Çfarë është parestezia? Cilat janë simptomat? Si bëhet diagnostikimi dhe trajtimi?

Parestezia është një ndjesi jonormale shqisore që shfaqet si pasojë e çrregullimeve në përcjelljen nervore. Parestezia kalimtare zakonisht shfaqet si rezultat i presionit afatshkurtër mbi nerv dhe kalon vetvetiu. Megjithatë, parestezia kronike mund të zhvillohet për shkak të sëmundjeve kronike si diabeti ose skleroza multiple dhe mund të kërkojë trajtim mjekësor. Në këtë artikull, do të trajtojmë në detaje simptomat, shkaqet, diagnostikimin dhe metodat e trajtimit të parestezisë.

Çfarë është parestezia dhe cilat janë simptomat e saj?

Përkufizimi i parestezisë

Parestezia është një ndryshim jonormal shqisor që ndihet në lëkurë si pasojë e çrregullimeve në përcjelljen nervore. Ky term, i rrjedhur nga fjalët greke "para" (jonormale) dhe "aisthesia" (ndjesi), është emri i përgjithshëm për ndjesitë e pazakonta si mpirja, shpimet, ndjesia e "gjilpërave" dhe djegia.

Nervat ndahen nga truri dhe palca kurrizore për t'u shpërndarë në indet e trupit dhe mundësojnë perceptimin e ndjesive si prekja, dhimbja dhe temperatura në lëkurë. Zona e lëkurës për të cilën një nerv është përgjegjës për perceptimin quhet dermatom. Parestezia ndodh kur ka një problem në perceptimin e ndjesive nga ana e nervit në zonën e dermatomit ose kur ka një problem në përcjelljen e ndjesive të perceptuara drejt sistemit nervor qendror.

Parestezia zakonisht prek duart, krahët, këmbët dhe shputat, por mund të shfaqet në çdo pjesë të trupit. Si një gjendje kalimtare, ajo shihet si rezultat i presionit të tepërt mbi nerv.

Simptomat e parestezisë

Simptomat e parestezisë mund të ndryshojnë nga personi në person. Shenja më e dukshme është ndjesia e papritur e mpirjes dhe shpimeve. Ndjesi të ndryshme shfaqen në pothuajse çdo zonë të lëkurës, veçanërisht më shpesh në pjesët fundore të gjymtyrëve si duart, krahët dhe këmbët.

Simptomat kryesore të vërejtura në parestezi janë:

Ndjesi shpimesh dhe mpirjeje

Ndjesi djegieje dhe therjeje

Ndjesi si me gjilpëra

Kruajtje në lëkurë

Ndjesi ftohtësie

Humbje e ndjeshmërisë në zonën e prekur

Mbindjeshmëri ndaj prekjes

Mund të shfaqet gjithashtu ndjesia e therjes ose e djegies në nivele shqetësuese. Tek disa persona vërehet humbje e ndjeshmërisë që shtohet gjatë natës. Në zonën e prekur të lëkurës mund të ketë humbje të ndjesive të prekjes, vibrimit, dhimbjes ose temperaturës.

Personat që vuajnë nga parestezia kronike mund të përjetojnë dhimbje therëse si me thikë. Kjo gjendje mund të rezultojë në vështirësi në ecje dhe ngathtësi në këmbët ose shputat e prekura.

Llojet e parestezisë (Kalimtare dhe Kronike)

Parestezia ndahet në dy grupe kryesore në varësi të kohëzgjatjes dhe shkakut. Secila ka karakteristikat e veta specifike.

Parestezia kalimtare ndodh kur ushtrohet presion mbi një nerv dhe simptomat zhduken kur presioni lehtësohet. Mund të ndodhë për shkak të mungesës së qarkullimit të gjakut. Qëndrimi për një kohë të gjatë në të njëjtin pozicion, kryqëzimi i këmbëve ose fjetja mbi krah ushtron presion mbi nervin, kufizon qarkullimin e gjakut dhe çon në mpirje kalimtare. Dehidratimi, stresi dhe sulmet e panikut janë gjithashtu ndër shkaqet e parestezisë kalimtare.

Parestezia kronike është gjendja ku ndjesia e shpimeve nuk kalon dhe është e përhershme. Mund të jetë tregues i dëmtimit nervor. Mund të jetë shenjë e një sëmundjeje neurologjike themelore ose dëmtimit traumatik të nervit. Parestezia e përhershme mund të tregojë për dëmtime të sistemit nervor, si dhe për sëmundje metabolike, infektive ose autoimune.

Çfarë e shkakton parestezinë?

Përgjigjja e pyetjes se çfarë e shkakton parestezinë është mjaft e gjerë. Dy lloje të dëmtimit nervor çojnë në parestezi: radikulopatia dhe neuropatia.

Ngjeshja e nervit dhe presioni

Radikulopatia është gjendja ku rrënjët nervore ngjishen, inflamohen ose irritohen. Presioni i diskut të hernies mbi nerv, masa që ngjesh nervin që del nga kanali kurrizor ose ngushtimi i kanalit kurrizor shkaktojnë radikulopati.

Kur radikulopatia prek pjesën e poshtme të shpinës, njihet si radikulopati lumbare dhe shkakton parestezi në këmbë dhe shputa. Ngjeshja e nervit shiatik mund të çojë në dobësi të këmbëve. Nga ana tjetër, kur preken nervat që sigurojnë ndjeshmëri dhe forcë në krah, kjo quhet radikulopati cervikale. Në radikulopatinë cervikale vërehen dhimbje të përsëritura të qafës, parestezi në ekstremitetet e sipërme dhe dobësi në krahë.

Ekspozimi i një zone të caktuar të trupit ndaj peshës trupore për një kohë të gjatë ose mbajtja e indit nervor nën presion për shkak të një daljeje kockore, shkakton ndërprerjen e përcjelljes së ndjesive në indet nervore.

Neuropatia periferike

Neuropatia periferike shfaqet me dëmtimin e nervave që ndodhen jashtë trurit dhe palcës kurrizore. Trauma, infeksionet, ekspozimi ndaj toksinave ose sëmundjet kronike mund të shkaktojnë këtë dëmtim. Në mbarë botën, rreth 2,4% e njerëzve kanë një lloj neuropatie periferike. Ky raport varion midis 5% dhe 7% tek personat 45 vjeç e lart.

Neuropatia diabetike

Neuropatia diabetike është dëmtimi nervor i shkaktuar nga diabeti. Niveli i lartë i sheqerit në gjak dëmton nervat me kalimin e kohës. Sheqeri i lartë në gjak shkakton ndryshime kimike në nerva, duke ndikuar në aftësinë e tyre për të përcjellë sinjale. Njëkohësisht, çon në dëmtimin e enëve të gjakut që transportojnë oksigjen dhe lëndë ushqyese në nerva.

Rreth gjysma e personave me diabet mund të kenë një lloj neuropatie. Rreth 35% e pacientëve me diabet hasin polinieuropati simetrike shqisore. Përveç kësaj, simptomës së dhimbjes në formën e ndjesisë së djegies mund t'i shtohet mpirja, parestezia dhe çrregullimi i funksionit autonom.

Mungesa e vitaminave (B12, B6)

Mungesa e vitaminës B12 shkakton probleme në përcjelljen nervore ose dëmtim nervor. Shpimet në duar ose këmbë janë një simptomë e zakonshme e kësaj mungese. Mungesa e B12 shfaqet për shkak të dietave vegjetariane ose vegane, problemeve të përthithjes në zorrë ose plakjes.

Neuropatia mund të shihet në mungesën e vitaminave B6, B1 dhe E. Neuropatia mund të ndihet si mpirje, shpime ose dhimbje nervore.

Sindroma e tunelit karpal

Sindroma e tunelit karpal shfaqet me ngjeshjen e nervit median që ndodhet në kyçin e dorës. Kjo sindromë është tri herë më e shpeshtë tek gratë sesa tek burrat. Vërehet mpirje, shpime në duar dhe gishta, dhe dobësi veçanërisht në gishtin e madh dhe tre gishtat e parë. Mpirja dhe dhimbjet që shtohen gjatë natës ndikojnë negativisht në cilësinë e gjumit.

Skleroza multiple dhe sëmundjet neurologjike

Skleroza multiple është një sëmundje kronike që përparon me dëmtimin e indeve që mbrojnë nervat në sistemin nervor qendror. Parestezia është një nga gjetjet më të shpeshta tek pacientët me MS. Dobësia në ekstremitete, simptomat shqisore, problemet me fshikëzën dhe lodhja janë simptoma të shpeshta.

Gjithashtu, goditja në tru (stroke), tumoret e trurit, sëmundja Lyme dhe infeksionet si herpes zoster mund të shkaktojnë parestezi.

Si bëhet diagnostikimi i parestezisë?

Në rastet e parestezisë kronike ose të përsëritur, kërkohet një vlerësim gjithëpërfshirës për të përcaktuar shkakun themelor. Diagnostikimi i saktë luan një rol të rëndësishëm në përgatitjen e planit efektiv të trajtimit.

Ekzaminimi fizik dhe historia e pacientit

Procesi i diagnostikimit fillon me marrjen e një historie të detajuar. Mjeku juaj do t'ju pyesë se çfarë ndjeni, kur kanë filluar simptomat, sa zgjasin dhe si përhapen. Është e rëndësishme se cilat zona të trupit janë prekur, nëse është e njëanshme apo e dyanshme, dhe nëse tregon një shpërndarje në formë doreze ose çorapeje.

Përcaktohen situatat që nisin ose përkeqësojnë simptomat. Lëvizje ose pozicione të caktuara mund të jenë faktorë nxitës. Pyetet për simptoma shoqëruese si dhimbja, dobësia muskulore, humbja e ekuilibrit, çrregullimi i koordinimit. Duhet të jepet informacion për sëmundjet tuaja të mëparshme, ilaçet që përdorni dhe zakonet tuaja ushqimore.

Në ekzaminimin fizik vlerësohen ndjesitë e prekjes, dhimbjes, vibrimit dhe temperaturës në zonën e prekur. Kontrollohet forca muskulore, tonusi muskulor dhe humbja e masës. Bëhet ekzaminimi i reflekseve dhe maten reflektet e tendinave të thella. Mund të aplikohen teste të ekuilibrit dhe koordinimit.

Testet e përcjelljes nervore (EMG)

EMG është një test diagnostikues që mat se sa mirë reagojnë muskujt dhe qelizat nervore ndaj sinjaleve elektrike. Përdoret për të përcaktuar llojin, seriozitetin dhe vendndodhjen e dëmtimit nervor.

Procedura EMG përbëhet nga dy faza. Në fazën e parë, elektrodat ngjiten në lëkurë për të përcaktuar gjendjen e përcjelljes nervore. Jepen stimuj elektrikë në krahë ose këmbë dhe shikohet shpejtësia dhe trashësia e nervave. Stimuli i dhënë është në një nivel që nuk e shqetëson personin.

Në fazën e dytë, ekzaminohet aktiviteti elektrik i muskujve me ndihmën e një gjilpëre. Gjilpëra sterile futet në muskuj të caktuar dhe vlerësohet gjendja e muskulit në pushim dhe në gjendje të kontraktuar. Testi zakonisht zgjat nga 30 deri në 60 minuta. Pas testit, mund të ketë dhimbje të lehtë ose nxirje në zonat ku ka hyrë gjilpëra, por kjo kalon brenda pak ditësh.

Metodat e imazherisë (MR, BT)

Metodat e imazherisë si MR dhe BT zbulojnë probleme strukturore që nuk shihen me sy të lirë në trup. Përdoren për të zbuluar probleme në tru, palcën kurrizore ose zonat e ngjeshjes së nervave.

MR, duke përdorur valë radio dhe fusha të forta magnetike, ofron imazhe të detajuara të indeve të buta. Është efektiv në vlerësimin e indeve të buta si truri, palca kurrizore, muskujt dhe nervat. Tregon gjendje si lezionet e sklerozës multiple, tumoret, hernia.

BT, nga ana tjetër, jep rezultate të shpejta duke përdorur rreze X. Preferohet në vlerësimin e strukturave kockore dhe organeve të brendshme.

Analizat e gjakut

Në varësi të shkakut themelor, mund të kërkohen analiza të ndryshme gjaku. Me numërimin e plotë të gjakut bëhet kontrolli i anemisë. Matja e sheqerit në gjak është e nevojshme për shqyrtimin e diabetit. Kontrollohen nivelet e vitaminave, veçanërisht vitamina B12. Bëhen teste të funksionit të tiroides, teste të funksionit të veshkave dhe mëlçisë. Mund të hulumtohen shënuesit e sëmundjeve autoimune.

Si bëhet trajtimi i parestezisë?

Trajtimi i ankesave të parestezisë përcaktohet sipas gjendjes që shkakton problemin. Parestezia kalimtare zakonisht përmirësohet vetvetiu dhe nuk kërkon trajtim të veçantë. Megjithatë, në parestezinë kronike ndërhyrja mjekësore është e domosdoshme. Plani i trajtimit përgatitet për sëmundjen themelore.

Trajtimet me ilaçe

Mjekët specialistë japin mbështetje me ilaçe për të lehtësuar simptomat e parestezisë. Antikonvulsantët janë efektivë në dhimbjet me origjinë nervore dhe mundësojnë marrjen nën kontroll të impulseve nervore. Trajtimi me ilaçe është një metodë e preferuar gjerësisht në eliminimin e parestezisë. Kur sëmundjet themelore trajtohen me ilaçe, simptomat e parestezisë gjithashtu zhduken.

Fizioterapia dhe rehabilitimi

Fizioterapia është e rëndësishme në forcimin e muskujve që rrethojnë nervin e prekur. Nën shoqërimin e fizioterapistit specialist, synohet që muskujt të fitojnë fleksibilitet dhe të rritet kapaciteti i lëvizjes. Synohet riparimi i indeve dhe eliminimi i presionit nervor. Struktura e fortë muskulore lehtëson ngjeshjen e indeve dhe parandalon formimin e sërishëm të presionit nervor. Ushtrimet e aplikuara rregullisht dhe terapitë manuale ndikojnë pozitivisht në aftësinë e lëvizjes.

Suplementet e vitaminave

Mungesa e vitaminave si B12, B6 dhe acidi folik shkakton çrregullime në përcjelljen nervore. Suplementet e përdorura nën kontrollin e mjekut i eliminojnë këto mungesa. Vitaminat dhe mineralet e marra në dozën e duhur kanë një vend të rëndësishëm në mbrojtjen e shëndetit nervor. Vitamina B12 mbështet përcjelljen nervore duke mbrojtur qelizat nervore.

Ndërhyrjet kirurgjikale

Në rastet kur të gjitha metodat e aplikuara nuk janë efektive, trajtimi kirurgjikal vjen në rend dite. Mund të jetë e nevojshme operacioni për të zvogëluar presionin mbi nervin e ngjeshur. Operacioni i dekompresionit nervor preferohet veçanërisht në rastet që nuk i përgjigjen trajtimeve konservatore. Opsionet e operacionit përcaktohen në varësi të simptomave të personit dhe shkaqeve.

Aplikimet që mund të bëhen në shtëpi

Në jetën e përditshme, metoda të thjeshta mund të zvogëlojnë simptomat e parestezisë:

Ushtrime të rregullta: Aktivitetet si ecja, noti ose joga sigurojnë ushqimin e indeve nervore duke rritur qarkullimin e gjakut

Ndryshimi i pozicionit: Shmangni qëndrimin për një kohë të gjatë në të njëjtin pozicion dhe bëni lëvizje të shpeshta shtrirjeje

Ushqyerja e shëndetshme: Ushqimet që përmbajnë grupin e vitaminave B, magnez dhe omega 3 forcojnë sistemin nervor

Kompresa të ngrohta dhe të ftohta: Kompresa e ngrohtë zvogëlon tensionin muskulor, ndërsa kompresa e ftohtë ul ënjtjen

Kur është e rrezikshme parestezia?

Në disa raste, parestezia është shenjë e problemeve serioze shëndetësore që kërkojnë ndërhyrje mjekësore urgjente. Duhet t'i kushtoni vëmendje seriozitetit të simptomave dhe gjetjeve shoqëruese.

Parestezia që fillon papritur dhe nuk kalon

Parestezia që shfaqet papritur dhe përkeqësohet me shpejtësi duhet të shihet si një sinjal paralajmërues kritik. Kjo gjendje mund të tregojë për probleme serioze shëndetësore themelore dhe kërkon ndërhyrje të specialistit pa humbur kohë.

Kur përjetohet humbje e ndjeshmërisë dhe kjo bëhet e vazhdueshme, mund të kenë ndodhur çrregullime serioze në funksionet e nervave. Gjendje të tilla e bëjnë të domosdoshme ndërhyrjen profesionale për sa i përket vërejtjes së hershme të dëmtimeve potenciale në sistemin nervor.

Nëse simptomat e parestezisë vazhdojnë dhe ndikojnë në cilësinë e jetës suaj, mund të jetë shenjë e një sëmundjeje themelore që kërkon trajtim. Parestezia kronike mund të jetë tregues i dëmtimeve nervore si neuropatia ose radikulopatia.

Parestezia së bashku me dobësinë muskulore

Parestezia që shfaqet së bashku me rënien e forcës në muskuj dhe probleme të ekuilibrit tregon se shkalla e ndikimit të nervave është e lartë. Këto simptoma japin sinjalin e dëmtimit në sistemin nervor qendror ose në nervat periferikë.

Në rastet e mëposhtme duhet t'i drejtoheni menjëherë mjekut:

Humbja e kontrollit të fshikëzës ose zorrëve

Paraliza

Konfuzioni mendor

Dobësia në gjymtyrë

Çrregullimi i të folurit

Veçanërisht nëse shfaqet së bashku me simptoma si shpime të ndjera në njërën anë të trupit, vështirësi në të folur ose buzëqeshje, shtrembërim në gojë dhe fytyrë asimetrike, mund të jetë shenjë e goditjes në tru (stroke). Në këtë rast, shkuarja në urgjencë është jetike.

Pyetjet e bëra shpesh

1. Çfarë është parestezia dhe cilat simptoma tregon?

Parestezia është ndjesi jonormale që ndihet në zona të ndryshme të trupit. Simptomat e saj më të zakonshme shfaqen në formën e mpirjes, shpimeve, ndjesisë si me gjilpëra ose një ndjesie të "mpirë". Ndonjëherë mund të shfaqet edhe ndjesia e djegies ose e goditjes elektrike.

1. Kur mund të jenë shqetësuese simptomat e parestezisë kalimtare?

Shpimet kalimtare (për shembull, ato që vijnë nga qëndrimi për një kohë të gjatë mbi këmbë) zakonisht nuk janë shqetësuese dhe kalojnë shpejt me ndryshimin e pozicionit. Megjithatë, simptomat e parestezisë që përsëriten shpesh, zgjasin shumë ose shfaqen pa një nxitës të caktuar duhet të vlerësohen nga një mjek.

1. Cilat janë shkaqet më të zakonshme të parestezisë?

Parestezia mund të vijë nga shkaqe të ndryshme: ngjeshja e nervit (si sindroma e tunelit karpal), mungesa e vitaminave (veçanërisht B12), diabeti, skleroza multiple, problemet e tiroides, migrena, goditja në tru, konsumimi i alkoolit, efektet anësore të disa ilaçeve dhe çrregullimet e ankthit janë ndër shkaqet më të zakonshme.

1. Në cilat raste duhet të marr ndihmë mjekësore urgjente?

Nëse shoqërohet me mpirje të rëndë që fillon papritur, dobësi muskulore, mpirje në njërën anë të fytyrës, çrregullim të të folurit, probleme me shikimin ose marrje mendsh, duhet të merrni ndihmë mjekësore urgjente. Këto simptoma mund të jenë shenjë e goditjes në tru ose e një gjendjeje serioze neurologjike.

1. Si mund t'i menaxhoj simptomat e parestezisë në shtëpi?

Për simptoma të lehta: ndryshimi i pozicionit, masazhimi i lehtë i zonës së prekur, ushqyerja e ekuilibruar (veçanërisht ushqime të pasura me vitamina B), ushtrimet e rregullta dhe zhvillimi i zakoneve të duhura të qëndrimit mund të ndihmojnë. Gjithashtu, teknikat e menaxhimit të stresit mund të jenë të dobishme.

1. Si vihet diagnoza e parestezisë?

Mjeku juaj fillimisht do të marrë një histori të detajuar mjekësore dhe do të bëjë një ekzaminim fizik. Për diagnozën mund të kërkohen analiza të ndryshme si analizat e gjakut, elektromiografia (EMG), studimet e përcjelljes nervore, imazheria MR ose punkcioni lumbar. Në disa raste mund të drejtoheni te një specialist i neurologjisë.

1. Çfarë ndodh nëse parestezia nuk trajtohet?

Parestezia e patrajtuar, në varësi të shkakut themelor, mund të çojë në dëmtim të përhershëm nervor. Veçanërisht parestezia e lidhur me sëmundje kronike si diabeti, me kalimin e kohës mund të shkaktojë rritjen e humbjes shqisore dhe uljen e cilësisë së jetës. Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm janë shumë të rëndësishëm për parandalimin e dëmtimit të përhershëm.

1. A shërohen plotësisht simptomat e parestezisë?

Procesi i shërimit varet nga shkaku dhe serioziteti i parestezisë. Simptomat që vijnë nga ngjeshja e thjeshtë e nervit ose mungesa e vitaminave mund të përmirësohen plotësisht me trajtimin e duhur. Megjithatë, në gjendje kronike si neuropatia diabetike, edhe pse simptomat mund të merren nën kontroll, ato mund të mos zhduken plotësisht. Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm rrisin shanset për shërim të plotë.

Ky seksion i pyetjeve të bëra shpesh do të jetë informues dhe ndihmues për parestezinë. Pyetjet kanë një shtrirje të gjerë nga përkufizimi i simptomave deri te opsionet e trajtimit dhe u përgjigjen shqetësimeve që pacientët hasin shpesh.

Si përmbledhje për parestezinë

Parestezia është ndjesia e mpirjes dhe shpimeve që shihet zakonisht në duar dhe këmbë. Parestezia kalimtare buron nga qëndrimi për një kohë të gjatë në të njëjtin pozicion dhe kalon kur ndryshohet pozicioni. Parestezia kronike, nga ana tjetër, mund të burojë nga diabeti, mungesa e vitaminave ose sëmundjet e sistemit nervor dhe është e vazhdueshme. Për diagnozën nevojitet historia e pacientit, ekzaminimi fizik dhe ndonjëherë teste. Trajtimi përcaktohet sipas shkakut themelor dhe mund të përfshijë suplemente vitaminash, fizioterapi, kontroll të sheqerit në gjak ose kirurgji. Ushqyerja e shëndetshme, lëvizja e rregullt dhe qëndrimi i duhur zvogëlojnë rrezikun e parestezisë.