Bağırsak Sarkması (Rektal Prolapsus) Nedir? Belirtileri Nelerdir? Teşhis ve Tedavisi Nasıl Olur?

Bağırsak sarkması (rektal prolapsus), bağırsağın son kısmının vücut dışına çıkması durumudur. Genellikle ıkınma sırasında anüsten çıkan kırmızımsı bir kitle olarak fark edilebilir. Bu rahatsızlık hem kadınlarda hem de erkeklerde görülebilir ancak hastaların %80'ini kadınlar oluşturmaktadır.

Makattan bağırsak çıkması olarak da bilinen bu durum, pelvik alanda yerleşen bağırsakların karın boşluğunda başka bir yere yerleşmesiyle ortaya çıkar. Bağırsak sarkması belirtilerini fark ettiğinizde hemen bir uzmana başvurmanız, daha kötü sonuçlar doğurmadan tedavi edilebilmesi için büyük önem taşır. Tedavi edilmediği takdirde kabızlık, dışkıyı zor tutma ve rektal ülserler gibi ciddi sorunlara yol açabilir. Bu yazıda bağırsak sarkmasının nedenleri, belirtileri, teşhis ve tedavi yöntemlerini açık ve anlaşılır bir dille sizler için ele alacağız.

Bağırsak sarkması nedir?

Bağırsak sarkması, tıp dilinde rektal prolapsus olarak bilinen ve kalın bağırsağın son bölümünün anüsten (makattan) dışarı çıkması durumudur. Bu rahatsızlık, günlük yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkileyebilen bir sağlık sorunudur. Aslında kötü huylu bir hastalık olmamasına rağmen, kişinin yaşam konforunu oldukça düşürmektedir.

Rektal prolapsus ne anlama gelir?

Rektal prolapsus, kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun makattan dışarı sarkması anlamına gelir. Bu durum, bağırsak hareketlerini kontrol edememek gibi sosyal hayatı kısıtlayan durumlara yol açabilir. Özellikle 50 yaş ve üzerindeki kadınlarda, aynı yaş grubundaki erkeklere göre 6 kat daha fazla görülmektedir. Bununla birlikte, hastaların %80'ini kadınlar oluşturmaktadır.

Rektal prolapsus farklı tiplerde ortaya çıkabilir. Bunlar:

• Kısmi rektal prolapsus: Rektumun iç katmanı olan mukozanın dışarıya sarkması
• Tam kat rektal prolapsus: Rektumun tamamının sarkması
• Gizli rektal prolapsus: Sarkmanın görünür olmaması ancak ıkınma gibi durumlarda içe geçme hissinin yaşanması

Makattan bağırsak çıkması nasıl olur?

Makattan bağırsak çıkması genellikle ıkınma sırasında fark edilir ve anüsten çıkan kırmızımsı bir kitle şeklinde görülür. Bu kitle bazen kendiliğinden geri kayabilir veya görünür halde kalabilir. Başlangıçta sadece dışkılama sırasında ortaya çıkarken, zamanla ilerleyerek günlük aktiviteler sırasında da meydana gelebilir.

Sarkma miktarı 1-2 cm'den başlayıp 5-10 cm'ye kadar değişebilmektedir. İlerleyen durumlarda, hastalar dışarı çıkan dokuyu elleriyle içeri ittirmek zorunda kalabilirler ki bu, hastalar için oldukça rahatsız edici bir durumdur. Ayrıca, uzun süre tedavi edilmediğinde soliter rektal ülser adı verilen ve kanamaya yol açabilen bir durum gelişebilir.

Bağırsak sarkması ile hemoroid farkı

Bağırsak sarkması ve hemoroid (basur) benzer belirtiler gösterdiğinden sıklıkla karıştırılır. Her iki durum da makattan kanama ve sarkma gibi belirtilere neden olabilir. Ancak aralarında önemli farklar vardır:

Bağırsak sarkmasında:

• Kalın bağırsağın son bölümü dışa sarkar veya içe doğru hareket eder
• Genellikle dışkı kaçırma ile birlikte görülür
• Daha geniş alana yayılır

Hemoroidde ise:

• Makata yakın olan damarların genişlemesi söz konusudur
• Anal bölgedeki damar keseciklerinin şişmesiyle oluşur
• Genellikle kaşıntı ve ağrı daha belirgindir

Tedavi edilmeyen hemoroid bağırsak sarkmasına dönüşmez, çünki bu iki hastalığın oluşum mekanizmaları tamamen farklıdır. Bağırsak sarkması, pelvik taban kaslarının zayıflamasıyla ilişkiliyken, hemoroidler genellikle damarların genişlemesinden kaynaklanır.

Her iki durumda da en doğru yaklaşım, şikayetler başladığında bir genel cerrahi uzmanına başvurmaktır.

Bağırsak sarkmasının nedenleri

Bağırsak sarkmasına yol açan birçok etken vardır. Pelvik tabanınızı destekleyen kas ve bağ dokularının zayıflaması, bu rahatsızlığın temelini oluşturur. Peki tam olarak hangi faktörler bağırsak sarkması neden olur sorusunun cevabını oluşturuyor? Şimdi bu nedenleri ayrıntılı inceleyelim.

Kronik kabızlık ve ıkınma alışkanlığı

Uzun süreli kabızlık problemi yaşayanlar, bağırsak sarkması için yüksek risk altındadır. Dışkılama sırasında sürekli ıkınma, pelvik taban kaslarınızın zamanla zayıflamasına neden olur. Bu durum, makattan bağırsak çıkması için zemin hazırlar. Kronik kabızlık sadece sarkma riskini artırmakla kalmaz, aynı zamanda var olan bağırsak sarkmasını da kötüleştirebilir. Dışkılama sırasında zorlanma ve ıkınma, rektum duvarına baskı yaparak duvarın zayıf noktalardan dışa doğru sarkmasını tetikler.

Zorlu doğumlar ve pelvik kas zayıflığı

Kadınlarda, özellikle çok sayıda normal doğum yapmış olanlarda bağırsak sarkması riski daha yüksektir. Doğum sırasında pelvik desteği sağlayan kaslarda oluşan zedelenme, pelvik destekte bozulmalara yol açar. Uzun süren doğumlar, iri bebek doğurma ve çoklu doğumlar bu riski daha da artırır. Normal doğum sırasındaki zorlu ıkınmalar, vajinadan bağırsak sarkmasını tetikleyebilir. Ayrıca, doğum sırasında vajinada epizyotomi açılması ve vakum uygulaması gibi işlemler de sarkma riskini yükseltir.

Yaşlanma ve kas fonksiyon kaybı

Yaş ilerledikçe vücuttaki kaslar doğal olarak zayıflar. Bu durum, bağırsak sarkması riskini artıran önemli faktörlerden biridir. Özellikle 50 yaşın üzerindeki kişilerde bağırsak sarkması daha sık görülür. Yaşlanma, hem bağırsağın asıcı bağlarında zayıflamaya hem de makatı kontrol eden kaslarda güçsüzlük gelişmesine neden olur. Bu nedenle pelvik taban kasları ve bağırsak destek dokuları zayıfladığında, rektum zamanla anüsten dışarı doğru sarkabilir.

Bağırsak florası bozuklukları ve enfeksiyonlar

Bağırsak florasının zararlı bakterilerle bozulması, parazitler ve dizanteri gibi enfeksiyonların sık yaşanması bağırsak sarkmasını tetikleyebilir. Bu tür rahatsızlıklar, bağırsak duvarını zayıflatarak sarkma riskini artırır. Ayrıca ülser, sibo rahatsızlığı, Crohn hastalığı, kolit, polip gibi bağırsak hastalıkları da bağırsak sarkması için temel neden olabilir.

Obezite ve karın içi basınç artışı

Fazla kilolar, karın içi basıncın sürekli yüksek olmasına neden olur. Bu durum, pelvik taban kaslarına sürekli baskı yaparak zayıflamalarına yol açar. Obezite nedeniyle:

• Pelvik taban kaslarına sürekli yük biner
• Pelvik destek dokuları zayıflar
• Kronik kabızlık ve solunum problemleri tablonun kötüleşmesine neden olur

Bunların dışında, ağırlık kaldırma, kronik öksürük, nörolojik hastalıklar (Parkinson, multipl skleroz), bağ doku hastalıkları ve genetik yatkınlık da bağırsak sarkması riskini artıran diğer faktörlerdir.

Bağırsak sarkması belirtileri

Bağırsak sarkması, ilk aşamalarında hafif belirtilerle başlayıp zamanla yaşam kalitenizi ciddi şekilde etkileyebilen bir rahatsızlıktır. Makattan bağırsak çıkması olarak da bilinen bu durum, çeşitli şikayetlerle kendini gösterir. Belirtileri erkenden fark edebilmek, tedavi sürecini hızlandıracaktır.

Makatta şişlik ve dışkı kaçırma

Bağırsak sarkmasının en belirgin belirtisi, makattan dışarıya sarkan kırmızımsı bir kitle görmeniz veya hissetmenizdir. Sarkma başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkarken, ilerleyen evrelerde günlük aktiviteleriniz sırasında da görülebilir. Sarkan doku bazen kendiliğinden içeri girebilse de ilerlemiş durumlarda elinizle içeri itmeniz gerekebilir.

Dışkı kaçırma (inkontinans), hastaların %60'ında görülen ciddi bir belirtidir. Bağırsak sarkması nedeniyle anüs çevresindeki kaslar (sfinkterler) sürekli gerilmeye maruz kalır ve zamanla zayıflar. Böylece gaz ve dışkı tutma yeteneğiniz azalır. Bu durum özellikle daha ileri yaştaki hastalarda daha belirgindir.

Kabızlık, ishal ve dışkılama zorluğu

Bağırsak sarkması olan kişilerin yaklaşık %60'ında kabızlık görülür. Bu şikayet genellikle daha genç hastalarda ortaya çıkar. Bağırsağın normal yapısının bozulması, dışkılamanın düzenli olarak gerçekleşmesini engeller. Aynı zamanda, sürekli dışkılama hissi (tenesmus) yaşayabilirsiniz. Bu durum, sürekli tuvalete gitme ihtiyacı hissedip her ortamda tuvalet aramak zorunda kalmanıza neden olabilir.

Dışkılamanın tamamlandığı hissi oluşmaz ve sürekli tuvalette ıkınma ihtiyacı duyarsınız. Hastaların %50'sinde dışkılama güçlüğü görülür. Bununla birlikte, tuvalet sonrası bağırsakların tamamen boşalmadığı hissi, psikolojik olarak da sizi rahatsız edebilir.

Karın ağrısı ve gaz problemleri

Pelvik bölge ve karında ağrı, bağırsak sarkmasının sık görülen belirtilerindendir. Ağrının şiddeti devamlı ya da aralıklı olarak artabilir. Normal işlevi bozulan bağırsak sistemi, besinlerin sindiriminde problemlere neden olarak gaz ve hazımsızlık hissine yol açar.

Ayrıca karında şişkinlik, müphem karın ağrıları ve makatta dolgunluk hissi gibi rahatsızlıklar da yaşayabilirsiniz. Bu belirtiler günlük yaşamınızı zorlaştırarak sosyal aktivitelerinizi sınırlayabilir.

Cinsel ilişki sırasında ağrı

Bağırsak sarkması, özellikle kadınlarda cinsel ilişki sırasında şiddetli ağrı ve rahatsızlığa neden olabilir. Pelvik alanda istenmeyen sarkmadan kaynaklı rahim üzerindeki baskı artar ve disparoni (ağrılı cinsel ilişki) oluşabilir. Bu durum cinsel isteksizlik ve cinsel fonksiyon bozukluklarına yol açabilir.

Bağırsak sarkması genellikle diğer pelvik organ sarkmaları ile birlikte görüldüğünden, cinsel yaşamınız olumsuz etkilenebilir. Vajinada gevşeklik veya kas kaybı hissi de şikayetleriniz arasında olabilir.

İdrar yaparken zorlanma

Bağırsak sarkması olan kişilerde, özellikle kadınlarda, idrar problemleri de sıklıkla görülür. Pelvik organlara binen baskı nedeniyle idrar kesesinin tam boşalması engellenir. Bu durum idrar yaparken yanma, ağrı ve sık sık tuvalete gitme isteği şeklinde kendini gösterir.

Mesane üzerindeki basınç artışı, idrar kontrolünü zorlaştırabilir ve idrar kaçırmalara neden olabilir. Özellikle yaşlı kadın hastalarda leğen kemiği kaslarının zayıflığına bağlı olarak idrar torbasının (mesane) sarkması da görülebilir.

Bağırsak sarkması nasıl teşhis edilir?

Bağırsak sarkmasından şüpheleniyorsanız, doğru teşhis için uzman bir hekime başvurmanız gerekir. Doktorunuz, şikayetlerinizi dinledikten sonra çeşitli yöntemlerle tanı koyacaktır. Teşhis süreci, basit bir muayeneden ileri görüntüleme tekniklerine kadar uzanan bir dizi işlemi içerebilir.

Fiziksel muayene ve dijital rektal muayene

Bağırsak sarkmasının teşhisi genellikle detaylı bir öykü alma ve fiziksel muayene ile başlar. Hastadan dışkılama sırasında makattan bir şişlik çıktığını veya tuvalet sonrası dışarıda kalan bir doku hissettiğini belirtmesi, doktor için önemli ipuçlarıdır.

Fiziksel muayene sırasında doktor sizi yan yatar pozisyonda inceler ve ıkınmanızı isteyerek sarkmanın görülmesini sağlar. Böylece rektumun dışarı çıkıp çıkmadığı değerlendirilebilir. Eğer sarkma muayene sırasında görünmüyorsa, çömelir pozisyonda ıkınmanız istenebilir.

Parmakla rektal muayene (dijital rektal muayene) sırasında, sfinkter tonusu ve kasılma yeteneği değerlendirilir. Bu muayene, hem hastalığın nedenini ortaya koymak hem de tedavi sonrasında elde edilecek faydayı öngörmek açısından çok önemlidir.

Anorektal manometri

Anorektal manometri, makat bölgesindeki kasların işlevlerini ve gücünü ölçen özel bir testtir. Bu yöntemle anal kanal içindeki basınç değerleri ölçülerek, kasların fonksiyonları ve güçleri hakkında objektif bilgiler elde edilir.

Test sırasında ince ve esnek bir kateter makattan içeri yerleştirilir. Kateterin ucundaki küçük balon şişirilerek hastadan belirli kas hareketleri yapması istenir. Böylece makat kaslarının:

• İstirahat halindeki gerginliği
• Kasılma gücü
• Gevşeme yeteneği
• Rektumun doluluk hissine karşı duyarlılığı ölçülür

Bu test sayesinde gaz ve dışkı tutmanızı sağlayan kasların kasılma ve dinlenme halindeki basınçları değerlendirilir. İşlem genellikle 20-30 dakika sürer ve ağrısızdır.

Pelvik MRG ve defekografi

Pelvik MRG, pelvik alanda yer alan veya makat bölgesindeki kasların durumunu görüntülemek için kullanılan bir tarama testidir. Bazı durumlarda prolapsus makat dışına çıkmadan, bağırsağın iç içe geçmesi şeklinde olabilir. Bu tür gizli sarkmaları tespit etmek için defekografi veya MR defekografi kullanılır.

Defekografi, dışkılama sırasında rektumun hareketlerini gösteren özel bir görüntüleme yöntemidir. Bu işlem sırasında rektum kontrast madde ile doldurulur ve hasta dışkılama yaparken görüntüler alınır. Ayrıca manyetik rezonans görüntüleme (MRG defekografi), video defekografi ve bilgisayarlı tomografi gibi farklı alternatiflerde kullanılabilir.

Bu yöntemler sarkmanın derecesini belirlemede ve tedavi planlamasında çok yardımcıdır. Örneğin MR defekografi sayesinde sadece rektum değil, pelvik bölgedeki diğer yapıların durumu da analiz edilebilir.

Kolonoskopi ile diğer hastalıkların dışlanması

Bağırsak sarkması, çoğunlukla ileri yaş grubunda görüldüğü için, hastalarda kalın bağırsak kanseri riski de artmıştır. Bu nedenle doktorunuz, kolonoskopi önerebilir. Bu işlem sayesinde kalın bağırsağın iç yüzeyi görüntülenerek, kanser veya polip gibi altta yatan başka hastalıkların varlığı araştırılır.

Kolonoskopi aynı zamanda rektal prolapsusa benzer belirtilere neden olabilen diğer hastalıkları da dışlamak için kullanılır. Özellikle ülser veya polip gibi rektum içindeki yapısal bozukluklar bu yöntemle kolayca tespit edilebilir.

Bağırsak sarkması tedavi yöntemleri

Bağırsak sarkması tedavisi, rahatsızlığın derecesine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Hafif vakalarda ameliyatsız yöntemler yeterliyken, ilerlemiş durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir. Tedavi planınız, şikayetlerinizin ciddiyetine göre belirlenecektir.

Yaşam tarzı değişiklikleri ve egzersiz

Bağırsak sarkmasının erken evrelerinde veya belirtiler hafifse yaşam tarzı değişiklikleri önemli fayda sağlar. Diyetinizde su tüketimini arttırmak ve lifli gıdalara ağırlık vermek, kabızlığı önlemek için etkili bir yöntemdir. Bunun yanında, pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizler (Kegel egzersizleri) önerilir. Bu egzersizler, makattaki kasların güçlenmesine ve sarkma belirtilerinin azalmasına yardımcı olur. Ayrıca düzenli yürüyüş, yüzme gibi hafif aktiviteler bağırsak hareketlerini düzenleyerek şikayetleri hafifletebilir.

İlaç tedavisi ve destekleyici cihazlar

Bazı durumlarda bağırsak düzenleyici ilaçlar tedavinin parçası olabilir. İshal veya kabızlık gibi sorunların kaynağı bakteri, parazit ve diğer mikroorganizmalar olduğunda, bu ilaçlar özellikle etkilidir. Pelvik alanı destekleyen medikal ürünler de tedavi sürecinde kullanılabilir. Halka veya bant şeklinde olan bu cihazlar, pelvik kasları destekleyerek bağırsak sarkmasını kontrol altına almaya yardımcı olur.

Ameliyatsız yöntemler: skleroterapi, akupunktur

Cerrahi müdahale istemeyen veya sağlık durumu ameliyata uygun olmayan hastalarda alternatif tedavi yöntemleri değerlendirilebilir. Skleroterapi, sarkan bağırsak bölümüne özel maddelerin enjekte edilmesiyle doku sertleşmesini ve sarkmanın gerilemesini sağlar. Bu işlem genellikle genel anestezi altında yapılır. Akupunktur tedavisi de son yıllarda olumlu sonuçlar veren bir yöntem olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte radyofrekans ablasyon gibi teknikler de rektumun eski haline dönmesini sağlayabilir.

Cerrahi yöntemler: açık, laparoskopik ve robotik

İleri derece bağırsak sarkmasında veya diğer yöntemlerle iyileşme sağlanamadığında cerrahi tedavi gerekebilir. Cerrahi yaklaşımlar temel olarak makattan (perineal) veya karından (abdominal) yapılabilir. Laparoskopik cerrahi, küçük kesilerden karın içine yerleştirilen özel aletlerle gerçekleştirilir ve iyileşme süreci açık ameliyatlara göre daha hızlıdır. Robotik cerrahi ise laparoskopik yöntemlerin daha gelişmiş halidir. Karından yapılan ameliyatlarda genellikle rektumun sakral bölgeye sabitlenmesi (rektopeksi) uygulanırken, makattan yapılan ameliyatlarda sarkan kısmın kesilip çıkarılması söz konusudur.

Özetle Bağırsak Sarkması

Bağırsak sarkması, günlük yaşamınızı önemli ölçüde etkileyebilen ancak doğru yaklaşımla tedavi edilebilen bir rahatsızlıktır. Şikayetleri fark ettiğinizde hemen bir uzmana başvurmanız tedavi sürecini hızlandıracaktır.

Kabızlığı önlemek, ağır kaldırmamak ve pelvik taban kaslarını güçlendirmek, bağırsak sarkmasını önleyebilir. Özellikle doğum yapmış ve 50 yaş üstü kadınlar daha dikkatli olmalıdır.

Hastalığın erken evresinde yaşam tarzı değişiklikleri ve egzersizler fayda sağlayabilir. Bununla birlikte, ileri durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir. Her hastaya özel tedavi planı yapılması önemlidir.

Bağırsak sarkmasını hemoroid ile karıştırmamak gerekir. Benzer belirtiler gösterse de farklı rahatsızlıklardır. Şüphe durumunda kesinlikle bir uzman hekim tarafından değerlendirilmelisiniz.

Sonuç olarak, bağırsak sarkması utanılacak değil tedavi edilecek bir sağlık sorunudur. Erken teşhis ve doğru tedavi ile sağlıklı bir yaşama kavuşabilirsiniz. Şikayetleriniz varsa ertelemeden bir genel cerrahi uzmanına başvurmayı ihmal etmeyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Bağırsak sarkması tedavi edilmezse ne olur? Tedavi edilmeyen bağırsak sarkması zamanla kötüleşebilir. Soliter rektal ülser adı verilen, kanamaya yol açabilen ve kanserle karıştırılabilecek bir durum ortaya çıkabilir. Ayrıca dışkı kaçırma problemi artabilir ve yaşam kaliteniz ciddi şekilde düşebilir.

Bağırsak sarkması kendi kendine düzelir mi? Hafif vakalarda belirtiler azalabilir, ancak genellikle tam iyileşme için tıbbi müdahale gereklidir. Her dışkılamada içeriye itmek kesinlikle yanlış bir yaklaşımdır.

Tedavi edilmeyen hemoroid bağırsak sarkmasına dönüşür mü? Hayır, tedavi edilmeyen hemoroid bağırsak sarkmasına dönüşmez. İki hastalığın oluşum mekanizması tamamen farklıdır. Bağırsak sarkmasında katmanın dışarı çıkması söz konusuyken, hemoroidde damar yatağına bası gelişir.

Bağırsak sarkması kimlerde görülür? Her yaşta görülebilen bu rahatsızlık, özellikle yaşlılarda kasların zayıflamasıyla daha sık gözlemlenir. Kadınlarda, pelvik kasların doğum gibi durumlarda zayıflaması nedeniyle risk daha yüksektir.

Hangi bölüme başvurmalıyım? Genel cerrahi bölümüne başvurmalısınız. Bazı durumlarda jinekoloji bölümüyle koordineli bir değerlendirme yapılabilir.

Hayati risk oluşturur mu? Doğrudan hayati risk oluşturmaz, ancak tedavi edilmediğinde kolon ve rektum kanseri riski, hemoroid, ülser ve kanama gibi komplikasyonlar gelişebilir. Enfeksiyon riski de artabilir.

Detaylı Bilgi ve İletişim İçin Formu Doldurun!