Çfarë është tiroidja? Problemet dhe metodat e trajtimit

Sistemi endokrin përbëhet nga hormonet dhe gjëndrat endokrine me funksion sekretor. Hormonet, që kanë detyra të rëndësishme në trup, lirohen nga gjëndrat endokrine në qarkullimin e gjakut dhe transportohen përmes gjakut te organet, muskujt dhe lëkura. Hormonet e transmetuara te indet ndihmojnë, përmes sinjaleve të ndryshme, funksionimin e rregullt të sistemeve.

Një nga gjëndrat endokrine që kontribuon në menaxhimin e proceseve metabolike është gjëndra tiroide.

Gjëndra tiroide ndodhet në pjesën e përparme të qafës, përpara trakesë. Gjëndra tiroide shtrihet në dy anët e fytit, ka formë flutur dhe zakonisht nuk dallohet nga jashtë. Gjëndra tiroide dhe hormonet e saj, të cilat stimulohen nga sinjalet që vijnë nga hipotalamusi dhe gjëndra e hipofizës, mund të ndikojnë në funksionimin pothuajse të shumicës së organeve të trupit. Sistemi qarkullues, që përfshin zemrën dhe enët e gjakut, sistemi tretës, sistemi riprodhues dhe sistemi nervor janë sisteme të prekura nga hormonet tiroide. Kur gjëndra tiroide nuk funksionon mirë, mund të shfaqet problem në një ose më shumë organe ose sisteme.

Çfarë është gjëndra tiroide dhe funksioni i saj?

Gjëndra tiroide, që është pjesë e sistemit endokrin, kontribuon me hormonet që sekreton në rregullimin e shumë proceseve në trup. Detyra kryesore e tiroides është funksionimi dhe kontrolli i metabolizmit. Ajo mbështet zhvillimin e trurit dhe të nervave, rregullimin e pulsit dhe të shkëmbimit të frymëmarrjes, pjellshmërinë, funksionimin e kockave, flokëve, lëkurës, syve, zemrës dhe zorrëve.

Hormonet tiroide lirohen rregullisht në qarkullimin e gjakut, në sasi të qëndrueshme. Kur trupi ka nevojë për më shumë energji (periudha e rritjes dhe e shtatzënisë etj.), prodhohen më shumë hormone tiroide. Si rezultat i sinjaleve nga hipotalamusi dhe hipofiza, gjëndra tiroide prodhon 3 hormone dhe i sekreton në gjak:

Tiroksina (T4): Hormoni kryesor i prodhuar nga tiroidja. Pasi tiroksina bashkohet në qarkullimin e gjakut, shndërrohet në hormonin aktiv të tiroides triiodotironinë.

Triiodotironina (T3): Prodhohet në sasi më të vogla se hormoni tiroksinë, por ka efekt më të madh mbi metabolizmin.

Kalcitonina: Ndihmon në rregullimin e sasisë së kalciumit në gjak dhe në kocka.

Hormonet T3 dhe T4 mund të jenë efektive në rritjen e shkallës bazale të metabolizmit dhe në nxitjen e punës më intensive të qelizave. Për prodhimin e hormoneve tiroide, gjëndra tiroide ka nevojë për jod. Jodi që gjendet në kripën e tryezës, në ushqime të ndryshme dhe në ujë, mbahet nga gjëndra tiroide dhe përdoret gjatë prodhimit të hormoneve tiroide. Për këtë arsye, sasia e jodit në trup mund të ndikojë në nivelet e hormoneve të prodhuara. Në Turqi, uji dhe ushqimet e tjera janë të varfra me jod.

Cilat janë sëmundjet e zakonshme të tiroides?

Sëmundjet e tiroides zakonisht vijnë nga prodhimi i pamjaftueshëm ose i tepërt i hormoneve. Sëmundjet e tiroides kanë disa lloje të ndryshme dhe, sipas shkakut, mund të klasifikohen si primare (parësore) dhe sekondare (dytësore). Sëmundjet primare të tiroides lidhen drejtpërdrejt me gjëndrën tiroide, ndërsa sëmundjet sekondare vijnë nga gjëndra e hipofizës. Sëmundjet kryesore që prekin tiroiden mund të renditen si më poshtë:

Hipotiroidizmi: Gjëndrat tiroide që punojnë më pak nuk mund të prodhojnë sasi të mjaftueshme hormonesh tiroide. Prandaj nivelet e pamjaftueshme të hormoneve mund të shkaktojnë ngadalësimin e metabolizmit. Simptomat e zakonshme janë ndjeshmëria ndaj të ftohtit, lodhja, shtimi i peshës, kapsllëku, depresioni, lëkura e thatë, fryrja në fytyrë dhe periudhat e parregullta menstruale.

Hipertiroidizmi: Është prodhimi i tepërt i hormoneve tiroide si rezultat i aktivitetit të tepërt të gjëndrës tiroide. Prodhimi i tepërt i hormoneve tiroide mund të shkaktojë përshpejtimin e metabolizmit dhe rritjen e përdorimit të energjisë në trup. Simptomat e zakonshme janë ndjeshmëria ndaj nxehtësisë dhe djersitja, humbja e peshës, nervozizmi, palpitacionet e zemrës, vështirësia për të fjetur, flokët e hollë dhe të brishtë, periudhat e parregullta menstruale.

Nyjet tiroide: Janë guaska që formohen nga rritja ose shumëzimi anormal i qelizave tiroide. Nyjet tiroide mund të jenë të vetme ose të shumta, të forta ose të mbushura me lëng. Nyjet shpesh janë beninje, rrallë shkaktojnë kancer. Zakonisht nuk shfaqin simptoma; por nyjet që rriten shumë mund të shtypin trakenë dhe ezofagun dhe të shkaktojnë ënjtje në qafë, zë të ngjirur, vështirësi frymëmarrjeje dhe vështirësi gëlltitjeje.

Meqenëse hormonet tiroide kanë efekte mbi temperaturën e trupit, rrahjet e zemrës, metabolizmin e energjisë etj., simptomat si palpitacionet, ndjeshmëria ndaj nxehtësisë ose të ftohtit dhe dobësia duhet të ndiqen me kujdes dhe duhet të drejtoheni te mjeku specialist i endokrinologjisë.

Cilat janë shkaqet dhe faktorët e rrezikut të tiroides?

Problemet e tiroides mund të shfaqen për shkaqe të ndryshme. Sëmundjet autoimune, karakteristikat gjenetike, faktorët mjedisorë si jodi dhe rrezatimi janë faktorët kryesorë të lidhur me problemet e gjëndrës tiroide dhe të hormoneve të saj. Faktorët që mund të shkaktojnë hipotiroidizmin, i cili shfaqet te gjëndra tiroide që punon pamjaftueshëm, mund të jenë:

Sëmundja Hashimoto, një çrregullim autoimun,

Mungesa e jodit në ushqim,

Problemet e gjëndrës së hipofizës,

Trajtimi i tepërt i hipertiroidizmit,

Inflamacioni i tiroides,

Heqja e gjëndrës tiroide.

Shkaqet që mund të shkaktojnë hipertiroidizmin, i cili shfaqet si rezultat i punës së tepërt të gjëndrës tiroide, janë si më poshtë:

Sëmundja e Graves, një çrregullim autoimun,

Nyjet tiroide,

Tepricë jodi në gjak për shkak të ushqimit ose ilaçeve,

Tumor beninj në gjëndrën e hipofizës,

Trajtimi i tepërt i hipotiroidizmit.

Metodat diagnostikuese të sëmundjeve të tiroides janë të ndryshme. Metodat e para që japin informacion për shëndetin e tiroides janë ekzaminimi fizik dhe analizat e gjakut. Në ekzaminimin fizik kontrollohet madhësia e gjëndrës tiroide dhe bëhet zbulimi i nyjeve. Niveli i hormonit TSH në gjak konsiderohet tregues si për hipotiroidizmin ashtu edhe për hipertiroidizmin. Intervali normal i TSH-së është 0,5-5,0 mIU/L, dhe kjo vlerë mund të ndryshojë në varësi të faktorëve si mosha dhe shtatzënia. Në analizën e gjakut mund të matet gjithashtu niveli i hormoneve T3 dhe T4 në formë të lirë.

Kur nivelet e hormoneve janë jonormale, mund të drejtoheni për metoda imazherie. Për hulumtimin e madhësisë së gjëndrës tiroide dhe në dyshimin për nyje tiroide mund të bëhet vlerësim me ultrazë. Biopsia me aspirim me gjilpërë të hollë (FNAB) është testi standard i artë për diagnostikimin e nyjeve tiroide. Me scintigrafi mund të zbulohet aktiviteti i tiroides dhe i nyjeve në hipertiroidizëm dhe situata të ngjashme.

Cilat janë opsionet e trajtimit të sëmundjeve të tiroides?

Ekzistojnë disa opsione trajtimi, në varësi të ashpërsisë së çrregullimeve hormonale dhe të shkakut themelor. Tre trajtimet kryesore të zbatuara te sëmundjet e tiroides janë trajtimi me ilaçe, operacioni dhe trajtimi me jod radioaktiv.. Trajtimet me ilaçe mund të ndihmojnë në shtypjen e prodhimit të lartë të hormoneve nga tiroidja, të lidhur me hipertiroidizmin, dhe në sigurimin e përmirësimit të simptomave. Sot janë futur në përdorim edhe trajtimet me djegie (ablacion) të nyjeve beninje të tiroides. Opsionet e trajtimit që ndryshojnë sipas llojit të sëmundjes së tiroides mund të jenë:

Hipotiroidizmi: Kur gjëndra tiroide nuk prodhon sasi të mjaftueshme hormoni tiroide, mund të përdoren ilaçe që përmbajnë formën sintetike të hormoneve tiroide të nevojshme për trupin.

Hipertiroidizmi: Me trajtim medikamentoz, prodhimi i hormoneve të tiroides sillet në normal dhe kështu sigurohet përmirësimi i simptomave si palpitacionet e zemrës. Trajtimi me jod radioaktiv dëmton qelizat tiroide dhe shkakton shkatërrimin e gjëndrës tiroide. Në hipertiroidizmin e pakontrollueshëm mund të kryhet ndërhyrje kirurgjikale.

Nyjet tiroide: Te nyjet e diagnostikuara rishtas, te pacientët e rinj dhe në zonat me mungesë jodi mund të zbatohet trajtimi me ilaçe. Gjatë diagnostikimit dhe trajtimit duhet vazhduar vëzhgimi. Nëse nyjet shtypin indet e ndryshme në fyt, mund të sugjerohet ndërhyrje kirurgjikale.

Në disa raste mund të jetë e nevojshme heqja e gjëndrës tiroide dhe ky proces quhet “tiroidektomi”. Në rastet e kancerit të tiroides mund të zbatohet tiroidektomia dhe, në disa raste, trajtimi shtesë me jod radioaktiv.

Cilat janë këshillat për stilin e jetës për pacientët me problem tiroide?

Për funksionimin e shëndetshëm të gjëndrës tiroide dhe të hormoneve të saj nevojitet marrja e jodit. Meqenëse jodi nuk mund të prodhohet në trup, duhet të merret përmes ushqimit. Konsumi i kripës së pasuruar me jod dhe i ushqimeve të pasura me jod mund të sigurojë sasi të mjaftueshme jodi. Ushqimet që përmbajnë jod përfshijnë peshkun dhe produktet e detit, qumështin dhe produktet e qumështit, qumështin dhe salcën e sojës, vezën dhe mishin. Për individët me mungesë jodi është e rëndësishme rritja e marrjes së jodit, ndërsa për individët me sëmundjen Hashimoto është e rëndësishme të mos merret jod në tepricë. Gjatë trajtimit dhe pas tij duhet ndjekur nivelet e hormoneve dhe duhet siguruar trajtime të përshtatshme ushqimore.

Te personat që nuk bëjnë aktivitet fizik të rregullt, vlerat e hormonit TSH janë më të larta krahasuar me personat me aktivitet të rregullt. Rritja e niveleve të TSH-së dhe rreziku i shtuar i hipotiroidizmit mund të jenë të lidhura me zakonet e stilit të jetës. Gjithashtu, në periudhat e stresit dhe depresionit, ndryshimet hormonale në trup mund të ndikojnë edhe në aktivitetin e tiroides. Veçanërisht gratë përballen më shpesh me çrregullime hormonale dhe, me prekjen e tiroides, mund të shfaqen simptoma si nervozizmi, shqetësimi dhe depresioni. Parandalimi dhe trajtimi i problemeve të tiroides kërkon rishikimin e ndryshimeve në stilin e jetës.

Pyetjet më të shpeshta rreth tiroides

Meqenëse nivelet e hormoneve të tiroides në trup dhe sëmundjet e tiroides janë komplekse ose të paparashikueshme, ato mund të shkaktojnë shumë pyetje. Për pyetjet dhe përgjigjet më të shpeshta rreth hormoneve tiroide dhe problemeve të tyre, mund ta lexoni vazhdimin e shkrimit. Rritja e tiroides ose nyjet zakonisht nuk janë të rrezikshme. Por, megjithëse rrallë, mund të jenë kanceroze. Te nyjet e tiroides, shkalla e kancerit varion rreth %3-5. Prania e hipertiroidizmit ose hipotiroidizmit te një person nuk e ndryshon mundësinë e kancerit të tiroides. Megjithatë, ekspozimi ndaj rrezatimit, sidomos i zonave të kokës dhe qafës, mund ta rrisë rrezikun e kancerit. Prania e personave me sëmundje të tiroides në historinë familjare mund të ndikojë në shfaqjen e sëmundjeve të tiroides te individët e tjerë të familjes. Te personat me probleme të tiroides në historinë familjare, rreziku i problemeve të tiroides është më i lartë. Për këtë arsye rekomandohet kontrolli rutinë i gjëndrës tiroide dhe i hormoneve të saj. Gjatë shtatzënisë, në trupin e gruas ndodhin shumë ndryshime fiziologjike. Ndryshimet hormonale dhe metabolike që ndodhin në shtatzëni mund të ndikojnë në vlerat e hormoneve tiroide dhe të imitojnë disa sëmundje të tiroides. Gjatë shtatzënisë, prodhimi i hormoneve TSH dhe T4 mund të rritet pak dhe mund të shfaqet rritje e tiroides. Gjithashtu, shtatzënia mund të ndryshojë edhe rrjedhën e sëmundjeve ekzistuese të tiroides. Meqenëse rrjedha e sëmundjeve të tiroides që vazhdojnë gjatë shtatzënisë mund të ndikojë te i porsalinduri, diagnostikimi dhe trajtimi duhet bërë sa më shpejt që të jetë e mundur. Gjithashtu, hipotiroidizmi te gratë mund të lidhet me uljen e pjellshmërisë. Nivelet e ulëta të hormoneve tiroide mund të ndikojnë negativisht në ovulacion dhe të zvogëlojnë pjellshmërinë. Nëse ekzistojnë sëmundje të tiroides para dhe gjatë shtatzënisë, është e rëndësishme që ato të trajtohen. Prania në familje e problemeve të tiroides, ndryshimet e pavullnetshme të peshës, ndryshimi i frekuencës së zemrës dhe ndjeshmëria ndaj temperaturës, lodhja dhe faktorë të tjerë të ngjashëm kërkojnë kontroll të niveleve të hormoneve tiroide. Përveç kësaj, problemet e gjumit, masa e prekshme dhe periudhat e parregullta menstruale te gratë mund të japin shenja për funksionimin e gjëndrës tiroide. Në raste të tilla rekomandohet kontrolli i niveleve të hormoneve tiroide. Sëmundjet e tiroides shfaqen më shpesh te gratë sesa te burrat. Kjo mund të konsiderohet si rezultat i rregullimit dhe ndryshimit hormonal specifik për gratë. Sëmundjet e tiroides shfaqen shpesh sidomos te gratë midis moshës adoleshente dhe menopauzës. Estrogjeni, hormoni që gjendet te gratë, mund të ulë nivelet e hormoneve tiroide në gjak dhe mund të rrisë nevojën për hormone tiroide te gratë me hipotiroidizëm. Luhatjet e estrogjenit dhe të hormoneve të tjerë gjatë periudhave menstruale mund të shkaktojnë gjendje të ndryshme shpirtërore dhe të lidhen me depresionin. Sidomos te gratë që kanë lindur fëmijë shfaqen ndryshime në nivelet e hormoneve, dhe këto çrregullime hormonale mund të çojnë në procesin e depresionit. Gjëndra tiroide që punon tepër e shtyn personin të humbë peshë, dhe nivelet e hormoneve ndikojnë në shkallën e humbjes së peshës. Rritja e humbjes së peshës lidhet drejtpërdrejt me ashpërsinë e hipertiroidizmit. Inflamacioni i tiroides dhe tabletat e hormoneve tiroide me dozë të lartë mund të shkaktojnë gjithashtu humbje peshe. Shtimi i peshës, nga ana tjetër, zakonisht vjen nga puna e pamjaftueshme e gjëndrës tiroide. Te personat me hipotiroidizëm të rëndë mund të shihet më shpesh shtim peshe. Peshat e shtuara në hipotiroidizëm zakonisht vijnë nga grumbullimi i tepërt i kripës dhe ujit, dhe me trajtim pritet humbje peshe. Gjatë trajtimit të sëmundjeve të tiroides, për të siguruar kontrollin e peshës, hartimi i një plani ushqimor me mjekun dhe dietologun tuaj mund t’ju ndihmojë të arrini rezultate më shpejt. Nëse hormonet tiroide nuk janë nën kontroll, gjatë ushtrimeve fizike mund të shfaqen disa shqetësime. Për shembull, hipertiroidizmi i shkaktuar nga sëmundja autoimune e Graves mund të çojë në mbinxehje të trupit gjatë ushtrimit. Si rezultat, mund të ndiheni të shqetësuar ose nervozë, mund të shfaqen skuqje, djersitje dhe probleme gjatë gjumit. Sëmundja autoimune Hashimoto, që shkakton hipotiroidizmin, mund të çojë në ngadalësimin e rrahjeve të zemrës për shkak të gjëndrës tiroide që punon pamjaftueshëm, dhe mund të shkaktojë palpitacione të zemrës, lodhje dhe gjendje depresive. Kur nivelet e hormoneve arrijnë vlera normale me trajtimin e tiroides, ushtrimi është i sigurt. Ushtrimet e lehta dhe aktivitetet si joga mund të ndihmojnë në përmirësimin e simptomave si kontrolli i peshës, kapsllëku dhe lodhja. Për të përcaktuar planin e ushtrimeve më të përshtatshëm për ju, konsultohuni me mjekun tuaj. Ilaçet e tiroides zëvendësojnë hormonet tiroide që nuk prodhohen mjaftueshëm. Për mbajtjen e shëndetshme të aktivitetit fizik dhe mendor, në trup nevojiten nivele të mjaftueshme të hormoneve tiroide. Sidomos te fëmijët, hormoni tiroide ka rëndësi kritike për rritjen dhe zhvillimin. Prandaj, ilaçet e tiroides të përshkruara nga mjeku duhet të përdoren rregullisht dhe duhet siguruar kontrollet. Ilaçet e tiroides, në disa raste, mund të shkaktojnë efekte anësore të padëshiruara. Lodhja, intoleranca ndaj nxehtësisë, dhimbja ose shqetësimi në gjoks, ulja e daljes së urinës, vështirësia në gëlltitje dhe frymëmarrje, nervozizmi, çrregullimet e periudhës menstruale, kruajtja dhe skuqja e lëkurës mund të numërohen si efekte të tilla anësore. Sëmundjet e gjëndrës tiroide mund të ndikojnë edhe në funksionimin e organeve të tjera. Për këtë arsye, kontrolli i sëmundjeve si hipotiroidizmi, hipertiroidizmi dhe nyjet ka rëndësi kritike. Nëse mendoni se keni probleme me gjëndrën tiroide, mos neglizhoni kontrollet tuaja.