Biseduam me specialistët e Departamentit të Mjekësisë së Brendshme të Hisar Hospital Intercontinental për gjërat që nuk i dimë për edemin...

Çfarë është edemi?

Edemi është prania e më shumë lëngu në lëkurë dhe indet e tjera, në hapësirën ndërqelizore, se sa duhet normalisht të ketë. Lëngjet e trupit të një njeriu normal ndodhen në zona të caktuara nën ndikimin e forcave të ndryshme. Zonat kryesore janë: enët e gjakut, qelizat, hapësira ndërqelizore, hapësira ndërmjet trurit dhe palcës kurrizore, zgavra e barkut, mushkëritë, perikardi, brenda kyçeve, si dhe zona të tjera të ngjashme.

Lëngjet e trupit detyrohen të qëndrojnë në këto zona nën ndikimin e forcave të ndryshme. Këto forca janë:

Rezistenca e indeve: Tregon integritetin e indeve. Dëmtimi i integritetit të indit për çfarëdo arsye (djegie, goditje-përplasje, ilaçe që zgjerojnë enët e gjakut etj.) shkakton zhvendosjen e lëngut dhe edemin. Për shembull; kur goditemi me kokën diku, ajo fryhet. Fryrja shkaktohet nga dëmtimi i integritetit të indit në atë zonë. Disa ilaçe për uljen e tensionit dhe variçet shkaktojnë në mënyrë të ngjashme uljen e rezistencës së indit dhe zhvendosjen e lëngut, me çfarë formohet edemi.
Presioni onkotik: Është presioni që shkakton mbajtjen e lëngut brenda enëve nga proteinat, para së gjithash albumina. Nëse sasia e albuminës zvogëlohet, presioni onkotik zvogëlohet; lëngu i gjakut, pra plazma, kalon nga brenda enëve jashtë tyre dhe grumbullohet midis indeve, në zgavrën e barkut dhe midis mbështjellësve të mushkërive.
Presioni hidrostatik: Është emri i presionit të krijuar nga lëngjet. Nëse në çdo enë ka më shumë lëng se sa duhet, lëngu e thyen rezistencën e indeve, fillon të përhapet përreth dhe të formojë edemin. Si pasojë e funksionimit jo të mjaftueshëm të veshkave, uji grumbullohet në trup. Lëng grumbullohet në këmbë, rreth qepallave, në bark, madje edhe në mushkëri dhe indet e tjera. Gjithashtu, nëse zhvillohet insuficienca kardiake, gjaku nuk pompohet mjaftueshëm dhe, nën ndikimin e presionit hidrostatik të rritur nga lëngjet, kryesisht në këmbë, lëngu kalon jashtë enëve dhe formohet edemi.

Në cilat sëmundje formohet kryesisht edemi?

Shkaqet e edemit që hasim më shpesh:

Insuficienca kardiake: Nëse muskuli i zemrës nuk tkurret mjaftueshëm fuqishëm, pra zhvillohet insuficienca kardiake, gjaku nuk mund të pompohet në enët arteriale për të qarkulluar në trup dhe, për shkak të gravitetit, lëngu grumbullohet fillimisht rreth kyçit të këmbës dhe në këmbë; më pas mbi kofshë, brenda barkut dhe më tej në mushkëri. Nëse zemra hyn në insuficiencë akute, zhvillohet ajo që quhet edemi pulmonar, e cila, nëse nuk trajtohet, është gjendje fatale.

Sëmundjet e veshkave: Kur veshkat nuk filtrojnë mjaftueshëm gjakun, uji grumbullohet dhe presioni hidrostatik rritet, ose kur ka humbje proteinash nga veshkat (glomerulonefriti, sindroma nefrotike), presioni onkotik bie dhe kjo shkakton edemin. Në rastin e parë edemi zhvillohet, si në insuficiencën kardiake, fillimisht në kyçin e këmbës dhe në këmbë, ndërsa në rastin e humbjes së proteinave nga veshkat, përveç kyçit të këmbës, edemi zhvillohet veçanërisht në mëngjes rreth qepallave dhe edhe në fytyrë.

Sëmundjet e mëlçisë: Te insuficienca e mëlçisë, pra te ciroza, meqë albumina nuk mund të prodhohet, presioni onkotik bie dhe plazma e gjakut kalon jashtë enëve duke shkaktuar edemin. Te pacientët me ciroz, në këmbë dhe në bark grumbullohet ujë në mënyrë të dukshme, që quhet ndryshe asit.

Ilaçet: Ilaçet që shkaktojnë mbajtjen e ujit dhe kripës në trup duke rritur presionin hidrostatik, ose që zgjerojnë muret e enëve duke zvogëluar rezistencën e indit, shkaktojnë edem. Më të njohurit janë disa bllokues të kanaleve të kalciumit të përdorur në trajtimin e hipertensionit; hormoni femëror estrogjen, kortizoni, disa ilaçe për reumatizmin etj.

Variçet: Venat në këmbë sigurojnë kthimin e gjakut që ushqen këmbët në zemër. Nëse ka çrregullime strukturore që pengojnë këtë funksion, lëngu i gjakut, pra plazma, kalon jashtë enëve dhe shkakton edemin në këmbë. Gjithashtu, flebiti i zhvilluar në të njëjtat vena mund të shkaktojë edeme afatgjata.

Edemi limfatik: Një nga lëngjet që qarkullojnë pothuajse në të gjithë trupin dhe gjendet në enët limfatike është limfa. Nëse qarkullimi limfatik pengohet për çfarëdo arsye, lëngu limfatik kalon jashtë enëve dhe shkakton edemin. Ndryshe nga edemet e shkaqeve të tjera, edemet limfatike janë të forta. Pra, kur shtypen, nuk lënë gropë. Forma më e njohur është edemi në krahë që zhvillohet te pacientët e operuar për kancer të gjirit. Gjithashtu, dëmtimi i çdo nyjeje limfatike nga qelizat kanceroze ose për arsye të tjera mund të shkaktojë edemin limfatik. Veçanërisht kur ekziston edem njëanësh në një gjymtyrë, duhet të mendohet se mund të ketë një kancer që pengon qarkullimin limfatik ose një masë që shtyp nyjet limfatike nga lart, dhe për këtë arsye duhet bërë hulumtim.

Shkaqe të tjera që shkaktojnë edem:

Hipotiroidizmi: Nëse gjëndra tiroide punon në mënyrë të pamjaftueshme, bashkë me keqfunksionimin e shumë organeve, grumbullimi i disa substancave që mbajnë ujë në trup mund të shkaktojë edem.

Tensioni premenstrual: Është gjendje e edemit periodik që zhvillohet te gratë para periudhës menstruale. Besohet se zhvillohet për shkak të çekuilibrit në çlirimin e hormoneve të ndryshme. Nga 4 deri në 10 ditë para periudhës menstruale fillon fryrja e barkut, edemi dhe dhimbja në këmbë, krahë dhe gjoks. Kjo gjendje është e rëndësishme jo vetëm për shkak të edemit, por edhe sepse ndikon në strukturën psikologjike të grave. Në ato periudha gratë priren të jenë më agresive dhe të bëjnë gabime.

Shtatzënia: Këtu, për shkak të ndryshimeve hormonale, trupi mban ujë dhe kripë, ndodh edemi i përgjithshëm dhe, për shkak se mitra në rritje shtyp venat e mëdha që kalojnë nëpër legen, variçet dhe edemi në këmbë janë një gjendje që hasen shpesh.

Reumatizmi: Te shumica e reumatizmave, për shkak të procesit inflamator, sasia e lëngut brenda kyçit rritet. Gjithashtu, edemi mund të shihet edhe në indet e buta rreth kyçit. Disa reumatizma të rënda, duke prekur veshkat dhe zemrën, mund të shkaktojnë humbje albuminës nga trupi ose mbajtje të ujit dhe kripës, që çon në formimin e edemit.

Si përfundim, edemi duhet marrë seriozisht. Veçanërisht edemet njëanëshe në gjymtyrë; edemet e përgjithshme dhe rastet me ankesa shtesë duhet të hetohen domosdoshmërisht për të parë nëse ka një shkak sistemik.

Si trajtohet edemi?

Për trajtimin e edemit, së pari duhet identifikuar shkaku që e shkakton dhe ta trajtohet atë. Në përgjithësi, mënyra më e lehtë për të zgjidhur edemin është largimi i lëngut nga trupi. Për këtë qëllim, ilaçet më të përdorura nga mjekët janë diuretikët, pra ilaçet që nxisin urinimin. Nuk është e drejtë që pacienti vetë të përpiqet të largojë edemin nga trupi duke përdorur substanca të ndryshme nxitëse të urinimit. Sepse përdorimi i pakontrolluar i këtyre ilaçeve mund të shkaktojë humbje të tepërt lëngu nga trupi, humbje elektrolitesh, veçanërisht të natriumit dhe kaliumit, dhe dëme të rëndësishme te pacienti. Pacientët që përdorin diuretikë detyrimisht duhet të kontrollohen periodikisht nga mjeku dhe t'u bëhen analiza të elektroliteve, si kaliumi dhe natriumi.

A ka ilaçe bimore që zvogëlojnë edemin?

Po. Disa çaje dhe bimë që përdoren nga populli mund të sigurojnë largimin e ujit nga trupi. Çaji i zi dhe kafeja janë substanca me efekte nxitëse të urinimit. Megjithatë, nuk është e përshtatshme t'i përdorësh për të larguar edemin. Disa nga sherbelë (adaçayı), tilia (ıhlamur), çaji i gjelbër, kantarioni (kantaron otu), ansoni (anason), rozmarina (biberiye), fenkulli (rezene), nanë dhe limon, mund të sigurojnë largimin e lëngut nga trupi, disa përmes urinës dhe disa duke përshpejtuar zorrët. Disa prej tyre rregullojnë zorrët, prandaj mund të largojnë gazin në zorrë dhe të zvogëlojnë fryrjen e barkut.

Megjithatë, pacienti që mendon se ka edem duhet domosdoshmërisht t'i drejtohet mjekut. Gabimi më i shpeshtë është të shihet edemi si një çrregullim i thjeshtë. Edemi nuk duhet injoruar duke thënë 'thjesht edem'0. Duke pasur parasysh se nën të mund të fshihen sëmundje të rënda, duhet zbuluar shkaku që shkakton edemin dhe, para së gjithash, ai duhet trajtuar. Përndryshe, përpjekja për të trajtuar edemin vetëm me përdorimin e substancave që largojnë ujin dhe kripën nga trupi mund të shkaktojë çrregullime serioze të lëngjeve dhe elektroliteve dhe të dëmtojë pacientin.