Çfarë është mungesa e surfaktantit? Cilat janë metodat e trajtimit?

Çfarë është mungesa e surfaktantit? Cilat janë metodat e trajtimit?

Në sistemin e frymëmarrjes të të porsalindurve, në themel të disa sëmundjeve qëndron mungesa e surfaktantit. Sidomos te foshnjat e lindura para kohe, menjëherë pas lindjes, brenda pak orëve të para, mungesa e lëngut që përmban surfaktant shfaqet me disa simptoma. Për këta foshnja nevojiten ndjekje individuale dhe menjëherë mbështetje në reanimacion (kujdes intensiv). Sëmundja që lind për shkak të mungesës së surfaktantit në sistemin e frymëmarrjes të foshnjave të lindura para kohe quhet ‘’Sindromi i shqetësimit respirator’’. Me një emër tjetër, kjo sëmundje njihet edhe si ‘’Sëmundja e membranës hialine’’. Në lindjet para kohe, të shoqëruara nga pediatër me përvojë, diagnoza e hershme mund të vendoset duke ndjekur simptomat e foshnjës në pak minutat ose orët e para. Për këtë arsye, klinikat ku ka pediatër neonatolog dhe njësi neonatale janë shumë efikase si për diagnozën e hershme ashtu edhe për trajtimin e saktë në lindjet para kohe. Me ekipin e specializuar të njësisë së reanimacionit neonatal, sindromi akut i shqetësimit respirator mund të zgjidhet me ndjekje dhe trajtim të saktë.

Pse shfaqet mungesa e surfaktantit te foshnjat e porsalindura?

Surfaktanti është një substancë që fillon të sekretohet nga periudha embrionale, pasi foshnja përfundon zhvillimin, që sistemi i frymëmarrjes të funksionojë pa probleme. Surfaktanti fillon të sintetizohet në javën e 20-të të shtatzënisë. Edhe pse fillon të prodhohet në javën e 20-të të shtatzënisë, depërtimi ndërmjet alveolave, fitimi i plotë i funksionit dhe depozitimi arrin deri në javën e 24-të. Kjo substancë është një lipoproteinë që prodhon trupi për të minimizuar tensionin sipërfaqësor ndërmjet alveolave. Në strukturën e saj ka 90% lipide (yndyrë), 10% proteinë.

Brenda strukturës së mushkërive, qeset e vogla të quajtura alveola formojnë themelin e sistemit të frymëmarrjes. Alveolat janë në formë qeseve të vogla që vazhdojnë duke formuar degë brenda mushkërive. Duke qenë në shumë struktura dhe ngjitur me njëra-tjetrën si kokrrat e rrushit, ato fryhen dhe tkurren në çdo marrje e lëshim frymëmarrjeje. Kjo siguron lëvizjen e mushkërisë. Megjithatë, gjatë këtij procesi, kontakti i alveolave shkakton një lloj fërkimi. Kjo gjendje krijon tension sipërfaqësor në mushkëri. Ky proces që ndodh natyrshëm ka efekt negativ për shkëmbimin e frymëmarrjes dhe pengon fryrjen e alveolave. Surfaktanti, me strukturën e tij rrëshqitëse, minimizon tensionin sipërfaqësor dhe siguron që brendësia e alveolave të mbushet me ajër dhe shkëmbimi i frymëmarrjes të realizohet shëndetshëm.

Gjatë procesit të zhvillimit embrional, mushkëritë nuk janë organe që kryejnë frymëmarrje. Foshnja merr frymë me shkëmbim gazesh nëpërmjet kordonit të kërthizës. Momenti i marrjes së parë të frymës së foshnjës ndodh kur mushkëritë aktivizohen dhe fillojnë të fryhen gjatë lindjes. Gjatë periudhës embrionale, brendësia e mushkërive është e mbushur me lëng. Në këtë proces zhvillimi, surfaktanti fillon të sintetizohet së pari në sistemin e frymëmarrjes. Me fillimin e sekretimit të surfaktantit të mjaftueshëm në javën e 35-të, foshnja pritet të marrë frymë normalisht gjatë lindjes. Surfaktanti sintetizohet nga qelizat alveolare tip 2, që ndodhen në hapësirën ndërmjet alveolave. Pritet që marrja e parë e frymës së foshnjës në lindje të realizohet normalisht falë surfaktantit.

Ndërsa zvogëlohet koha e qëndrimit në barkun e nënës, shkalla e shfaqjes së sëmundjeve neonatale te foshnjat rritet. Sëmundjet dhe problemet e frymëmarrjes që shkaktohen nga sintetizimi i pamjaftueshëm i surfaktantit janë proporcionale me kohën e pamjaftueshme që foshnja kalon në barkun e nënës. Megjithatë, përveç kësaj, shumë arsye mund të shpjegojnë mungesën e surfaktantit te foshnjat prematurë. Burimet më të shpeshta të problemit të frymëmarrjes që shkaktohet nga mungesa e surfaktantit janë:

Nëna ka pasur më shumë se një shtatzëni në të kaluarën

Diabet te nëna

Prerja e kordonit të kërthizës vonë ose herët

Lindja me cezarian

Lindja e shumëfishtë

Histori e distresit respirator në shtatzëninë e mëparshme

Mos prekja e pulsit te foshnja (asfiksi)

Pesha e ulët e lindjes (rastet nën 1250 gram janë të shpeshta)

Sepsë

Aspirimi i mekoniumit nga foshnja

Mutacion i gjenit që siguron sintezën e surfaktantit

Edhe pse shkaku më themelor i shfaqjes së mungesës së surfaktantit është historia e foshnjës prematurë, krahas këtyre, gjendjet që shfaqen gjatë lindjes dhe shtatzënisë gjithashtu mund të çojnë në mungesë surfaktanti. Gjithashtu, problemet e frymëmarrjes të shkaktuara nga mungesa e surfaktantit janë më të shpeshta te foshnjat prematuro meshkuj.

Sëmundja e sistemit të frymëmarrjes e shkaktuar nga mungesa e surfaktantit që shfaqet në lindje quhet sindromi akut i shqetësimit respirator. Është një sëmundje që zhvillohet shpejt, sepse simptomat shfaqen brenda disa orësh te i porsalinduri dhe duhet të vërehet nga një mjek specialist dhe të trajtohet menjëherë. Shkurtohet ARDS dhe mund të shpjegohet edhe si sëmundja e shkaktuar nga mungesa e surfaktantit. Për sëmundje si ARDS, ku diagnoza dhe trajtimi konkurrojnë me kohën te foshnjat prematurë, prania e një mjeku me përvojë që ndjek gjendjen është shumë e rëndësishme. Sidomos në rastet e lindjeve para kohe, prania e një specialisti të shëndetit dhe sëmundjeve të fëmijëve ose kirurgu që shoqëron edhe lindjen është një faktor që tregon aftësinë e klinikave. Sepse sëmundje akute si ARDS mund të dallohen menjëherë nga specialisti dhe foshnja mund të trajtohet me trajtim të saktë pa probleme të përhershme shëndetësore.

Në cilat metoda trajtimi përdoret surfaktanti?

Mungesa e surfaktantit mund të vërehet nga orët e para pas lindjes deri në 2 ditët e para. Meqenëse ky problem shfaqet më shpesh te të porsalindurit, në kushte normale foshnjat e porsalindura duhet të ndiqen në njësinë e reanimacionit neonatal. Shërbimet e klinikave që ofrojnë pajisje të mjaftueshme dhe mbështetje mjekësore, foshnja në ndjekje monitorohet çdo minutë. Duke ndjekur nga afër procesin kritik të foshnjës, sindromi i shqetësimit respirator që mund të shkaktohet nga mungesa e surfaktantit mund të vërehet herët. Te foshnjat nën monitorim, kjo sëmundje mund të japë alarm me njërën ose më shumë nga simptomat e mëposhtme:

Takipnea pas lindjes (frymëmarrje e shpejtë, e shpeshtë dhe joadekuate)

Cianozë (kaltërim)

Kollë e thatë

Lëvizje gjatë përpjekjes për të marrë dhe lëshuar frymë

Hipoksemi (mungesë oksigjeni në gjak)

Imazhi i xhamit të ngrirë në radiografinë e mushkërive

Këto simptoma mund të shfaqen në minutat e para të lindjes. Zakonisht, gjetjet shfaqen plotësisht brenda 4 orëve të para. Nëse simptomat zgjasin më shumë se 24 orë, diagnoza e ARDS konfirmohet me historinë e marrë nga nëna dhe babai, radiografinë e mushkërive të foshnjës dhe testet laboratorike. Fillimi i trajtimit bashkë me vendosjen e diagnozës rrit si shansin e mbijetesës ashtu edhe minimizon mundësinë e dëmtimit të përhershëm. Prandaj, kushtet e spitalit që ofron trajtimin, kryerja e testeve dhe analizave të mjaftueshme dhe konfirmimi i rezultateve me një këndvështrim specialist janë shumë të rëndësishme.

Trajtimi me surfaktant mund të rrisë mbijetesën në problemin e lindjes para kohe me sindromin e shqetësimit respirator (RDS) në 90% dhe më shumë. Megjithatë, edhe para lindjes, me mungesë surfaktanti te foshnja, trajtimet prenatale te nëna mund të jenë efikase. Si trajtim profilaktik (parandalim i sëmundjes para se ajo të shfaqet, kur ekziston rreziku i sëmundjes te foshnja), nënës mund t'i jepet steroid. Nëse ekziston rreziku i lindjes para kohe, trajtimi me steroid mund të jetë efektiv.

Pas lindjes, foshnjës duhet t'i jepet mbështetje frymëmarrjeje në njësinë e reanimacionit neonatal. Me pajisjet CPAP ose IPPV për mbështetje frymëmarrjeje, foshnjës i ofrohet vazhdimisht mbështetje me oksigjen pa asnjë ndërhyrje kirurgjikale. Saturimi i oksigjenit duhet të mbahet në 90-95%. Kjo redukton ndjeshëm morbiditetin te foshnja. Hapi më i rëndësishëm në trajtim është dhënia e surfaktantit. Sipas studimeve të kryera, nuk ka trajtim mjekësor aq efikas sa preparatet natyrale të surfaktantit për ARDS. Në çdo operacion lindjeje para kohe, preparatet e surfaktantit duhet të jenë të disponueshme në mjedis dhe të aplikohen nga mjeku specialist sipas nevojës. Veçanërisht pas lindjes, aplikimi duhet bërë sa më shpejt. Nëse foshnja që merr mbështetje frymëmarrjeje ka frymëmarrje të qëndrueshme, doza e dytë mund të mos aplikohet. Por, kur vlerat e pritura nuk janë arritur ende, mbështetja e frymëmarrjes vazhdon dhe doza e përsëritur mund të aplikohet të paktën 2 orë më vonë.

Bashkë me trajtimin me surfaktant, duhet të sigurohet ushqimi i nevojshëm për të porsalindurin. Mund të rekomandohet marrja e lëngjeve më shumë se sasia normale. Në këtë periudhë, foshnja mund të marrë qumështin e nënës nëpërmjet sondës nazogastrike ose trakeale. Gjithashtu, për mbështetje me elektrolite dhe trajtime të tjera mjekësore mbështetëse, mund të hapet një rrugë venoze. Temperatura e inkubatorit të foshnjës mbahet në 36,5-37,5 gradë. Stresi i frymëmarrjes trajtohet me ndjekje të oksigjenit, ushqyerje dhe mbështetje me lëngje nën kujdesin e një ekipi specialist.

Pyetje të shpeshta

Mungesa e surfaktantit dhe problemi i stresit respirator që rezulton prej tij janë në grupin e sëmundjeve neonatale (të porsalindurve) dhe, nëse nuk trajtohen, sjellin pasoja të rënda. Vonesat në diagnozën e sëmundjes ARDS dhe trajtimi i pamjaftueshëm çojnë kryesisht në një gjendje që shpie drejt vdekjes. Në rastet e lindjeve para kohe, mungesa e surfaktantit është shkaku më i rëndësishëm i vdekjes dhe i stresit respirator. Prandaj, arsyeja më e rëndësishme për trajtimin e kësaj gjendjeje që çon në sëmundje të përhershme është parandalimi i vdekjes së foshnjës. Mungesa e surfaktantit shfaqet më shpesh te foshnjat prematurë, por mund të shihet edhe te foshnjat që kanë lindur në javën normale. Shpeshtësia e ARDS te foshnjat nën 28 javë është 93%, një përqindje serioze. Kjo përqindje te foshnjat e lindura në javën normale është shumë e ulët, por mund të shfaqet edhe aty. Stresi i frymëmarrjes i shkaktuar nga mungesa e surfaktantit është një problem që mund të trajtohet. Diagnostikimi i mungesës së surfaktantit, që është shkaku më i shpeshtë i vdekjes në lindjet para kohe, dhe i sindromit akut të shqetësimit respirator të shkaktuar prej tij, në momentin e lindjes, si dhe parandalimi i sëmundjes nëse ekziston rrezik para saj, kërkon ndjekje nga mjeku specialist. Me mjekë që kanë fituar përvojë në fushën e tyre, që i japin besim pacientit dhe e bëjnë pacientin aktiv gjatë procesit të trajtimit, sëmundje si ARDS mund të zgjidhen. Gjithashtu, ofrimi i shërbimit klinik me mjaftueshëm ilaçe, mbështetje teknike dhe kirurgjikale bëhet i rëndësishëm në këtë trajtim. Për sëmundje si ARDS që diagnostikohen herët dhe kanë mundësi të trajtohen me sukses të plotë, për të marrë këshillim dhe për të parandaluar sëmundjen para se të shfaqet, mund të merrni takim menjëherë nga kliniken tonë.