İşitme kaybı doğuştan olabileceği gibi, sonradan da gelişebilir. BERA testi nedir sorusunun yanıtı, işitme eşiklerinin tespiti ve sinir yollarının fonksiyonelliğinin belirlenmesi için uygulanan bir test olmasıdır. Özellikle doğuştan veya bebeklik çağında oluşan işitme kayıplarının saptanması, çocuğun dil gelişiminin etkilenmemesi açısından kritik önem taşır. Bu nedenle yenidoğan işitme taramasından kalan bebekler ileri testlere yönlendirilir. Bu yazıda BERA testi nedir nasıl yapılır, kimlere uygulanır ve test sonuçları nasıl değerlendirilir gibi soruları yanıtlayacağız.
BERA (ABR) Testi Nedir?
BERA testinin tanımı ve amacı
BERA (Brainstem Evoked Response Audiometry), beyin sapındaki işitme yollarının elektriksel aktivitesini ölçen bir testtir. Bu test, iç kulaktan başlayıp beyin korteksine kadar uzanan sinir yollarındaki ses iletimini değerlendirir. Hastaya gönderilen ses uyaranlarının bu yollarda oluşturduğu elektriksel yanıtlar kaydedilir ve analiz edilir.
BERA testi nedir sorusunun yanıtı, iki temel amaca hizmet eden bir değerlendirme yöntemi olmasıdır. Birinci amaç, hangi ses şiddetinden itibaren işitmenin algılandığını belirlemektir. İkinci amaç ise işitme duyusunu oluşturan sinir yollarının düzgün çalışıp çalışmadığını kontrol etmektir. Böylece hem işitme eşiği saptanır hem de sinirsel yapılardaki olası problemler ortaya çıkarılır.
Klinik BERA testi nedir açıklamasında önemli bir özellik, hasta uyumundan bağımsız çalışmasıdır. Diğer işitme testlerinde hastanın aktif katılımı ve yanıt vermesi gerekir. Ancak BERA'da beyin sapındaki otomatik elektriksel yanıtlar ölçüldüğü için hastanın bilinçli bir şekilde işbirliği yapmasına gerek yoktur. Bu nedenle özellikle bebekler, küçük çocuklar ve zihinsel engelli bireyler gibi aktif katılım göstermeyen hasta gruplarında güvenle uygulanabilir.
ABR ve BERA arasındaki fark
ABR ve BERA arasında hiçbir fark yoktur. İki terim de aynı testi ifade eder. ABR (Auditory Brainstem Response) İngilizce kısaltma olup, BERA ile eş anlamlıdır. Bazı merkezlerde bu test "İşitsel Uyarılmış Potansiyel" veya AEP kısaltması ile de tanımlanır.
Farklı isimlendirmeler kullanılsa da testin amacı ve uygulama şekli değişmez. Tüm bu terimler, beyin sapındaki işitsel uyarılmış potansiyel yanıtlarının kaydedilmesini ifade eder. Dolayısıyla kbb BERA testi nedir veya ABR testi nedir soruları da aynı yanıta sahiptir.
İşitme testleri arasında BERA'nın yeri
BERA işitme testi nedir ve diğer testlerden farkı nedir sorusuna yanıt vermek gerekirse, bu testin özellikle beyin sapı mekanizmalarını değerlendirmesi önemlidir. Standart işitme testleri sadece kulaktan gelen yanıtları ölçerken, BERA sinirsel yapıları da kapsar. Bu özellik sayesinde iç kulaktan beyne kadar olan tüm yolda oluşabilecek problemler saptanabilir.
Diğer yöntemlerle yeterli bilgiye ulaşılamayan durumlarda BERA testi devreye girer. Özellikle beyinsel mekanizmaların incelenmesi gereken vakalarda oldukça değerli sonuçlar verir. Aynı zamanda alzheimer, otizm ve demans hastalarında da başarıyla kullanılır.
BERA, koklear ve retrokoklear işitme kayıplarının ayırt edilmesinde de kritik rol oynar. Yani problemin iç kulakta mı yoksa işitme sinirinde mi olduğunu belirler. Bu bilgi, doğru tedavi planının oluşturulması için hayati önem taşır. Biyonik kulak öncesi değerlendirmede de BERA'dan faydalanılır.
Her yaş grubundaki bireylere güvenle uygulanabilen bu test, hasta kaynaklı yanıltıcı cevapları ortadan kaldırır. Sedasyon altında veya hasta uyutularak gerçekleştirilebilir. Test sonuçları uzman odyologlar tarafından değerlendirilir ve KBB hekimleriyle birlikte tedavi planı belirlenir.
BERA Testi Kimlere Uygulanır?
Yenidoğan bebeklerde BERA testi
Sağlık Bakanlığı tarafından uygulanan Ulusal Yenidoğan Tarama Programı kapsamında tüm bebeklere işitme taraması yapılır. İlk aşamada uygulanan Torema ABR testinden geçemeyen bebekler BERA testiyle değerlendirilir. Her 1000 bebeğin (1-3'ünde) doğumsal işitme kaybı görülür.
Doğumdan sonraki ilk kontrollerde işitme testi unutulmuşsa, mutlaka ilk 3 ay içinde yaptırılmalıdır. Erken tanı konulması, bebeğin dil gelişiminin etkilenmemesi açısından hayati öneme sahiptir. Konuşabilmek için önce duymak gerekir, dolayısıyla geç fark edilen işitme kayıpları çocuğun psikososyal gelişimini ve iletişim becerilerini olumsuz etkiler.
BERA testi, yenidoğan döneminde iki farklı şekilde uygulanır. Rutin taramalar için "Yenidoğan BERA/ABR" kullanılırken, risk faktörü taşıyan bebeklerde daha detaylı bir değerlendirme gerekir.
Çocuklarda işitme problemi şüphesi Konuşma ve dil gelişiminde gecikme tespit edilen çocuklara "Klinik BERA/ABR" testi önerilir. Tekrarlayan orta kulak iltihapları geçiren çocuklar da bu testten geçmelidir. Gelişimsel veya mental problemler nedeniyle standart odyometri testlerine uyum sağlayamayan çocuklarda BERA daha doğru sonuçlar verir.
Down sendromu, otizm, felç veya demans gibi durumlarda iletişim güçlüğü yaşayan hastalar normal işitme testlerine yanıt veremez. Bu nedenle hasta uyumundan bağımsız çalışan BERA testi tercih edilir. Zihinsel engelli bireylerde işitme değerlendirmesi için de sıklıkla uygulanır.
Yetişkinlerde BERA testi endikasyonları
Kulak çınlaması veya konuşmayı anlama ve ayırt etme problemi gibi şikayetleri olan yetişkinlerde BERA testi yapılır. İşitme siniri ve beyin sapının işlevselliğini değerlendirmek gerektiğinde bu test devreye girer. Koklear ve retrokoklear işitme kayıplarının ayırıcı tanısında kullanılır.
Pontoserebellar köşe tümörü teşhis ve tedavisinde BERA'dan faydalanılır. İşitsel nöropati vakalarının ayırt edilmesinde de önemli rol oynar. Biyonik kulak öncesi değerlendirmede işitmenin BERA ile incelenmesi gerekir. Ameliyat sırasında beyin, omurilik ve sinir yollarının sürekli izlenmesi amacıyla da uygulanabilir.
Risk faktörü taşıyan hastalar
Risk faktörü olan yenidoğanlara mutlaka ABR taraması yapılır, tarama abr testi yeterli kabul edilmez. Sağlık Bakanlığı bu bebeklerde BERA testini zorunlu hale getirmiştir.
1500 gram ve altı doğum kilosu olan bebekler riskli grupta yer alır. Benzer şekilde 35 hafta ve altında doğan prematüre bebeklere de test uygulanır. Sarılık nedeniyle fototerapi gören, kan değişimi gereken hiperbilirubinemi olan bebekler değerlendirilmelidir.
Ailede kalıcı çocukluk dönemi işitme kaybı öyküsü varsa bebek risk altındadır. Ototoksik ilaç kullanımı, bakteriyel menenjit, TORCH grubu enfeksiyonlar diğer risk faktörleri arasında sayılır. Kulak kanalı veya doğumsal kulak anomalisi olan bebeklerde de BERA testi yapılması gerekir.
BERA Testi Nasıl Yapılır?
Teste hazırlık süreci
Teste başlamadan önce hasta veya ailesine tüm süreç detaylı bir şekilde anlatılır. Hastanın rahat hissetmesi ve süreci anlaması test başarısı için önemlidir. Test yapılacak kişi sedyeye yatar pozisyonda yerleştirilir.
Bebeklerin test sırasında uyuması gerekir. Bunun için aileler bazı hazırlıklar yapmalıdır. Bebeğinizi randevu gecesi günlük rutin uykusunun dışında uykusuz bırakmanız önerilir. Sabah erken saatte uyandırmak da etkili bir yöntemdir.
6 aydan küçük bebeklerde odyoloji uzmanı işlem öncesinde bebeğin bir süre aç kalmasını isteyebilir. Hastaneye geldiğinizde bebeğinizi beslemeniz tavsiye edilir. Bu sayede bebek tok karnına rahatça uykuya dalar. İşleme girmeden hemen önce bebeğin cildini tekrar temizlemeniz gerekir, özellikle alın ve kulak bölgesi.
Yetişkinlerde ise sakin kalmaları yeterlidir. Rahat bir pozisyonda oturabilir veya uzanabilirler. Kulakların temiz ve kuru olması test sonuçlarını etkiler. Kulak içindeki kir veya su yanıltıcı sonuçlara yol açabilir.
Elektrot yerleştirme işlemi
Elektrotların cilde iyi yapışması için yapışacağı bölgeler alkol ile temizlenir. Cildin temizlemeli test kalitesini artırır. Alın, kulak arkası ve kafa derisinin başlangıç noktası gibi belirli bölgelere elektrotlar yapıştırılır.
Bu elektrotlar beyinden gelen yanıtları kaydetmek içindir. Cilde yapıştırılan küçük diskler şeklindedirler. Herhangi bir acı veya rahatsızlık hissedilmez. Elektrotlar yerleştirildikten sonra bilgisayar bağlantısı sağlanır.
Ses uyaranlarının verilmesi
Her iki kulağa kulaklıklar yerleştirilir. Kulaklıklar aracılığıyla hastaya belirli frekanslarda sesler gönderilir. Genellikle kısa süreli tıklama sesleri veya tonlar kullanılır.
Farklı frekanslarda uyaranlar verilerek beyin sapındaki elektriksel yanıtlar kaydedilir. Kulağa gönderilen seslerden elde edilen elektriksel aktiviteler ölçülür. Beyin sapı bu seslere karşı otomatik elektriksel yanıtlar üretir. Elektrotlar bu yanıtları kaydeder ve bilgisayar ortamına aktarır.
Test süresi ve hasta konforu
Test süresi bebeğin uyku durumuna ve ortamın teste uyumuna göre 15-40 dakika arasında değişir. Yetişkinlerde genellikle 30 ila 60 dakika sürer. Hastanın yaşı ve durumu süreyi etkiler.
İşlem sırasında kişinin hareket etmemesi büyük önem taşır. Hareket veya konuşma test sonuçlarını bozabilir. Hastanın sessiz bir ortamda uyuması gerekir. Dışarıdan gelen gürültüler sonuçları etkileyebilir.
Tüm test boyunca elde edilen veriler bilgisayar ortamına aktarılarak kaydedilir. Odyolog ve KBB uzmanı bu verileri dalga morfolojisi, dalga latansları, kulak simetrisi ve yaşa uygun normatif veriler açısından analiz eder.
Sedasyon gerekliliği
6 aydan küçük bebeklerde herhangi bir sedasyon gerekmeksizin test doğal uykusunda gerçekleştirilebilir. Yenidoğanlara genellikle doğal uykusunda yapılır. Bu yaş grubunda sedasyon riski taşımadan test tamamlanabilir.
6 aydan büyük bebeklerde ve yetişkinlerde testin maksimum verim sağlaması için hafif bir sedasyon tercih edilebilir. İstenmeyen hareket ve gürültülerden kaçınmak mümkün olur. Daha doğru sonuçlar için genellikle uyku halinde yapılması önerilir.
BERA Test Sonuçları ve Değerlendirme
Sonuçların yorumlanması
Test boyunca toplanan tüm bilgiler bilgisayar ortamına kaydedilir. Bu veriler grafik şeklinde gösterilir ve beyin sapının ses uyaranlarına verdiği elektriksel yanıtları yansıtır. Uzman odyolog ve KBB hekimi bu grafikleri detaylı bir şekilde inceler.
Sonuçların değerlendirilmesi titizlik gerektirir. Test çıktıları, işitme sinirlerinin ve beyin sapının çalışma durumu hakkında net bilgi verir. Dolayısıyla, işitme kaybının var olup olmadığı, varsa nedeninin ne olduğu ortaya çıkar. İşitsel fonksiyonların niteliği ve olası problemlerin sebepleri hakkında detaylı bilgi edinilir.
BERA testi sonuçları, işitme kaybının derecesini belirlemek için de kullanılır. Hafif, orta veya ileri derecede işitme kaybı ayrımı yapılabilir. Ayrıca kaybın sinirsel bir sorundan mı yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığı saptanır. Bu bilgi, tedavi yönteminin belirlenmesinde kritik rol oynar.
Normal ve anormal bulgular
Beyin sapı işitsel uyaranlara normal yanıtlar veriyorsa, işitme sinirleri ve beyin sapı düzgün çalışıyor demektir. Normal test sonucu, işitme yollarının sağlıklı işlediğini gösterir. Bu durumda herhangi bir müdahaleye gerek olmayabilir.
Ancak beyin sapı anormal yanıtlar veriyorsa, işitme sinirlerinde veya beyin sapında sorun olduğu anlaşılır. Anormal bulgular, işitme yollarında bir aksama veya hasar olduğunu işaret eder. Bu tür sonuçlar, ileri değerlendirme ve tedavi gerektirir.
Tedavi planlaması
Test sonuçlarına göre işitme cihazı veya koklear implant önerilebilir. İşitme sinirlerinin normal çalıştığı tespit edilirse, işitme cihazı kullanımından fayda görülebilir. Özellikle küçük çocuklarda erken aşamada saptanan işitme sorunlarında cihaz kullanımı, konuşma becerilerinin gelişimine önemli katkı sağlar.
Kulak zarı veya kemik yapısındaki bozukluklar cerrahi müdahale gerektirebilir. Tekrarlayan kulak enfeksiyonlarından kaynaklanan işitme kayıplarında ise kulak içindeki sıvının dışarı atılması için tüp yerleştirme yöntemi uygulanabilir. Tedavi seçimi hastanın yaşına, işitme kaybının düzeyine, kaybın nedenine ve hastanın tedaviye uyum yeteneğine bağlıdır.
İleri derecedeki işitme kayıplarında diğer tedavi seçenekleri yetersiz kalırsa koklear implant gündeme gelir. Koklear implantlar, iç kulaktaki hasarlı bölgeyi devre dışı bırakarak işitme sinirini doğrudan uyarır. Cihazın fayda gösteremeyeceği çok ileri dereceli kayıplı çocuklar için görüntüleme yöntemleriyle iç kulak ve beyin sapı yapıları değerlendirilerek koklear veya beyin sapı implant programına alınma kararı verilir.
İleri testler ve yönlendirme
Testten kalan bebekler önceden belirlenen merkezlere sevk edilir. Burada ileri testlerin yapılması ve işitme rehabilitasyonu programına alınması amaçlanır. Rehabilitasyon planları, işitme cihazlarının nasıl kullanılacağı, iletişim becerilerinin geliştirilmesi ve işitme kaybıyla başa çıkma stratejilerini içerir.
Her hastanın durumu ve ihtiyaçları farklıdır. Hangi tedavi yönteminin en doğru olduğuna klinik BERA testi sonuçlarına dair değerlendirmelerden sonra karar verilir.
BERA Testi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
BERA testi ağrılı mı?
Hayır, BERA testi tamamen ağrısız bir işlemdir. Kulaklara ve başa yerleştirilen elektrotlar sadece beyin sapının verdiği yanıtları kaydeder. Herhangi bir acı veya rahatsızlık hissetmezsiniz.
Test sırasında vücuda hiçbir şey sokulmaz. Kesi veya iğne kullanılmaz. Elektrotlar cilde yapıştırılan küçük disklerdir ve cildin üzerine yerleştirilir. Bebekler için de aynı durum geçerlidir, canlarını acıtmaz.
Radyolojik bir işlem olmadığı için radyasyon riski de yoktur. Dolayısıyla bebekler ve yetişkinler için tamamen güvenlidir.
Test ne kadar sürer?
Test süresi ortalama 30 ile 90 dakika arasında değişir. Yetişkinlerde genellikle 30 ila 60 dakika sürer.
Bebeklerde test süresi daha esnek olabilir. Bebek uyandığında teknisyen veya odyolog, bebeğin tekrar uykuya dalmasını bekler. Ebeveyn de bebeği sakinleştirmeye yardımcı olabilir. Bu nedenle süre bazen uzayabilir.
Testin kendisi bu kadar sürse de, sonuçların analizi ve raporun yazılması ayrıca zaman alır. Ancak genellikle aynı gün içinde sonuçlar verilebilir.
BERA testi riskleri var mı?
BERA testi tamamen güvenli ve non-invaziv bir yöntemdir. Vücuda herhangi bir cihaz girişi yapılmaz. Test sırasında ilaç verilmez ve radyasyon içermez.
Bilinen herhangi bir riski veya yan etkisi yoktur. Kulaklıklardan verilen sesler, günlük hayatta maruz kalınan ses seviyelerinin çok altındadır. Tamamen güvenli seviyelerde sesler kullanılır.
Tek olası durum, cilde yapıştırılan elektrotların çıkarılması sırasında hafif bir kızarıklık oluşabilmesidir. Özellikle bebeklerin hassas cildinde görülebilir. Ancak bu geçicidir ve kısa sürede kaybolur. Ebeveynler gönül rahatlığıyla bu testi yaptırabilirler.
Test öncesi yapılması gerekenler
Randevudan bir gün önce bebeğinize banyo yaptırın. Kulak ve alın bölgelerini özenle temizleyin. Cilt temizliği, test sonuçlarının güvenilirliği için önemlidir.
Bebeğinizi randevu günü uykusuz bırakmaya çalışın. Normalden 1-2 saat daha geç yatırın. Test günü yolda araba koltuğunda veya pusette uyumasına izin vermeyin. Bu sayede test sırasında derin ve uzun süreli uyur.
Bebeğinizi teste yaklaşık 3 saat açlık ile getirin. Testten hemen önce beslenmesi uykuya daha kolay dalmasını sağlar. Hatta test sırasında emzirilerek veya biberon verilerek uyutulması sıklıkla uygulanan bir yöntemdir.
Daha önce yapılmış işitme testleri varsa yanınızda getirin. Rahat kıyafetler giydirin. Bez ve mama gibi ihtiyaç duyulabilecek eşyaları yanınızda bulundurun. Ebeveynler bebeği sallamak için küçük bir yastık ve battaniye getirebilir.
Eğer bebeğiniz test öncesi nezle veya grip geçirirse doktorunuzu mutlaka bilgilendirin.
Bebeklerde sedasyon gerekli mi?
6 aydan küçük bebeklerde herhangi bir sedasyon gerekmez. Test bebeğin doğal uykusunda rahatlıkla yapılabilir. Odyoloji uzmanı, işlem öncesinde bebeğin bir süre aç kalmasını ve teste geldiğinde beslenmesini önerebilir. Böylece bebek tok karnına uykuya dalar ve test gerçekleştirilir.
6 aydan büyük bebeklerde ve yetişkinlerde ise hafif bir sedasyon tercih edilebilir. Bunun amacı istenmeyen hareket ve gürültülerden kaçınmaktır. Özellikle otizm, down sendromu gibi uyku problemi veya mental gelişim geriliği olan çocuklarda anestezi uzmanı eşliğinde ilaç verilebilir.
Test sonuçları ne zaman alınır?
Sonuçların değerlendirilmesi birkaç gün sürebilir. Uzman bir doktor tarafından incelenir. Ancak birçok merkezde aynı gün içinde, testten birkaç saat sonra sonuçlar verilebilir. Dalga formlarının analizi ve raporun yazılması zaman aldığı için kesin süre merkeze göre değişir.
Özetle BERA Testi
BERA testi, işitme kaybının erken teşhisinde kritik öneme sahiptir. Özellikle bebeklerde yapılan bu değerlendirme, konuşma ve dil gelişiminin zarar görmesini önler. Test tamamen ağrısızdır ve herhangi bir risk taşımaz. Dolayısıyla aileler gönül rahatlığıyla bebeklerine bu testi yaptırabilir.
Hazırlık aşamasına dikkat ederseniz, test daha kısa sürede tamamlanır. Bebeğinizi uykusuz bırakın ve teste geldiğinizde besleyin. Sonuçlar genellikle aynı gün içinde alınır ve uzman doktorunuz size en uygun tedavi planını önerir. Erken tanı, çocuğunuzun geleceği için en değerli yatırımdır.
