Foraminal Stenoz Nedir? Belirtileri Nelerdir? Teşhis ve Tedavisi Nasıl Olur?

60 yaşındakı insanların %40'ında en az orta derecede foraminal stenoz bulunuyor. 80 yaş ve üzerindeki kişilerde bu oran %75'e çıkıyor. Ancak şaşırtıcı olan şu: Şiddetli foraminal stenoz yaşayanların sadece %17,5'inde belirti görülüyor. Peki foraminal stenoz nedir ve ne demek? Nöral foraminal stenoz nedir? Bu yazıda foraminal stenoz belirtileri, foraminal stenoz nedenleri ve foraminal stenoz tedavisi hakkında bilmeniz gereken her şeyi açık bir dille anlatacağız.

Foraminal Stenoz Nedir?

Omurganızın yan kısımlarında, sinirlerin geçtiği küçük açıklıklar vardır. Bu açıklıklara "foramen" adı verilir. Foraminal stenoz, bu açıklıkların daralması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Daralma meydana geldiğinde, omurilikten çıkan sinir kökleri sıkışır ve bu sıkışma çeşitli belirtilere yol açar.

Omurlar arasında sinirlerin geçtiği alan küçüldükçe, sinirler üzerinde baskı oluşur. Bu baskı özellikle sırt, bel veya boyun bölgesinde kendini gösterir. Sonuç olarak ağrı, uyuşma ve kas güçsüzlüğü gibi rahatsızlıklar yaşarsınız.

Nöral Foraminal Stenoz Nedir?

Nöral foramen, omurilik sinirinin omurgadan çıktığı ve vücudun diğer bölgelerine dallandığı açıklıktır. Bu açıklığın boyutu, omurganın neresinde bulunduğuna göre değişir. Örneğin bel omurgası bölümündeki çıkış deliği yaklaşık 18-22 milimetre yüksekliğinde ve 5-8 milimetre genişliğindedir. Boyun omurgası bölümünde ise 10-14 milimetre yüksekliğe ve 5-7 milimetre genişliğe sahiptir.

Nöral foraminal stenoz, bu açıklıkları etkileyen bir tür spinal stenozdur. Durumu anlamak için şöyle bir benzetme yapabiliriz: Bir kapı kapatıldığında, kapı ile çerçeve arasında sıkışan bir elektrik kablosunu düşünün. Zamanla kablo üzerindeki baskı ona zarar verebilir ve elektriği iletme şeklini etkiler. Benzer şekilde foraminal stenoz da etkilenen sinirler üzerinde baskı oluşturur.

Deliklerde daralma oluştuğunda, omurilik sinirleri tahriş olur veya hasar görür. Nöroforamen stenozu çoğu zaman spinal kanal daralması ile birlikte görülür. Bu nedenle belirtiler daha karmaşık hale gelebilir.

Foraminal Stenozun Türleri

Foraminal stenozun yeri, aynı zamanda hangi tipte olduğunu belirler. Omurganın farklı bölümlerine göre türler şöyle sıralanır:

Servikal omurga boyun bölgesinde yer alır. Burası foraminal stenozun geliştiği ikinci en yaygın bölgedir. Torasik omurga üst ve orta sırtta bulunur. Lomber omurga bel bölgesindedir ve foraminal stenozun en sık görüldüğü bölge burasıdır. Sakral omurga en alt sırt ve pelvis bölgesinde yer alırken, koksigeal omurga en alt kısımdadır.

Hangi bölgede daralma olduğu, yaşayacağınız belirtileri doğrudan etkiler. Bel bölgesindeki stenoz bacak ağrısına neden olurken, boyun bölgesindeki stenoz kol ve ellerde sorunlara yol açabilir.

Foraminal Stenoz Nedenleri

Foraminal stenoz nedenleri birden fazla faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde tek bir neden yeterli olurken, diğerlerinde birkaç faktörün kombinasyonu gerekir. Omurganızın yapısını değiştiren her durum, sinir köklerinin geçtiği boşluğun daralmasına neden olabilir.

Yaşlanma ve Dejeneratif Değişiklikler

Yaş ilerledikçe omurganızda bir dizi yapısal değişiklik meydana gelir. Dünya genelinde 60 yaş üstü nüfusun yaklaşık %20'sinde radyolojik olarak kanal darlığı bulgusu saptanılır. 50 yaş üstü bireylerin yaklaşık %10-15'inde semptomatik kanal darlığı bulunur.

Omurlar arasındaki diskler yaşla birlikte su içeriğini kaybeder. Bu durum disk yüksekliğinin azalmasına ve kanalın daralmasına yol açar. Diskler elastikiyetini kaybettikçe daha kolay yıpranır ve amortisör görevini yapamaz hale gelir.

Omurganın arka kısmındaki küçük eklemler zamanla büyür ve kalınlaşır. Bu büyüme spinal kanalı daraltır. Eklem kıkırdakları aşındıkça kireçlenme oluşur ve meydana gelen kireçlenme dokuları kanal içine bası yapar.

Omurga kanalını çevreleyen sarı bağ dokusunun kalınlaşması kanal çapını azaltır. Bağlar, omurgayı bir arada tutan lif bantlarıdır. Artrit, bağların zamanla kalınlaşmasına ve spinal kanal boşluğuna doğru şişmesine neden olur.

Omurga gövdelerinde oluşan kemiksel çıkıntılar kanal içine doğru büyüyebilir. Kemik çıkıntıları veya aşırı kemik büyümesi omurgadaki sinirleri sıkıştırır. Vücudunuz kıkırdak yıprandıkça yeni kemik üreterek yanıt verir.

Disk Hernisi

Omur kemikleri arasında disk dediğimiz yastıkçıklar bulunur. Bu diskler omurganın hareketlerine esneklik kazandırır. Zamanla disklerin iç maddesinin bir miktarının dışarıya sızması ile omurilik veya sinirlere baskı yapması gerçekleşir.

Disklerin jel benzeri merkezinin zayıf veya yırtılmış bir dış tabakadan geçmesi söz konusu olur. Şişkin disk daha sonra diskin yakınındaki sinirlere bastırır. Fıtıklaşmış diskler foraminal stenozun yaygın nedenlerinden biridir.

Sırt yaralanmaları, fıtıklaşmış veya şişkin disklere neden olabilir. Disk hernisi sıklıkla nukleus pulposusun jelatinimsi yapıda olduğu 30'lu 40'lı yaşlarda görülür.

Artrit ve Eklem Hastalıkları

Osteoartrit eklemlerinizdeki kıkırdağı parçalayan bir aşınma ve yıpranma durumudur. Kıkırdak, eklemlerin koruyucu kaplamasıdır. Kıkırdak yıprandıkça kemikler birbirine sürtünmeye başlar.

Romatoid artrit eklem iltihabına yol açar ve foraminal stenoz gelişimine katkıda bulunur. Omurgayı bir arada tutan kasları, kemikleri veya bağ dokularını etkileyen hastalıklar foraminal stenoza neden olabilir.

Ankilozan spondilit ve Paget hastalığı gibi durumlar bu süreci hızlandırır. Paget hastalığı aşırı miktarda kemik yıkımına neden olan bir kemik hastalığıdır. Spondilolistezis, bir omurun başka bir omurun üzerine kaymasıdır ve kanal darlığına katkıda bulunur.

Travma ve Yaralanmalar

Araba kazası gibi çeşitli travmatik olaylar sonucunda meydana gelen omurga hasarları foraminal stenoza neden olabilir. Travmalar sonucunda belde kanal daralması oluşabilir.

Sırt yaralanmaları, yara dokusuna veya yapısal değişikliklere neden olur. Omurga kırıkları bu değişikliklerden bazılarıdır. Sırt ameliyatı sonrası yakındaki dokunun şişmesi de foraminal stenoz gelişimine katkıda bulunabilir.

Kistler ve tümörler omuriliği ve omurilik sinirlerini tıkayabilir. Bu durum foraminal stenozun normalde oluşmayacağı bir yerde meydana gelmesine neden olur.

Foraminal Stenoz Belirtileri

Foraminal stenoz belirtileri genellikle yavaş başlar ve zamanla şiddetlenir. Sinirlerin vücutta uzandığı alanda özellikle hareket ile artan rahatsızlıklar yaşarsınız. Belirtilerin yeri, foraminal stenoz teşhisi ve tedavisinde önemli bir ipucudur.

Ağrı Belirtileri

Boyun, sırt, bel veya kol ve bacaklara yayılan ağrı foraminal stenozun en belirgin bulgusudur. Daralmanın olduğu bölgeden kalça, bacak, omuz veya kola doğru yayılma gösterir. Bel bölgesinde oluşan daralma genellikle kalçalara, bacaklara ve ayaklara doğru yayılan ağrılarla kendini belli eder.

Ağrı karakteri bacaklara vuran şekildedir. Ayakta durma veya yürüme ile artar. Bazı hastalarda yanma veya iğnelenme hissi de tabloya eşlik eder. Oturduğunuzda rahatlama hissedersiniz.

Uyuşma ve Karıncalanma

Etkilenen sinir köküne bağlı olarak kollarda veya bacaklarda uyuşma meydana gelir. Bacaklarda uyuşukluk özellikle yürüyünce ya da ayakta kalınca artar. Karıncalanma ya da "iğnelenme" hissi yaşarsınız.

Sinir sıkışmasına bağlı olarak bacak ve ayaklarda yanma, batma görülebilir. Ellerde, kol ve parmaklarda benzer hissizlik sorunları ortaya çıkar. Yürüdükçe veya ayakta durma ile bu belirtiler daha da kötüleşir.

Kas Zayıflığı

Sinir baskısı nedeniyle kol ve bacaklarda güçsüzlük gelişir. Bacaklarda "boşalma" veya güçsüzlük hissi oluşabilir. Yürürken bacaklarınızda aniden meydana gelen bir boşalma hissedersiniz.

Kas gücü kaybı görülebilir. Merdiven çıkarken zorlanma yaşarsınız. İleri evrelerde kas kontrolü kaybı söz konusu olur. Buna ek olarak, bacaklarda kramplar meydana gelebilir.

Hareket Kısıtlılığı

Uzun süreli oturma veya ayakta durma sonrasında ağrı ve hareket zorluğu artar. Belirli mesafede yürüdükten sonra bacakta güç kaybı yaşarsınız. Hastalar "geçen yıl on beş dakika yürüdükten sonra bacağım ağrımaya başlıyordu, bu yıl beş dakika yürüsem ağrım başlıyor" şeklinde anlatırlar.

Yürüme mesafesi giderek kısalır. Bir süre durup dinlenme ihtiyacı gelişir. Dinlendiğinizde ya da öne doğru eğildiğinizde rahatlama yaşarsınız. Bazı hastalar sinirlerdeki baskıyı azaltmak için öne eğilerek yürümeye başlar.

Bölgeye Göre Belirti Farklılıkları

Başparmak, işaret parmağı ve orta parmakta belirti varsa servikal omurgada sorun olabilir. Üst karın ve göğüs kemiğinin hemen altında hissedilen rahatsızlık torasik omurgayı işaret eder. Ayağın dış kenarı, dördüncü ve serçe parmakları etkileyen belirtiler sırtın alt kısmındaki stenoza bağlıdır.

Boyun bölgesinde kollara yayılan karıncalanma, el ve parmaklarda güçsüzlük, denge kurma ve yürümede sorunlar ortaya çıkar. İlerlemiş vakalarda idrar ve dışkı kontrolünde sorunlar gelişebilir.

Foraminal Stenoz Teşhisi

Doktorunuz foraminal stenoz teşhisi koyarken semptomlarınıza dayanır. Ancak kesin tanı için çeşitli muayene ve testlerden yararlanır. Teşhis süreci üç ana aşamadan oluşur.

Fizik Muayene

Doktorunuz ilk olarak tıbbi geçmişinizi dinler. Belirtilerinizin ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini anlatırsınız. Bu bilgiler, altta yatan hastalığın net bir resmini sağlar.

Fiziksel muayene sırasında doktorunuz hareketlerinizi gözlemler. Yürüyüşünüzü, duruşunuzu ve esnekliğinizi kontrol eder. Hangi pozisyonlarda ağrı hissettiğinizi belirler. Örneğin, eğilerek yürüdüğünüzde şikayetleriniz azalıyorsa bu foraminal stenoza işaret edebilir.

Kas gücünüzü test eder. Reflekslerinizi kontrol eder. Hangi bölgelerde uyuşma veya karıncalanma olduğunu saptar. Bu muayene, semptomların nedenlerini bulmak için önemli ipuçları verir.

Görüntüleme Yöntemleri

Manyetik rezonans görüntüleme omurga kanalını ve içinden geçen sinirleri gösterir. Kemikleri, sinirleri ve kasları birbirinden ayırmanıza olanak tanıyan son derece ayrıntılı görüntüler sağlar. MR ile foramen daralması derecelendirilir.

Röntgen, bilgisayarlı tomografi ve MR taramaları omurga kanalındaki daralmanı, sinir köklerine yapılan baskıyı ve sıkışmanın derecesini belirlemeye yardımcı olur. Birçok kişide MR'da görülebilen foraminal stenoz olmasına rağmen semptomlar görülmez.

Kalp pili gibi implante cihazları olan kişiler için bilgisayarlı tomografi kullanılır. Kalp pilindeki metalik bileşenlerin MR'ın güçlü manyetik alanına maruz kalmaması gerekir. BT taraması miyelogram ile birleştirilebilir.

Elektrofizyolojik Testler

Elektromiyografi sinirlerin işlevini değerlendirmek için kullanılır. Sinir ve kas sisteminin elektriksel aktivitesini inceler. EMG, hangi sinir kökünün ne derecede baskı altında kaldığını net bir şekilde gösterir.

Sinir iletim çalışmaları sinirlerdeki akımın iletim hızını ölçer. Bundan sinir aktivitesi hakkında sonuçlar çıkarılır. Bireysel vakalarda tanı nörolojik muayene ve elektrofizyolojik incelemelerle desteklenir.

EMG sonuçları sıklıkla patolojiktir. Bu durum bilateral multiradiküler nörojenik tutuluma işaret eden bulgularla karakterizedir. Doktorunuz özel sağlık geçmişinize veya ihtiyaçlarınıza bağlı olarak başka testler de önerebilir.

Foraminal Stenoz Tedavisi

Foraminal stenoz tedavisi belirtilerinizin şiddetine ve stenozun konumuna göre değişir. Semptomlar hafifse doktorunuz durumu düzenli takip randevuları ile izler. Konservatif tedaviler neredeyse her zaman ilk yaklaşımdır.

Konservatif Tedavi Yöntemleri

Cerrahi dışı tedaviler ilk aşamada uygulanır. Hareketi azaltmak özellikle yaralanmadan kaynaklanan iltihaplanma ve şişlikle birlikte ortaya çıktığında yardımcı olabilir. Ancak tamamen yatak istirahati genellikle yararlı değildir. Aktivitelerde değişiklikler ve noninvaziv yaklaşımlar bu süreçte önceliklidir.

Fizik Tedavi ve Egzersizler

Fizik tedavi, foraminal stenoz semptomlarının etkisini azaltarak fiziksel gücü ve esnekliği artırmaya yardımcı olur. Kasları güçlendirmek, omurga üzerindeki baskıyı azaltmak ve hareketliliği artırmak için uygulanır. Standartlaştırılmış bir rejim olmamasına rağmen, birçok terapist core kasların gerilmesine ve güçlendirilmesine odaklanır.

Öne eğilme odaklı egzersizler sinirlerin geçtiği delikleri açarak rahatlama sağlar. Güçlü karın ve sırt kasları omurgaya binen yükü alır ve doğal bir korse görevi görür. Egzersiz sinirlere gelen kan miktarını artırarak daralmanın belirtilerini azaltır.

İlaç Tedavisi

Nonsteroid anti-enflamatuar ilaçlar şişlik ve ağrıyı hafifletir. Etkilenen spinal sinirin etrafındaki enflamasyonu azaltabilir. Ağrı kesiciler hafif ve orta şiddetteki ağrıları hafifletir. Kas gevşeticiler kas spazmlarını azaltmak için kullanılır. Antidepresanlar ve antikonvülzanlar sinir ağrısını hafifletmek için uygulanabilir.

Oral steroid ilaçlar ilgili alanın etrafındaki iltihabı ve şişliği azaltır. Oral opioid ilaçlar akut ağrıyı tedavi etmeye yardımcı olur ancak genellikle sadece kısa süreli kullanım içindir.

Enjeksiyon Tedavileri

Doktorunuz kortizon enjeksiyonları önerebilir. Anti-enflamatuar ilaç doğrudan foraminal stenoz bölgesine enjekte edilir. Kortizon iltihabı ve ağrıyı önemli ölçüde hafifletir. Etkileri geçici olabilir.

Transforaminal enjeksiyon sinir köküne foraminal düzeyde doğrudan ilaç vererek radiküler ağrı ve inflamasyonu azaltır. Ağrı hafifletici etkisi genellikle birkaç hafta ila birkaç ay sürer. Gerekli durumlarda belirli aralıklarla tekrarlanabilir. Enjeksiyonlar X-ışını rehberliğini içerir.

Cerrahi Tedavi

Konservatif tedavi yeterli olmadığında veya semptomlar şiddetli olduğunda cerrahi müdahale gerekebilir. Foraminotomi nöral foramenleri genişletmek için yapılır. Laminektomi omurga kanalını genişletmek için lamina adı verilen kemik yapının bir kısmının çıkarılması işlemidir. Bu işlem sinirlerin üzerindeki baskıyı azaltarak ağrıyı hafifletir.

Spinal füzyon iki veya daha fazla omurun birleştirilmesi işlemidir. Füzyonlu laminektomi tipik olarak eşzamanlı spondilolistezli hastalar için ayrılmıştır. Modern spinal dekompresyon ameliyatlarının çoğu minimal invaziv bir yaklaşım içerir.

Tedavi Sonrası İyileşme Süreci

İyileşme süresi hastanın genel sağlık durumuna ve yapılan tedavi yöntemine bağlıdır. Fizik tedaviyle desteklenen konservatif tedavi sonrası iyileşme birkaç hafta içinde görülebilir. Cerrahi müdahale sonrası tam iyileşme birkaç ay sürebilir.

Ameliyattan bir veya iki gün sonra hasta yürütülmeye başlanır. İki ile üç hafta sonra sokağa çıkabilirsiniz. Bir ay sonra belirli hareket kısıtlamalarına bağlı kalmak kaydıyla işinize dönebilirsiniz. Tam iyileşme ortalama altı aydan sonra olur. Uzman hekim gözetiminde yapılan düzenli fizik tedavi kas gücünü artırarak omurganın yeniden dengelenmesine yardımcı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Foraminal stenoz yaşam kalitesini önemli ölçüde düşüren ve tedavi edilmediği takdirde ilerleyen bir durumdur. Doğal yapısını kaybeden omurilik zamanla eski halini almaz. Ancak ağrı yönetilebilir bir sorun olarak kalır.

Tehlike derecesi semptomların şiddetine bağlıdır. Hafif vakalarda konservatif tedavilerle kontrol altına alınabilir. İleri evrelerde ise kalıcı sinir hasarı riski artar. Dolayısıyla erken teşhis ve uygun tedavi yaklaşımı hayati öneme sahiptir.

Kendiliğinden iyileşmez. Omurgadaki dejeneratif değişiklikler geri dönüşsüz süreçlerdir. Kanal daralması anatomik olarak kalıcıdır.

Bununla birlikte, ağrı yönetilebilir. İlaç tedavisi, fizik tedavi, kilo verme gibi konservatif yöntemler şikayetleri hafifletir. Cerrahi yöntemlerle sinir basısı ortadan kaldırılarak hastalık tedavi edilebilir. Ayrıca yaşam tarzı değişiklikleri ağrının giderilmesine yardımcı olur.

Egzersiz kemikleşmiş dokuları yok etmez veya kanalı fiziksel olarak genişletmez. Ancak omurganın fonksiyonel kapasitesini artırır, destekleyici kasları güçlendirir ve duruşu düzelterek sinirlerin dar alanda daha rahat etmesini sağlar.

Yürüyüş bandına hafif bir eğim vermek işe yarar. Yokuş yukarı yürürken gövde doğal olarak hafifçe öne eğilir, bu da spinal kanalı açar ve daha rahat yürümenizi sağlar. Yokuş aşağı yürümekten kaçının.

Bisiklet sürme vücudu güçlendirmek için tercih edilebilir. Omurganın dik ve doğal pozisyonda tutulması önemlidir. Yüzme de bütün kas gruplarını çalıştırdığından ve bel, sırt, karın kaslarını güçlendirdiğinden sıklıkla kullanılır.

Egzersiz sırasında kalçadan bacağa yayılan keskin ağrı, uyuşma veya elektriklenme hissediyorsanız, bu sinir basısının arttığını gösterir. O hareketi hemen durdurmalı ve fizyoterapistinize danışmalısınız.

Modern tıbbın profesyonel yaklaşımları oluşabilecek riskleri ve komplikasyonları öngörerek en aza indirgemeyi hedeflediğinden bu risklerle oldukça nadir karşılaşılmaktadır. Ameliyat sonrası enfeksiyon ortaya çıkabilir. Cerrahi işlem esnasında çevre dokulara ya da organlara zarar gelebilir.

Ameliyat esnasında kanama meydana gelebilir. Sinir hasarı his kaybına yol açabilir. Omurilik zarında yırtıklar oluşabilir. Özellikle ikinci veya üçüncü kez ameliyat olan hastalarda bu risk biraz daha fazladır.

İleri yaş hastalarda tansiyon, diyabet, kalp gibi durumlar hem anestezi hem de ameliyat sonrası dönemde riskleri artırabilir. Ameliyattan sonra hissizlik, uyuşukluk, karıncalanma gibi şikayetler yaşanabilir. Ancak bu şikayetlerin kalıcı olması beklenmez.

Özetle Foraminal Stenoz

Foraminal stenoz ciddi belirtilere yol açabilir, ancak doğru yaklaşımla yönetilebilir bir durumdur. Özellikle yaşla birlikte ortaya çıkan bu sorunda erken teşhis büyük önem taşır. Bacaklara yayılan ağrı, uyuşma veya kas güçsüzlüğü yaşıyorsanız mutlaka bir uzmana başvurmalısınız.

Tedavi seçenekleri geniş bir yelpazede yer alır. Fizik tedavi ve ilaç tedavisi gibi konservatif yöntemler çoğu vakada etkili sonuçlar verir. İleri evrelerde ise cerrahi müdahale sinirlerdeki baskıyı tamamen ortadan kaldırabilir. Dolayısıyla uzman hekim kontrolünde uygulanacak tedavi planı yaşam kalitenizi önemli ölçüde artırır.

Detaylı Bilgi ve İletişim İçin Formu Doldurun!