kadar yaygındır?

Pott hastalığı tüm tüberküloz olgularının %1-5'ini oluşturur. Benzer şekilde omurga tüberkülozu, dünya genelinde bildirilen ekstrapulmoner tüberküloz olgularının %10-35'ini teşkil eder.

Hastalık en sık torakal (göğüs) ve lomber (bel) bölgelerde görülür. Vakaların %37-67'sinde torakal vertebralar etkilenir. Lomber vertebra tutulumu %19-59 oranında, servikal (boyun) vertebra tutulumu ise %0-21 oranında karşımıza çıkar. Çok nadiren birden fazla bölgede tutulum olabilir.

Hastalık sıklıkla ilk üç on yıl içinde ve genç yaş gruplarında görülür. Alt torakal ve üst lomber vertebralar en fazla etkilenen bölgelerdir. Gençlerde alt göğüs bölgesi, daha yaşlı olgularda ise üst bel bölgesi tutulumu önceliklidir.

Gelişmekte olan ülkelerde pott hastalığı önemli bir sağlık sorunu olmayı sürdürmektedir. Ülkemizde de halen karşılaşılan ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır.

Pott Hastalığı Belirtileri ve Nedenleri

En sık görülen belirtiler

Hastalığın yavaş seyirli doğası nedeniyle belirtiler haftalar, hatta aylar boyunca kademeli olarak gelişir. Bel ve sırt ağrısı pott hastalığının en yaygın belirtisidir. Ağrı genellikle travma öyküsü olmadan ortaya çıkar ve zamanla şiddetlenir.

Gece terlemeleri hastalığın karakteristik bulgularından biridir. Buna ateş, genellikle hafif derecede seyreden yükselme eşlik eder. Hastaların çoğunda iştah kaybı ve buna bağlı olarak kilo kaybı görülür. Halsizlik ve kolay yorulma şikayetleri de sıkça karşımıza çıkar.

Hastalık ilerledikçe omurgada şekil bozuklukları gelişebilir. Omurilik basısı sonrasında ciddi nörolojik kayıplar oluşabilir. Hastaların %23-76'sında paraparezi veya parapleji gibi nörolojik sorunlar ortaya çıkar. Kol ve bacaklarda güçsüzlük, duyu kaybı ve idrar kontrolü problemleri yaşanabilir.

Paraspinal kas spazmı ağrıyı artıran bir diğer bulgudur. Omurga hareketleri, ağır kaldırma gibi durumlar ağrıyı şiddetlendirebilir. İleri evrelerde soğuk apse oluşumu karakteristiktir ve bu apseler psoas kası boyunca ilerleyerek kasık bölgesinde ele gelebilir.

Omurganın hangi bölgeleri etkilenir?

Pott hastalığı en sık torakolomber bölgede görülür. Yani göğüs ve bel omurgasının birleştiği bölge en fazla tutulur. Alt torakal ve üst lomber vertebralar özellikle risk altındadır.

En sık tutulan omurga L1 seviyesindedir. Birinci lomber vertebra enfeksiyonun ana hedefi olmaktadır. Benzer şekilde torakal vertebralar vakaların %37-67'sinde etkilenir. Lomber bölge tutulumu %19-59 oranında, servikal bölge ise %0-21 oranında karşımıza çıkar.

Vertebraların %50'si oranında tutulum görülür. Hastalık genellikle birden fazla omuru etkiler. Tek vertebra tutulumu veya farklı seviyelerde tutulum atipik formlar olup nadir olarak görülmektedir.

Pott hastalığına neden olan bakteriler

Mycobacterium tuberculosis bakterisi pott hastalığına neden olur. Bu basil yavaş üreyen bir mikroorganizmadır ve hava damlacıkları yoluyla kişiden kişiye bulaşır. Enfeksiyon önce akciğerlerde başlar, ardından kan yoluyla omurgaya ulaşır.

Bakteriler vertebra metafizinden başlayarak komşu endplate'lere zarar verir. Kazeifikasyon nekrozu gelişir ve omur kemiklerinde yıkım başlar. Enfeksiyon ilerledikçe intervertebral disk ve komşu yumuşak dokular da etkilenir.

Risk faktörleri ve bulaşma yolları

Diabetes mellitus pott hastalığı için önemli bir risk faktörüdür. Kötü beslenme durumu bağışıklık sistemini zayıflatarak enfeksiyona yatkınlık yaratır. Madde veya alkol bağımlılığı olan kişilerde hastalık riski artar.

Bağışıklık sistemini baskılayan durumlar enfeksiyon gelişimini kolaylaştırır. HIV enfeksiyonları, böbrek yetmezlikleri ve kanser gibi hastalıklar bu kategoriye girer. Uzun süre steroid kullanımı da risk faktörleri arasındadır. Sigara içenlerde hastalık görülme olasılığı yükselir.

Tüberküloz hastası biriyle yakın temas riski artırır. Kalabalık ortamlarda yaşayanlar veya sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlı olanlar daha fazla risk taşır. Enfeksiyon hava yoluyla yayılır ancak omurgaya ulaştığında artık bulaşıcı değildir.

Pott Hastalığı Teşhisi Nasıl Konulur?

Fiziksel muayene süreci

Doktorunuz öncelikle detaylı bir fiziksel muayene yapar. Omurganızın şüpheli bölgelerinde hassasiyet olup olmadığını kontrol eder. Vertebraların çıkıntıları üzerinde hafif vurma (perküsyon) ile ağrı araştırılır.

Omurga hareketleriniz dikkatlice değerlendirilir. Öne, arkaya, sağa ve sola eğilme hareketlerinizde kısıtlılık veya ağrı olup olmadığına bakılır. İleri vakalarda kamburluk şeklinde deformasyon gözlemlenebilir.

Paraspinal kas spazmı sık karşılaşılan bir bulgudur. Doktorunuz kaslarınızda sertlik ve gerginlik hissedip hissetmediğinizi değerlendirir. Nörolojik muayenede kol ve bacaklarınızda güç kaybı, duyu değişiklikleri araştırılır.

Tüberküloz cilt testi

Tüberkülin deri testi veya PPD testi pott hastalığı teşhisinde kullanılan tarama yöntemlerinden biridir. Bu test vücudunuzun tüberküloz basili ile daha önce karşılaşıp karşılaşmadığını gösterir.

Test için önkolunuzun iç yüzüne çok ince bir iğne ile tüberkülin solüsyonu enjekte edilir. Enjeksiyon yerinde küçük bir kabarcık oluşur. 48-72 saat sonra test okunmak üzere sağlık merkezine tekrar gelmeniz gerekir.

Test okunurken ciltteki kızarıklık değil, sertlik ve kabarıklık ölçülür. Bu sertliğin (endurasyon) çapı milimetre cinsinden ölçülür. BCG aşısı yapılmışlarda 15 mm ve üzeri pozitif kabul edilir. BCG aşısı yapılmamışlarda 10 mm ve üzeri anlamlıdır. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde 5 mm ve üzeri bile pozitif sayılır.

Ancak PPD testinin duyarlılığı %62-72 arasındadır. Test aktif hastalığı geçmiş enfeksiyonlardan ayırt edemez. Ayrıca BCG aşısı uygulananlarda da pozitif sonuç verebilir.

Kan testleri ve görüntüleme yöntemleri

Kan testlerinde sedimentasyon hızı ve C-reaktif protein (CRP) değerlerine bakılır. Yükselmiş sedimentasyon enflamasyon göstergesidir. CRP değerleri de hastalık aktivitesini yansıtır.

MR görüntüleme spinal tüberküloz için en iyi tanı yöntemidir. Duyarlılığı %96, özgüllüğü %93 olarak bildirilmiştir. MR hem kemik hem de yumuşak doku tutulumunu ayrıntılı şekilde gösterir.

Karakteristik MR bulguları arasında vertebralarda yıkım, paraspinal yumuşak doku tutulumu ve apse oluşumu yer alır. İnterosseöz apse tanı açısından özellikle önemlidir. Epidural yayılım ve subligamentöz ilerleme gözlemlenebilir.

Bilgisayarlı tomografi vertebra çevresi ve spinal kanaldaki yumuşak doku değişikliklerini gösterir. Direkt röntgen grafilerinde ise vertebralarda yıkım ve disk aralığında daralma saptanabilir.

Kesin tanı için enfekte bölgeden örnek alınması gerekir. Radyoloji eşliğinde iğne biyopsisi yapılabilir. Alınan örneklerin kültürde Mycobacterium tuberculosis'in izolasyonu tanıda altın standarttır. Aside dirençli boyama ve moleküler yöntemler de kullanılır.

Teşhiste karşılaşılan zorluklar

Hastalığın yavaş seyri ve belirtilerin özgün olmaması tanıda gecikmelere yol açar. Non-spesifik semptomların birkaç ay boyunca devam etmesi sık görülür. Ortalama 5 aylık gecikmeler yaşanabilir.

Pott hastalığının özgün radyolojik bulgusu yoktur. Benzer görünüm veren diğer hastalıklardan ayırt etmek gerekir. Piyojenik vertebra enfeksiyonları, fungal enfeksiyonlar ve tümörler ayırıcı tanıda düşünülmelidir.

Bakteriyolojik doğrulama her zaman kolay değildir. Kültür sonuçları için 3-8 haftalık bekleme süresi gerekir. Bu nedenle klinik ve radyolojik bulgular birlikte değerlendirilerek tanı konulur.

Pott Hastalığı Tedavisi ve Yönetimi

İlaç tedavisi ve kullanılan antibiyotikler

Antitüberküloz tedavi pott hastalığının temel yaklaşımıdır. Hastaların yaklaşık %90'ı ilaç tedavisiyle iyileşebilir. Tedavi birden fazla antibiyotiğin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşir. Bu kombinasyon bakterinin ilaç direnci geliştirmesini önler.

Tedavide izoniazid, rifampisin, etambutol ve pirazinamid kullanılır. Bazı durumlarda streptomisin de tedaviye eklenebilir. İlk iki ay boyunca dört veya beş ilaç birlikte verilir. Ardından izoniazid ve rifampisine devam edilir.

İlaçlarınızı aç karnına almanız önerilir. Yemekten en az 1 saat önce veya 2 saat sonra almalısınız. Mide rahatsızlığı yaşarsanız yemekle birlikte alabilirsiniz ancak doktorunuza danışın.

Tedavi süresi ve ilaç kullanım düzeni

Spinal tüberküloz tedavisi akciğer tüberkülozu tedavisinden daha uzun sürer. Tedavi süresi 6 ila 18 ay arasında değişir. Amerikan kuruluşları kemik-eklem tüberkülozu için 6-9 aylık tedavi önerir.

Tedavinin düzenli kullanılması son derece önemlidir. İlaçları erken kesmeniz tedavinin başarısız olmasına neden olur. Doğrudan gözetimli tedavi yöntemiyle her doz sağlık personeli gözetiminde içirilir.

İlaca dirençli tüberküloz tedavisi

Standart ilaçlara yanıt vermeyen durumlarda dirençli tüberküloz söz konusudur. Çoklu ilaca dirençli tüberküloz (MDR-TB) ve yaygın ilaca dirençli tüberküloz (XDR-TB) tedavisi daha zordur.

Dirençli vakalarda kanamisin, capreomycin, amikasin ve florokinolon gibi ikinci basamak ilaçlar kullanılır. Bu tedavi en az 5 etkili ilaç içerir. Kültür negatif olduktan sonra 18-24 ay daha tedaviye devam edilir.

Cerrahi müdahale gerekliliği ve türleri

Belirli durumlarda ameliyat gerekebilir. Omurilik basısı, omurgada ileri deformasyon, ilaç tedavisine yanıtsızlık ve büyük apseler cerrahi endikasyonlarıdır. 30 derecenin üzerinde kamburluk varlığında ameliyat düşünülür.

Debridman ameliyatında hasarlı dokular temizlenir. Drenaj işlemiyle apse boşaltılır. Stabilizasyon için metal plaklar ve vidalar kullanılır. Füzyon ameliyatında iki omur kalıcı olarak birleştirilir.

Anterior radikal debridman ve greft uygulaması altın standarttır. Posterior enstrümantasyon da eklenerek daha iyi sonuçlar alınır. Cerrahi sonrası nörolojik iyileşme 1-6 hafta içinde başlar.

Prognoz, Önleme ve Komplikasyonlar

Hastalığın seyri ve iyileşme oranları

Erken teşhis ve uygun tedavi alan hastaların %95'i tamamen iyileşir. Bu oran pott hastalığı tedavisinin başarılı olduğunu gösterir. Ancak sonuçlar tedaviye başlama zamanına bağlı olarak değişir.

Tedavi başladıktan sonra aktif belirtiler kademeli olarak kaybolur. Sedimentasyon hızı ameliyat sonrası üçüncü aydan itibaren düşmeye başlar. Hastaların çoğunda ilk üç ay ayda bir, daha sonra üçer aylık aralıklarla kontrol yapılır.

Nörolojik sorunlar yaşayan hastalarda bile iyileşme mümkündür. Motor ve duyu kaybı gelişenlere cerrahi uygulandığında hareket kapasitesinde minimal azalma dışında komplikasyon görülmez. İdrar ve gayta kontrolü problemlerinde kısmi veya tam düzelme sağlanabilir.

Tedavi edilmediğinde oluşabilecek komplikasyonlar

Pott hastalığı tedavi edilmezse ciddi sonuçlar doğurur. Hastalığın iki temel sorunu vertebral deformite oluşumu ve nörolojik kayıplardır. Omur kemiklerinde ilerleyen hasar kamburluk şeklinde kalıcı şekil bozukluklarına yol açar.

Enfeksiyonun ilerlemesi sonucunda soğuk abseler ve fistüller oluşabilir. Psoas kası ve komşu sinir dokularında hasar meydana gelir. Omurganın çökmesi spinal kararsızlığa neden olur.

En ciddi komplikasyon felçtir. Tedavi edilmediğinde parapleji veya tetrapleji gelişebilir. Omurilik basısı hareket etme ve yürüme zorluğu yaratır. Mesane ve bağırsak kontrolü kaybedilebilir. Enfeksiyon beyin ve böbrekler gibi diğer organlara yayılabilir.

Pott hastalığından korunma yolları

Tüberküloz enfeksiyonuna yakalanma riskini azaltmak korunmanın temel ilkesidir. Aktif tüberküloz enfeksiyonu olan biriyle uzun süreli yakın temastan kaçınmalısınız. Kalabalık ve havalandırması kötü ortamlardan uzak durmanız önerilir.

Tüberküloz riski yüksekse veya hastalığın yaygın olduğu bölgede yaşıyorsanız düzenli testler yaptırın. BCG aşısı çocuklarda tüberkülozdan ölümleri önemli oranda azaltır. Bağışıklık sisteminizi güçlü tutmak için dengeli beslenin ve sağlıklı yaşam tarzı benimseyin.

Yaşam beklentisi ve uzun dönem görünüm

Erken tanı konursa pott hastalığı yaşam beklentisini etkilemeyebilir. Sonuçlar genellikle küçük çocuklarda, 65 yaş üstü yetişkinlerde ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha kötüdür. Bu gruplar için hastalık yaşamı tehdit edebilir.

Yaşam beklentisi birkaç faktöre bağlıdır. Yaşınız ve genel sağlık durumunuz önemlidir. Ne zaman tedavi aldığınız, enfeksiyonun şiddeti ve yaşadığınız komplikasyonlar belirleyici rol oynar. Vücudunuzun ilaçlara dirençli olup olmadığı da sonucu etkiler.

Düzenli takip ve ilaç uyumu uzun dönem başarıyı garantiler. Hastalık nüksü veya yeniden aktivasyonu nadirdir. Tedavi tamamlandıktan sonra normal yaşam aktivitelerinize dönebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır, pott hastalığı bulaşıcı değildir. Tüberküloz yalnızca akciğerlerde aktif olduğunda bulaşıcıdır. Örneğin enfeksiyonu olan bir kişi öksürdüğünde veya konuştuğunda damlacıklar havaya yayılır. Ancak enfeksiyon omurgaya geçtikten sonra bulaşma riski ortadan kalkar.

Tüberküloz bakterisi akciğerleri tamamen terk eder ve omurgaya yerleşir. Bu aşamada artık havaya bakteri saçılmaz. Dolayısıyla pott hastalığı olan biriyle aynı ortamda bulunmak, tokalaşmak veya aynı eşyaları kullanmak güvenlidir. Hastalık kişiden kişiye geçmez.

Pott hastalığı ilaçlarla tedavi edilebilir. Ancak her durumda tam iyileşme garantisi yoktur. Özellikle tüberküloz bakterisi ilaçlara direnç geliştirmişse tedavi zorlaşır.

Erken teşhis konulduğunda ve doğru ilaç tedavisi uygulandığında hasar genellikle geri dönüşlüdür. Kemik ve omurgadaki yıkım durdurulabilir. Nörolojik sorunlar bile tedavi ile düzelebilir. Bu nedenle zamanında müdahale son derece önemlidir.

Tüberküloz belirtileri fark ettiğinizde hemen doktora gitmelisiniz. İki haftadan uzun süren inatçı öksürük ciddi bir uyarı işaretidir. Göğüs ağrısı yaşıyorsanız veya öksürükle kan tükürüyorsanız acilen başvurun.

Ayrıca sürekli yorgunluk, kas güçsüzlüğü ve iştah kaybı da önemli bulgulardır. Ateş ve titreme eşlik ediyorsa kesinlikle bir sağlık kuruluşuna gidin. Akciğer belirtisi olmasa bile omurga tüberkülozu mümkündür. Sırt ağrısı, hareket kısıtlılığı veya bacaklarda güçsüzlük yaşıyorsanız vakit kaybetmeyin.

Pott hastalığının tedavisi aşamalı olarak gerçekleşir ve birkaç ay sürer. İlk aşamada dört veya beş ilaç birlikte kullanılır. Bu aşama genellikle iki ay devam eder. İzoniazid, rifampisin, pirazinamid, etambutol ve bazen streptomisin verilir.

İkinci aşamada izoniazid ve rifampisine 4 ila 12 ay veya daha uzun süre devam edilir. Toplam tedavi süresi 6-18 ay arasında değişir. Hastalığın ciddiyeti ve vücudunuzun ilaçlara yanıtı süreyi etkiler. Doktorunuzun talimatlarına kesinlikle uymalısınız. İlaçları erken kesmeniz tedavinin etkisiz kalmasına neden olur.

Özetle Pott Hastalığı

Pott hastalığı ciddi bir sağlık sorunu olmasına rağmen erken teşhis ile tedavi edilebilir. Belirtileri tanımak ve zamanında doktora başvurmak son derece önemlidir. Sırt ağrısı, gece terlemeleri ve kilo kaybı gibi belirtileri fark ettiğinizde vakit kaybetmeyin.

Tedavi süreci birkaç ay sürebilir ancak düzenli ilaç kullanımıyla başarı oranı oldukça yüksektir. Hastaların %95'i tamamen iyileşmektedir. İlaçlarınızı düzenli kullanın ve doktorunuzun talimatlarına uyun. Erken müdahale ile omurgada kalıcı hasar oluşmadan tam iyileşme sağlanabilir. Sağlığınızı korumak için dengeli beslenin ve bağışıklık sisteminizi güçlü tutun.

Detaylı Bilgi ve İletişim İçin Formu Doldurun!