Diabeti: Çfarë është? Simptomat, llojet, diagnostikimi dhe metodat e trajtimit

Diabeti

Diabeti është një çrregullim metabolik që prek miliona njerëz në mbarë botën dhe zgjat gjatë gjithë jetës. Kjo gjendje po bëhet gjithnjë e më e përhapur, për shkak të bashkimit të stilit modern të jetesës dhe faktorëve gjenetikë. Për këtë arsye, kuptimi i diabetit, diagnostikimi i hershëm dhe menaxhimi efektiv i tij kanë rëndësi të madhe, si për shëndetin individual ashtu edhe për shëndetin publik.

Çfarë është diabeti?

Diabeti është një sëmundje kronike që shfaqet si pasojë e prodhimit të pamjaftueshëm ose përdorimit joefektiv të hormonit insulinë, i cili rregullon metabolizmin e glukozës në trup. Insulina është një hormon jetik i prodhuar nga pankreasi, që u mundëson qelizave të përdorin si energji sheqerin e qarkullimit të gjakut. Diabeti shfaqet kur trupi nuk përdor në mënyrë efektive insulinën e prodhuar ose kur pankreasi nuk prodhon nivel të mjaftueshëm insuline. Kjo gjendje shkakton rritjen e nivelit të sheqerit në gjak (hiperglicemi).

Cilat janë llojet e diabetit?

Ekzistojnë shumë lloje diabeti, por pjesën më të madhe e përbëjnë rastet e Tipit 1 dhe Tipit 2 të diabetit.

Diabeti Tipi 1

Shfaqet më shpesh te fëmijët dhe të rinjtë e rritur. Si pasojë e mungesës së insulinës, veçanërisht që nga mosha 30 vjeç, është një sëmundje në të cilën insulina duhet marrë nga jashtë (me injeksion) për vazhdimin e jetës. Në rast neglizhimi të insulinës, që duhet përdorur gjatë gjithë jetës, mund të shfaqen koma diabetike dhe më pas rreziqe serioze jetësore.

Diabeti Tipi 2

Është lloji i diabetit më i shpeshtë në shoqëri. Në vitet e fundit, shkalla e shfaqjes së kësaj sëmundjeje është rritur ndjeshëm. Mungesa e aktivitetit fizik, konsumi i ushqimeve të gatshme të tipit fast food dhe ushqyerja e çrregullt janë shkaqet kryesore të diabetit tip 2.

Diabeti tip 2, ndryshe nga tipi 1, shfaqet jo për shkak të mungesës së insulinës, por për shkak të tepricës së insulinës. Megjithatë, vërehet rezistencë ndaj insulinës; domethënë, në trup ka prodhim insuline, por ajo nuk mund të veprojë. Meqenëse rezistenca ndaj insulinës zhvillohet në nivel indi, pacientët duhet ta kontrollojnë nivelin e sheqerit në gjak me terapi tabletash; gjithashtu, nëse nevojitet me kalimin e kohës, duhet dhënë insulinë me injeksion.

Nga ana tjetër, diabeti tip 2 ka lidhje të ngushtë me obezitetin dhe sjell me vete shumë sëmundje serioze.

Ndër këto sëmundje, më kryesoret janë si më poshtë:

Hipertensioni

Sëmundjet kardiovaskulare

Kolesteroli i lartë

Inme (goditje cerebrale)

Felç (paraliza)

Kanceri

Shumica e pacientëve me diabet tip 2 janë obezë; por kjo nuk do të thotë se çdo pacient me diabet tip 2 është obez. Ekzistojnë edhe pacientë me diabet tip 2 që nuk janë obezë. Kjo sëmundje nuk prek vetëm personat obezë; meqenëse ka edhe origjinë gjenetike, mund të shfaqet edhe te personat me peshë normale. Pra, zakonet ushqimore, mënyra e jetesës, faktorët mjedisorë dhe gjenetikë mund ta shkaktojnë diabetin.

Cilat janë simptomat e diabetit?

Simptomat e diabetit mund të ndryshojnë në varësi të llojit dhe ashpërsisë së sëmundjes, por disa simptoma të përbashkëta luajnë rol kritik në diagnostikimin e hershëm të sëmundjes. Këto simptoma mund të renditen si më poshtë:

Urinim i shpeshtë: Ndër simptomat më të zakonshme të diabetit përfshihet urinimi i shpeshtë (poliuria). Nivelet e larta të sheqerit në gjak bëjnë që veshkat të përpiqen të largojnë nga trupi ujin e tepërt, gjë që shkakton nevojën për urinim të shpeshtë.

Etje e tepërt: Një nga simptomat e diabetit është etja e tepërt (polidipsia), e cila shfaqet si pasojë e humbjes së ujit nga trupi. Kjo gjendje shpesh shkakton tharje të gojës dhe e shtyn personin të pijë ujë vazhdimisht.

Humbje e pashpjegueshme peshe: Kjo është veçanërisht një simptomë e dukshme e diabetit Tipit 1. Meqenëse trupi fillon të djegë yndyrën dhe indin muskulor për energji, pacienti humb peshë.

Lodhje dhe dobësi të vazhdueshme: Kjo është një tjetër simptomë e zakonshme e diabetit. Meqenëse qelizat e trupit nuk marrin energjinë e mjaftueshme, personi ndihet vazhdimisht i lodhur.

Vonesa në shërimin e plagëve dhe infeksione të shpeshta: Niveli i lartë i sheqerit në gjak dobëson sistemin imunitar, duke ulur rezistencën ndaj infeksioneve dhe duke ngadalësuar procesin e shërimit të plagëve.

Cilat janë faktorët e rrezikut të diabetit?

Zhvillimi i diabetit shfaqet si rezultat i bashkimit të disa faktorëve të rrezikut. Kuptimi i këtyre faktorëve të rrezikut ka rëndësi kritike për parandalimin dhe diagnostikimin e hershëm të sëmundjes. Faktorët e rrezikut të diabetit mund të renditen si më poshtë:

Gjenetika: Predispozita gjenetike është një faktor i rëndësishëm rreziku për diabetin. Te personat që kanë histori diabeti në familje, rreziku i shfaqjes së sëmundjes është më i lartë.

Obeziteti: Ky është, veçanërisht për diabetin tip 2, një nga faktorët më të rëndësishëm të rrezikut.

Mungesa e aktivitetit fizik: Mungesa e aktivitetit fizik gjithashtu rrit rrezikun e diabetit.

Moshimi: Moshimi është një faktor i rëndësishëm rreziku për diabetin. Rreziku i diabetit tip 2 rritet veçanërisht pas moshës 45 vjeç.

Tensioni i lartë: Tensioni i lartë dhe nivelet anormale të kolesterolit (veçanërisht trigliceridet e larta dhe HDL-kolesteroli i ulët) janë gjithashtu faktorë që rrisin rrezikun e diabetit.

Stresi: Stresi kronik, duke rritur nivelet e kortizolit në trup, mund të shkaktojë rezistencë ndaj insulinës.

Përdorimi i barnave: Përdorimi afatgjatë i disa barnave, si steroidet ose disa ilaçe psikiatrike, mund të rrisë rrezikun e diabetit.

Si diagnostikohet diabeti?

Diagnoza e diabetit bëhet përmes testeve të ndryshme të sheqerit në gjak. Këto teste, duke matur nivelet e glukozës në gjak, përcaktojnë gjendjen e diabetit ose prediabetit. Diagnoza e diabetit mund të vendoset në këto mënyra:

Testi i glukozës plazmatike në agjërim: Një nga testet më të përdorura është testi i glukozës plazmatike në agjërim (APG). Për këtë test, pacienti duhet të jetë në agjërim të paktën 8 orë. Në këtë test, nëse vlera APG është 126 mg/dL ose më shumë, personit i vendoset diagnoza e diabetit.

Testi i tolerancës orale ndaj glukozës (OGTT): Ky është gjithashtu një metodë tjetër diagnostikimi e përdorur shpesh. Në testin e tolerancës ndaj glukozës, personit i jepet të pijë 75 gramë tretësirë sheqeri dhe pas 2 orësh matet vlera e glukozës në gjak. Vlera e sheqerit në gjak 2 orë më vonë që është 200 mg/dL ose më shumë është e mjaftueshme për diagnozën e diabetit.

Testi i hemoglobinës: Testi i hemoglobinës A1c (HbA1c) tregon nivelin mesatar të sheqerit në gjak të 2-3 muajve të fundit. Vlera e HbA1c prej %6.5 ose më shumë bën të mundur vendosjen e diagnozës së diabetit.

Testi i glukozës plazmatike të rastësishme: Ky është matja e sheqerit në gjak e kryer në çdo kohë. Nëse kjo matje del 200 mg/dL ose më e lartë, kjo tregon se personi ka diabet.

Si trajtohet diabeti?

Trajtimi i diabetit kërkon një qasje të personalizuar, sipas llojit dhe ashpërsisë së sëmundjes dhe gjendjes së përgjithshme shëndetësore të pacientit. Qëllimi kryesor i trajtimit është mbajtja e niveleve të sheqerit në gjak në intervalin normal dhe parandalimi i komplikimeve të mundshme. Metodat e trajtimit të diabetit mund të renditen si më poshtë:

Zëvendësimi i insulinës: Në këtë trajtim, pacientët marrin insulinën që u nevojitet trupit, përmes injeksioneve ditore të insulinës ose duke përdorur pompë insuline.

Ndryshime të stilit të jetës: Te diabeti tip 2, trajtimi zakonisht fillon me ndryshime të stilit të jetës. Ushqyerja e shëndetshme, ushtrimet e rregullta dhe kontrolli i peshës luajnë rol kritik në menaxhimin e sheqerit në gjak.

Trajtimi me ilaçe: Te trajtimi i diabetit tip 2, ilaçet gjithashtu luajnë rol të rëndësishëm. Këto ilaçe zvogëlojnë prodhimin e glukozës nga mëlçia, rrisin ndjeshmërinë e qelizave ndaj insulinës dhe forcojnë veprimin e insulinës.

Monitorimi i rregullt i sheqerit në gjak: Pjesë e rëndësishme e trajtimit të diabetit është edhe monitorimi i rregullt i sheqerit në gjak. Pacientët matin sheqerin e gjakut duke përdorur pajisje për matjen e glukozës në shtëpi dhe rregullojnë trajtimin sipas rezultateve.

Monitorimi i komplikimeve: Në menaxhimin e diabetit, parandalimi dhe trajtimi i komplikimeve është gjithashtu i rëndësishëm. Duhet bërë rregullisht kontrolle të syrit, teste të funksionit të veshkave, kujdes për këmbët dhe vlerësime të rrezikut kardiovaskular.

Cilët faktorë e ulin rrezikun e diabetit?

Ka shumë hapa që mund të ndërmerren për të zvogëluar rrezikun e diabetit. Ndjekja e një diete të shëndetshme është ndër hapat kryesorë. Konsumimi i ushqimeve me fibra, drithërave të plota, perimeve dhe frutave ndihmon në balancimin e niveleve të sheqerit në gjak. Shmangia e ushqimeve me sheqer dhe të përpunuara është gjithashtu e rëndësishme. Aktiviteti fizik i rregullt rrit ndjeshmërinë ndaj insulinës dhe ndihmon në kontrollin e peshës. Lënia e duhanit, përveç uljes së rrezikut të diabetit, është e rëndësishme edhe për shëndetin e përgjithshëm. Nëse ka histori diabeti në familje, mund të jetë e nevojshme të jeni më të kujdesshëm dhe të filloni ndryshimet e stilit të jetës më herët.

Cilët janë llojet e diabetit?

Diabeti ka tre tipe kryesore. Këto janë diabeti tip 1, diabeti tip 2 dhe diabeti gjestacional. Diabeti tip 1 është një sëmundje autoimune dhe sistemi imunitar sulmon dhe shkatërron qelizat beta që prodhojnë insulinë. Për këtë arsye, pacientët kanë nevojë për trajtim me insulinë gjatë gjithë jetës. Diabeti tip 2 është forma më e përhapur e diabetit. Në këtë rast, trupi nuk mund të prodhojë insulinë në nivel të mjaftueshëm ose nuk mund ta përdorë insulinën në mënyrë efektive (rezistencë ndaj insulinës). Diabeti gjestacional, nga ana tjetër, zhvillohet gjatë shtatzënisë. Zakonisht është një lloj diabeti që përmirësohet pas lindjes.

Cilat janë komplikimet e diabetit?

Diabeti, në afat të gjatë, mund të shkaktojë shumë komplikime serioze. Sëmundjet kardiovaskulare janë një nga komplikimet më serioze të diabetit. Pacientët me diabet janë në rrezik të lartë për problemet e zemrës dhe të enëve të gjakut, si infarkti i miokardit, goditja cerebrale dhe sëmundja periferike arteriale. Nivelet e larta të sheqerit në gjak mund të dëmtojnë me kalimin e kohës funksionin e veshkave dhe madje të çojnë në insuficiencë renale. Gjithashtu, shkakton dëmtimin e enëve të gjakut në sy, gjë që mund të çojë deri te verbëria.

Një komplikim tjetër është neuropatia diabetike. Neuropatia diabetike shkakton dëmtim të nervave, që çon në humbje ndjeshmërie ose dhimbje në duar dhe këmbë. Plagët në këmbë, që shfaqen për shkak të neuropatisë dhe qarkullimit të dobët, janë një problem serioz që është i vështirë për t'u shëruar dhe në raste të avancuara mund të çojë në amputim.

Pyetje të shpeshta

Ruajtja e një stili jetese të shëndetshëm është shumë efektive në zvogëlimin e rrezikut të diabetit. Kjo përfshin ushtrime të rregullta, një dietë të balancuar të pasur me fruta, perime dhe drithëra të plota, dhe ruajtjen e një peshe të shëndetshme. Kufizimi i konsumit të sheqerit dhe yndyrave të ngopura, shmangia e duhanit dhe kontrolli i konsumit të alkoolit luajnë gjithashtu rol të rëndësishëm. Diabeti mund të shfaqet në çdo moshë, por llojet e ndryshme zhvillohen në faza të ndryshme të jetës. Diabeti tip 1 zakonisht diagnostikohet te fëmijët dhe të rinjtë e rritur, ndërsa diabeti tip 2 zhvillohet tipikisht te të rriturit mbi 45 vjeç, por me rritjen e shkallës së obezitetit në fëmijëri, diabeti tip 2 po bëhet gjithnjë e më i përhapur edhe te individët më të rinj. Diabeti shfaqet në përgjithësi kur trupi nuk mund të rregullojë siç duhet nivelet e sheqerit në gjak. Mënyra se si shfaqet diabeti ndryshon sipas llojit, por përgjithësisht predispozita gjenetike, faktorët e stilit të jetës dhe shkaktarët mjedisorë luajnë rol në zhvillimin e diabetit. Diabeti që fillon në moshë të re mund të ketë shkaqe të ndryshme. Faktorët gjenetikë, shkaktarët mjedisorë dhe reagimet autoimune kontribuojnë në zhvillimin e diabetit. Për shkak të rritjes së shkallës së obezitetit, ushqyerjes së keqe dhe mungesës së aktivitetit fizik, diabeti tip 2 po prek gjithnjë e më shumë individë të rinj. Diabeti i pakontrolluar mund të shkaktojë probleme të ndryshme shëndetësore. Ndër to përfshihen sëmundjet kardiovaskulare, dëmtimi i veshkave (nefropatia), dëmtimi i nervave (neuropatia), problemet e syve (retinopatia), problemet e këmbëve, sëmundjet e lëkurës dhe rritja e rrezikut të infeksionit. Nivelet e larta të sheqerit në gjak për periudha të gjata mund të ndikojnë në organe dhe sisteme të ndryshme të trupit. Për të parandaluar ose vonuar këto komplikime, menaxhimi i duhur i diabetit është shumë i rëndësishëm. Edhe pse diabetikët mund të jetojnë një jetë normale me menaxhim të përshtatshëm, janë të nevojshme disa masa parandaluese. Pacientët me diabet duhet të shmangin konsumimin e tepërt të sheqerit dhe karbohidrateve të thjeshta, duhanin dhe konsumin e tepërt të alkoolit. Anashkalimi i vakteve, mosmarrja e ilaçeve, injorimi i niveleve të sheqerit në gjak dhe jetesa sedentare mund të jenë gjithashtu të rrezikshme për ta. Pacientët me diabet duhet të përqendrohen në ruajtjen e niveleve të qëndrueshme të sheqerit në gjak përmes monitorimit të rregullt, respektimit të trajtimit me ilaçe dhe dietës së balancuar. Përmes kontrolleve të rregullta, duhet t'i kushtojnë kujdes shëndetit të këmbëve, kujdesit për sytë dhe shëndetit kardiovaskular. Menaxhimi i stresit, qëndrimi fizikisht aktiv dhe informimi për menaxhimin e diabetit janë gjithashtu shumë të rëndësishëm.

Diabeti është një sëmundje kronike që kërkon ndjekje gjatë gjithë jetës dhe trajtim të rregullt. Me diagnozë të hershme, plan trajtimi të saktë dhe ndjekje të rregullt, është e mundur të parandalohen komplikimet serioze që mund të shkaktojë diabeti.

Në Hisar Hospital Intercontinental, diagnostikimi, trajtimi dhe ndjekja afatgjatë e diabetit realizohen me qasje multidisiplinare, në bashkëpunim të departamenteve të Endokrinologjisë dhe Sëmundjeve Metabolike, Mjekësisë së Brendshme dhe Ushqyerjes dhe Dietetikës.

Nëse keni simptoma diabeti ose jeni në grupin me rrezik, mund ta siguroni shëndetin tuaj duke caktuar takim me mjekët specialistë të Hisar Hospital.