Sindroma Crush (e shtypjes): Problemi më i shpeshtë që hasin ata që shpëtojnë nga rrënojat

Ditë kanë kaluar nga tërmeti që goditi Van-in më 23 Tetor. Njerëzit tanë që arritën të mbijetonin nën rrënoja për ditë të tëra, por që, për fat të keq, nuk arritën të mbeten gjallë pasi u nxorrën prej tyre, gëzimi ynë u kthye papritur në pikëllim. Shumica prej nesh nuk mund ta kuptojnë as sot pse njerëzit tanë vdiqën po atë ditë, sapo u nxorrën nga rrënojat, pasi kishin mbijetuar nën to për orë të tëra...

Ne i pyetëm specialistët e Mjekësisë së Brendshme të Hisar Hospital Intercontinental për Sindromën e Shtypjes (Crush), shkakun kryesor të humbjes së jetës së atyre që kanë qëndruar për kohë të gjatë nën rrënoja dhe janë nxjerrë më pas.

Çfarë është Sindroma e Shtypjes (Crush)?

Sindroma e shtypjes është një varg ngjarjesh që përfundon me insuficiencë të rëndë të organeve, kur muskujt dhe indet e buta shtypen nga pesha e objekteve që bien mbi to për arsye të ndryshme. Ngjarjet më të rëndësishme të këtij imazhi klinik janë muskujt e dëmtuar drejtpërdrejt nga trauma ose të shtypur si pasojë e edemës së zhvilluar të indeve (sindroma kompartimentale), si dhe insuficienca renale që zhvillohet më pas, bashkë me çrregullimet e lëngjeve dhe elektrolitëve.

Cilat janë simptomat e Sindromës Crush?

Te sindroma e shtypjes shfaqen simptoma lokale dhe sistemike, që prekin muskujt e ekspozuar ndaj traumës dhe të gjithë trupin. Simptoma kryesore lokale është gjendja e quajtur sindromë kompartimentale, që zhvillohet si pasojë e shtypjes dhe edemës së muskujve nga trauma. Në këtë rast, dhimbja, dobësia dhe ngurtësia e muskujve janë simptomat kryesore. Shpesh lëkura dhe indet nënlëkurore mbi muskul duken normale. Pra, fakti që lëkura duket normale nga jashtë nuk do të thotë se nuk ka sindromë crush. Nëse ngjarja ka ndodhur p.sh. në muskujt e krahut, mund të ndihet puls në enët që furnizojnë atë krah. Por mund të ketë edhe çrregullim funksioni dhe humbje ndjeshmërie te nervat. Gjithashtu, në zonën e prekur mund të vërehen shenja të tjera si thyerje dhe gjakderdhje.

Simptomat kryesore sistemike shfaqen si rezultat i shkatërrimit të tepërt të muskujve (rabdomioliza), kur në qarkullimin e gjakut hyjnë në sasi të madhe substanca si mioglobina dhe kaliumi. Nëse mioglobina fillon të rritet në gjak, nis procesi që çon në insuficiencë renale. Insuficienca renale mund të zhvillohet te 4 deri në 50% të rasteve klasike të rabdomiolizës, ndërsa në katastrofa si tërmetet kjo shkallë është shumë më e lartë. Kjo është një gjë shumë e rëndësishme që përcakton normën e vdekshmërisë. Në momentin e katastrofës, kushtet e pamjaftueshme shëndetësore mund ta bëjnë të pamundur korrigjimin e shpejtë të ekuilibrit të lëngjeve dhe elektrolitëve dhe, nëse nevojitet, dializën hemodialitike. Kjo është gjithashtu një faktor që rrit humbjet e jetëve. Insuficienca renale nuk zhvillohet vetëm te rastet me trauma të rënda. Ndonjëherë, edhe te pacientët që në fillim duken me trauma të lehta, sindroma crush dhe më pas insuficienca renale mund të zhvillohen në ditët e mëvonshme. Gjithashtu, kaliumi i tepërt që hyn në qarkullimin e gjakut nga muskujt e shkatërruar mund të ndikojë në punën e zemrës, duke shkaktuar çrregullime të ritmit, madje ndalim të zemrës dhe vdekje të papritur.

Infeksioni është gjithashtu një gjetje tjetër e rëndësishme dhe shkak vdekjeje. Ato zakonisht lindin nga plagët e hapura të shkaktuara nga trauma, ose nga zonat ku është kryer ndërhyrja kirurgjikale për trajtimin e sindromës kompartimentale (fasciotomia).

Si trajtohet Sindroma Crush (e shtypjes)?

Për të parandaluar efektet e përgjithshme të sindromës crush dhe efektet negative mbi veshkat, duhet të veprohet shumë herët dhe shpejt. Vetëm ekipet shëndetësore mund të ndërhyjnë te një pacient i tillë. Kur dikush shikon një gjymtyrë të liruar nga një person që ka qenë nën rrënoja, duhet t'i vendoset serum izotonik NaCl me shpejtësi 1–1,5 litra në orë. Nëse nuk ka mundësi për të kontrolluar nivelet e elektrolitëve, nuk duhet dhënë asnjëherë lëng që përmban kalium. Nëse nxjerrja e të përfshirit nga rrënojat zgjat, duhet të vazhdohet dhënia e lëngjeve sipas gjendjes së të aksidentuarit. Pasi të nxirret i tërmetuari nga rrënojat, para së gjithash duhet pyetur nëse ka urinuar. Te pacienti pa ndërgjegje, duhet kontrolluar nëse ka urinuar duke vendosur një kateter urinar, ose të paktën duke kontrolluar të brendshmet e tij. Sa më shpejt të jetë e mundur, pacienti duhet dërguar në spital dhe duhet zbatuar lëngje dhe elektrolite të mjaftueshme, trajtim antibiotik, vaksinë kundër tetanosit, si dhe procedura e quajtur fasciotomi, që është çlirimi i muskujve nga presioni.

Si mbrohem nga Sindroma e Shtypjes gjatë tërmetit?

Nëse jeni brenda ndërtesës gjatë tërmetit, rrezikoni të ekspozoheni ndaj traumës dhe më pas të zhvillohet sindroma crush. Ky rrezik është më i vogël, por ekziston edhe jashtë ndërtesës. Masat e përgjithshme për t'u mbrojtur mund t'i gjeni në faqen e Fondacionit Tërmeti të Turqisë (turkiyedepremvakfi.org.tr). Megjithatë, të dhënat nga tërmetet e përgjithshme tregojnë se kuzhinat dhe banjot janë vendet më të përshtatshme. Sepse, nëse mbetet nën rrënoja, në këto hapësira ka elemente me të cilat mund të krijoni trekëndëshin e jetës, dhe mund të keni mundësi të mbroheni nga sindroma crash duke pirë ujin që rrjedh nga tubat e plasaritur.

A ndodh Sindroma e Shtypjes vetëm në tërmete?

Sindroma e shtypjes mund të zhvillohet pothuajse në çdo rast që shkakton trauma të drejtpërdrejta ose të tërthorta te muskujt. Përveç tërmeteve, shkaqe traumatike si shembjet e minierave, aksidentet rrugore, luftërat, torturat, rrahjet? etj. mund të çojnë në sindromën e shtypjes. Gjithashtu, përveç traumës, infeksionet, disa ilaçe, goditja e nxehtësisë, ngrirja dhe probleme të tjera mund të shkaktojnë shkatërrim të tepërt të muskujve dhe të çojnë në sindromën crush.