Diplopi (Ç çift Görmə) Nedir? Belirtiləri Nelərdir? Teşhis və Tedavisi Nasıl Olur?

Çift görmə olaraq da bilinen diplopi, hər yaşdan insanı təsir edə bilər, lakin 60 yaş üstü fərdlərdə daha çox görülür. Bu yazıda, diplopi əlaməti olaraq qarşınıza çıxa biləcək simptomları, binokulyar diplopi nədir, vertikal diplopi nədir və horizontal diplopi nədir kimi fərqli növlərini araşdıracağıq. Həmçinin, diplopi müalicəsi seçimlərini və diaqnostika metodlarını ətraflı şəkildə müzakirə edəcəyik.

Diplopi (Çift Görmə) Nedir?

Bir obyektə baxdığınızda tək görüntü yerinə iki ayrı görüntü algılıyorsanız, bu hal diplopi adlanır. Çift görmə şikayəti olan şəxslərdə görüntülərdən biri adətən aydın, digəri isə daha bulanıq və ya kölgəli bir görüntü şəklində ortaya çıxır.

Diplopi Nasıl Oluşur?

Normal görmə prosesində hər iki göz eyni nöqtəyə fokuslanır və beyin bu iki görüntünü birləşdirərək tək bir şəkil yaradır. Lakin gözlərin hizalanmasında və ya göz hərəkətlərinin koordinasiyasında bir problem olduqda, hər göz fərqli bir nöqtəyə fokuslanır. Bu halda beyində iki ayrı görüntü yaranır və çift görmə hissi meydana gəlir.

Görmə ekseninin pozulması nəticəsində gözlərdə şaşılıq meydana gələ bilər. Bu halda obyektlər retinaya fərqli bucaqlarda düşür və diplopi ortaya çıxır. Çift görmə göz əzələlərində, göz əzələlərinə gedən sinirlərdə və ya beyindəki bir xəstəlik nəticəsində inkişaf edə bilər.

Binoküler Diplopi Nedir?

Binoküler diplopi, çift görmənin ən yaygın növüdür və hər iki göz açıq olduğu zaman meydana gəlir. Bu halda əsas səbəb, hər iki gözün hərəkətlərindəki koordinasiyanın pozulmasıdır. Binoküler diplopidə xəstə hər iki görüntünün də aydın olduğunu bildirir.

Binoküler diplopi vəziyyətini anlamaq üçün sadə bir test edə bilərsiniz. Hər hansı bir gözünüzü əlinizlə bağlayıb bir obyektə baxdığınızda tək görürsünüzsə, binoküler diplopi var deməkdir. Başqa sözlə, çift görmənin meydana gəlməsi üçün hər iki gözün də açıq olması lazımdır. Adətən gözlərin hizalanması və ya göz əzələlərinin koordinasiyasında bir problem olduqda meydana gəlir və çox vaxt altında yatan sağlamlıq problemlərinin bir əlaməti ola bilər.

Monoküler Diplopi Nedir?

Monoküler diplopi, binoküler diplopiyə nisbətən daha nadir görülür. Bu halda tək bir göz açıq olduğu zaman və ya digər göz bağlandığında belə çift görmə davam edir. Monoküler diplopidə bir görüntü daha aydın, digər görüntü isə bir az daha bulanıq olaraq algılanır.

Sadəcə problemli olan göz bağlandığında çift görmə ortadan qalxır, sağlam göz bağlandığında isə diplopi davam edir. Eyni anda tək gözdən iki görüntü meydana gəlir və bu hal gözdəki optik sistemdə və ya retina ilə bağlı bir problemə işarə edir. Monoküler diplopi adətən göz küresinin görmə eksenini formalaşdıran strukturlarda yaranan problemlərdən qaynaqlanır.

Diplopi (Çift Görmə) Nedenləri Nelərdir?

Çift görmə probleminin arxasında çox fərqli sağlamlıq problemləri yatabilir. Diplopi səbəbləri göz strukturundan beyin xəstəliklərinə qədər geniş bir spektrda dəyişir. Bəzi hallarda müvəqqətidir və öz-özünə düzəlir, bəziləri isə ciddi tibbi müdaxilə tələb edir.

Göz Əzələlərinə Bağlı Nedenlər

Gözlərinizi hərəkət etdirən altı fərqli əzələ var. Bu əzələlərin uyğun işləməsi sayəsində hər iki göz eyni nöqtəyə fokuslanır. Göz əzələlərinin zəifləməsi və ya iflic olması, gözlərin düzgün hizalanmamasına səbəb olur.

Şaşılıq, göz əzələlərinin uyumsuz işləməsi nəticəsində meydana gələn yaygın bir problemdir. Göz əzələlərinin effektiv işləməməsi, gözlərin uyğun fokuslanmasını çətinləşdirir və diplopi əlaməti yaradır. Xüsusilə tiroid xəstəliklərində göz əzələlərinin tutulması çift görməyə səbəb ola bilər.

Miyasteniya gravis kimi xəstəliklər, immun sisteminin sinirlər və əzələlər arasındakı əlaqəni blok etməsi ilə inkişaf edir. Bu halda göz əzələlərində əlavə zəiflik meydana gəlir və diplopi ortaya çıxır.

Kornea və Lens Problemləri

Kornea, gözün ön hissəsindəki şəffaf təbəqədir və işığın düzgün qırılmasını təmin edir. Kornea zədəsi, yaralanmalar, infeksiyalar və ya keratokonus kimi hallardan qaynaqlana bilər. Keratokonus, korneanın koni formasında incəlməsi və yumrulanmasıdır.

Katarakt, göz lensinin bulanıqlaşması səbəbindən işığın kifayət qədər fokuslana bilməməsinə səbəb olur. Lens bulanıqlaşması, işıq şüalarının fərqli istiqamətlərə dağılımına və bir neçə görüntü meydana gətirməsinə yol açır. Astigmatizm də çift görmənin yaygın səbəblərindən biridir.

Quru göz sindromu, yetersiz və ya keyfiyyətsiz gözyaşı səbəbindən diplopiyaya səbəb ola bilər. Həmçinin refraktiv cərrahilər sonrası kornealardakı dəyişikliklər səbəbindən müvəqqəti diplopi yaşana bilər.

Sinir Sistemi və Beyin Xəstəlikləri

Beyin sapı problemləri, göz hərəkətlərini idarə edən sinirləri təsir edərək çift görməyə səbəb ola bilər. İnmə, beyin qan axınının kəsilməsi və ya azalması nəticəsində meydana gəlir və diplopi əlaməti görülə bilər.

Beyin anevrizmaları, qan damarlarında balonlaşma və ya zəifləmə halıdır. Beyin şişləri, göz əzələlərini və ya sinirlərini təsir edərək çift görməyə səbəb ola bilər. Multipl skleroz kimi xəstəliklər, beyin və onurğa beynində sinir zədələnməsinə yol açır.

Kranyal sinir ifliclərinə diabet, baş travması, şiş və ya yüksək təzyiq səbəb ola bilər. Meningit, mərkəzi sinir sistemini təsir edən infeksiyalardır və diplopi yarada bilər.

Digər Risk Faktorları

Diabet, göz əzələlərini qidalandıran sinirlərə zərər verə bilər. Tiroid xəstəlikləri, gözlərdə şişkinlik və göz əzələlərinə təzyiq edərək çift görməyə səbəb olur.

Müvəqqəti diplopi səbəbləri arasında alkoqol istehlakı, aşırı yorğunluq və yuxu pozuntuları vardır. Benzodiazepinlər kimi dərmanlar da müvəqqəti çift görmə yarada bilər. Baş travmaları, göz əzələlərində və ya sinirlərində zədələnməyə səbəb olaraq diplopi yaradır.

Diplopi Belirtisi və Semptomları

Diplopi əlaməti müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər və şəxsən fərqlilik göstərə bilər. Əlamətlərin şiddəti, altında yatan səbəbə bağlı olaraq dəyişir. Bəzi xəstələr yüngül narahatlıq yaşarkən, bəziləri gündəlik fəaliyyətlərini təsir edəcək dərəcədə simptomlarla qarşılaşır.

Çift Görmə Şikayəti

Tək bir obyektin iki görüntü olaraq algılanması, diplopinin ən aydın xüsusiyyətidir. Görüntülər üfüqi, şaquli və ya diaqonal şəkildə ortaya çıxa bilər. Obyektlərin yan-yana, üst-üstə və ya diaqonal algılanması halları ilə qarşılaşa bilərsiniz.

Bir obyektin bir neçə şəkildə göründüyünü və ya iki fərqli yerdə olduğunu hiss edə bilərsiniz. Görüntüların konturları aydın olmaya bilər və ya iki görüntü bir-birinə qarışa bilər. Həmçinin görüntülər bulanıq və ya kölgəli şəkildə algılanabilir. Bu hal ətrafınızdakı ilə olan qarşılıqlı əlaqinizi çətinləşdirir.

Baş Ağrısı və Baş Dönməsi

Diplopi yaşayan şəxslərdə görülen baş ağrıları yüngüldən şiddətə qədər dəyişə bilər. Gözlərdə meydana gələn təzyiq, zorlanma və zədələnməyə bağlı olaraq baş ağrısı ortaya çıxır. Gözlərin fərqli nöqtələrə fokuslanması və beyindəki görüntülərin uyumsuzluğu səbəbindən baş ağrısı inkişaf edə bilər.

Baş dönməsi, diplopi ilə sıx görülən bir simptomdur. Çift görmə tarazlığın qorunmasını çətinləşdirərək baş dönməsinə səbəb olur. Tarazlıq itkisinə bağlı olaraq baş dönməsi meydana gəlir. Benzer şəkildə tarazlıq problemləri yaşanması, yaşam keyfiyyətinizi azalda bilər.

Görmə pozuntuları səbəbindən mədə bulantısı və ümumi narahatlıq hissi ortaya çıxa bilər. Mədə bulantısı və qusma kimi həzm sistemi problemləri də görünə bilər.

Göz Hərəkətlərində Ağrı

Gözlərin hərəkət etdirilməsi zamanı yaşanan ağrılar diplopi ilə əlaqədardır. Diplopiyə bağlı olaraq gözlərin bir və ya ikisinin hərəkəti zamanı ağrı simptomu ortaya çıxa bilər. Xüsusilə gözlərin ən kiçik hərəkətində belə ağrı meydana gəlir.

Bir və ya iki gözdə göz hərəkətləri ilə yaranan ağrı yaşanabilir. Göz hərəkətlərində məhdudiyyət, çift görmənin bərabərində gətirdiyi bir əlamətdir. Gözlərin istəksiz olaraq fərqli yönlərə kayması və ya fokuslanma çətinliyi kimi hallar müşahidə edilə bilər.

Göz Yorğunluğu və Bulanıq Görüş

Diplopi yaşayan şəxslərdə gözlərdə yorğunluq hissi sıxlıqla ortaya çıxır. Gözləri aydınlaşdırmaq və ya fokuslamaq üçün davamlı cəhd etmək məcburiyyətində qalmaq, gözlərin yorğun hiss edilməsinə səbəb olur. Kaş ətrafında, şakaklarda və göz qapaqları ətrafında ağrı ola bilər.

Xəstələrin bir və ya hər iki gözündə görülebilen bulanıq görmə durumu, ümumi görmə keyfiyyətini azaldır. Göz qapağında düşmə meydana gələ bilər. Göz qapağı olması gərəkdiyindən daha aşağıda ola bilər və görməni təsir edə bilər. Göz qapaqlarında görülen düşüklük, diplopinin əlamətləri arasında sıralanabilir.

Diplopi Nasıl Teşhis Edilir?

Çift görmə şikayəti ilə həkimə müraciət etdiyinizdə, diaqnostika prosesi ətraflı bir qiymətləndirmə ilə başlayır. Həkiminiz əvvəlcə diplopi əlamətinin nə zaman başladığını, hansı hallarda artdığını və ya azaldığını öyrənməyə çalışır. Daha əvvəl keçirdiyiniz göz xəstəlikləri, travma və ya sistemik xəstəlik tarixiniz ətraflı şəkildə sorğulanır.

Belirtilərinizi və şikayətinizi tam olaraq ifadə etmək, həkiminizin hansı testlərin faydalı olacağına qərar verməsinə kömək edir. Diabet, tiroid və ya nevroloji pozuntular kimi xroniki xəstəlikləriniz varsa mütləq bildirməlisiniz. Ailə üzvlərində diplopi tarixi də əhəmiyyətli bir məlumatdır.

Göz Müayinəsi və Testlər

Fiziki müayinə zamanı həkiminiz gözlərinizin struktural xüsusiyyətlərini və hərəkət qabiliyyətini qiymətləndirir. Bağlama testi ilə diplopinin monoküler mi yoxsa binoküler mi olduğu asanlıqla başa düşülür. Göz hərəkətləri müayinəsində bütün baxış istiqamətlərində gözün performansı qiymətləndirilir. Əzələ və ya sinir mənbəli məhdudiyyət olub-olmadığına baxılır.

Cover-uncover testi və alternativ cover testi tətbiq edilərək gözlər arasındakı gizli kayma və ya aşkar kayma aşkar edilir. Prizma testləri sayəsində çift görmənin dərəcəsi və hansı yöne nə qədər kayma olduğu ölçülür. Biomikroskopiya ilə gözün ön seqmenti incələnir. Kornea, iris və lens ətraflı şəkildə qiymətləndirilir.

Göz dibi müayinəsi zamanı retina, optik sinir və damarsal struktur kontrol edilir. Qırma kusurları müəyyən edilərək astigmatizm və ya hipermetropi kimi problemlər aşkar edilir. Kornea və lens incələnməsi aparılaraq katarakt və ya keratokonus araşdırılır.

Hess Screen testi, göz əzələlərinin iş rejimini və gözlər arasındakı koordinasiyanı qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Bu test sayəsində hansı göz əzələsinin zəif işlədiyi və gözlərin hansı yöne kaydığı müəyyən edilə bilər.

Görüntüleme Yöntemleri

Sinir sistemini və ya orbita bölgəsini ilgiləndirən şübhələr varsa beyin görüntülənməsi tələb olunur. MRI müayinəsi çift görmə ilə müraciət edən hər xəstədə edilməli olan bir testdir. Bəzi hallarda dərmanlı MRI çəkilməsi lazım ola bilər.

BT taraması da diplopi diaqnozu üçün istifadə olunan görüntüləmə metodları arasındadır. Xüsusilə nevroloji xəstəliklər baxımından qiymətləndirmə aparılır. MR venografi müayinələri də lazım görüldüyündə tətbiq olunur.

Nöroloji Qiymətləndirmə

Qan testləri ilə diabet və tiroid pozuntusu kimi sistemik xəstəliklərin göstəricilərinə baxılır. Tiroid funksiyası testləri aparılaraq Graves xəstəliyi araşdırılır. Qan şəkəri testi və toksiklik testləri də tətbiq oluna bilər.

Miyasteniya gravis kimi hallarda elektrofizioloji testlər yol göstərici ola bilər. Tək lif EMG və əzələ enzimləri incələmələri lazım ola bilər. Antikor testləri də diplopinin mənbəyini tapmaq üçün istifadə olunur.

Səbəbin ortaya qoyulmadığı hallarda beyin onurğa mayesi incələnməsi aparılır. Bu incələmə ilə baş içi təzyiqin ölçülməsi və başqa bir xəstəlik olub-olmadığı haqqında əhəmiyyətli ipucları əldə edilir.

Diplopi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Müalicə metodunun seçimi, diplopiyə səbəb olan problemə görə müəyyən edilir. Altda yatan xəstəlik ortadan qaldırıldığında çift görmə sıxlıqla düzəlir. Həkiminiz əvvəlcə əsas problemi müəyyən edir və ona uyğun müalicə planı hazırlayır.

Gözlük və Kontakt Lens Müalicəsi

Prizma lenslər, binoküler diplopi müalicəsində sıxlıqla başvurulan bir metodudur. Bu xüsusi lenslər işığı qıraraq gözlərinizin daha düzgün nöqtədə fokuslanmasına kömək edir. Görüntünü yenidən hizalayaraq çift görmə problemini azaldır.

Prizmatik gözlüklər, göz əzələlərindəki dengesizlik səbəbindən meydana gələn diplopi vəziyyətlərində effektiv nəticələr verir. Yüngül şaşılıq və ya qırma kusurlarına bağlı çift görmə vəziyyətində tercih edilir. Astigmatizm kimi qırma kusurları uyğun gözlük və ya lens istifadəsi ilə düzəldilə bilər.

Kontakt lens istifadəsi də bəzi xəstələrdə diplopi müalicəsinə kömək edə bilər. Xüsusi kontakt lenslər reçetə edilərək görmə problemini aradan qaldıra bilər. Quru göz səbəbli çift görmə hallarında süni gözyaşı damlası istifadə olunur.

Göz İdmanları və Bantlar

Göz əzələlərinin koordinasiyasını artırmaq məqsədilə xüsusi idman proqramları tətbiq oluna bilər. Bu idmanlar göz əzələlərini gücləndirir və gözlər arasındakı uyumu artırır. Xüsusilə binoküler diplopi üçün faydalı nəticələr verir.

Göz bantları müvəqqəti bir həll olaraq istifadə olunur. Bir gözün müəyyən müddət bağlanması bəzi hallarda kömək edə bilər. Lakin bu metod kalıcı həll olaraq tercih edilmir. Göz bağlama müalicəsi beyinə doğru vizual siqnal göndərmək üçün tətbiq olunur.

Dərman Müalicəsi

Diabet söz konusu olduğunda dərman və ya insulin müalicəsi başlanır. Qan şəkəri səviyyələrinin nəzarət altına alınması, diabetik neuropatiya səbəbindən yaranan çift görmə problemini yüngülləşdirir. Tiroid xəstəliklərinin müalicəsi ilə göz əzələlərinə olan təzyiq azaldıla bilər.

Botoks inyeksiyaları göz əzələlərindəki dengesizlikləri aradan qaldırmaq üçün istifadə olunur. Botulinum toksin inyeksiyaları adətən müvəqqəti çift görmə halları üçün tercih edilir. Erken dönəmdə tətbiq olunan Botoks müalicəsi ilə diplopi ortadan qaldırıla bilər.

Multiple skleroz kimi nevroloji hallarda xəstəlik nəzarət altına alındığında diplopi azala bilər. Sinir iflici hallarında dərman müalicəsi ilə izlənilir.

Cərrahi Müdaxilə Seçimləri

Göz əzələlərində zəiflik və ya zədələnmə səbəbindən əzələ sıxılması varsa əməliyyat tələb oluna bilər. Cərrahi müalicə göz əzələlərindəki problemləri düzəltmək üçün tətbiq olunur. Şaşılıq və ya travma kimi hallarda cərrahi həll təmin edir.

Graves xəstəliyinə bağlı diplopi varsa cərrahi müdaxilə düşünülür. Katarakt cərrahisi lens bulanıqlığına bağlı çift görmənin müalicəsində tercih edilir. Göz əzələlərinin mövqeyini düzəltmək məqsədilə edilən əməliyyatlar gözlərin uyumunu təmin edir.

Gec dönəmdə əməliyyat ilə müalicə etmək lazımdır. Beyin şişi, anevrizma kimi səbəblərdən qaynaqlanan çift görmə müalicəsində əsas səbəbin ortadan qaldırılacağı şəkildə müalicələr tətbiq olunur.

Diplopi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Diplopi ilə bağlı maraq doğuran sualların cavablarını bu bölmədə tapa bilərsiniz. Xəstələr sıxlıqla müalicə prosesi, hansı həkimə müraciət etməli olduğu və vəziyyətin ciddiliyi haqqında məlumat almaq istəyir.

Özetle Diplopi (Çift Görme)

Çift görmə problemi mürəkkəb görünə bilər, lakin düzgün diaqnoz və müalicə ilə həll edilə bilən bir vəziyyətdir. Gözlərinizdə iki görüntü algılamaya başladığınızda, öncəliklə göz həkiminə müraciət edin. Müvəqqəti hallar öz-özünə düzəlsə də, kalıcı və ya sıx təkrarlayan çift görmə ciddi sağlamlıq problemlərinin işarəsi ola bilər.

Unutmayın ki, diplopi müalicəsi altda yatan səbəbə görə dəyişir. Gözlük, dərman və ya cərrahi kimi fərqli seçimlər mövcuddur. Erken müdaxilə sayəsində çox hallarda uğurlu nəticələr əldə edilir. Buna görə də əlamətləri görməzlikdən gəlməyin, mütəxəssis qiymətləndirməsi alaraq görmə keyfiyyətinizi qoruya bilərsiniz.

Diplopi, tək nesneyi iki ayrı görüntü olaraq algılama halıdır. Bu yazıda diplopinin əlamətləri, səbəbləri, diaqnostika metodları və müalicə seçimləri ətraflı incələnir.