Këmba e shtrembër (Pes Ekinovarus): Çfarë është? Si trajtohet?

Pes ekinovarus, i njohur edhe si këmbë e shtrembër ose club foot, është një nga anomalitë ortopedike kongjenitale më të shpeshta. Karakterizohet nga kthimi brenda i njërës ose i të dyja këmbëve njëkohësisht, dhe është një çrregullim ortopedik i përhapur që shfaqet te 1 deri 2 nga çdo 1000 lindje të gjalla. Shpesh diagnostikohet gjatë një ekzaminimi rutinë me ultrazë gjatë shtatzënisë, por në disa raste mund të vërehet menjëherë pas lindjes. Shkaqet e këmbës së shtrembër, faktorët e rrezikut, metodat e diagnostikimit dhe të trajtimit janë temat që trajtohen në vijim të këtij shkrimi.

Çfarë është këmba e shtrembër (pes ekinovarus)?

Në një shtatzëni normale dhe të shëndetshme, ekstremiteti i poshtëm i fetusit (kofshët dhe këmbët) fillon të zhvillohet në javën e 4-t të shtatzënisë. Përgjithësisht, pas javës së 20-të të shtatzënisë, ndërsa ekstremitetet e poshtme arrijnë gjatësinë e duhur, këmbët fillojnë të kthehen nga jashtë dhe arrijnë pozicionin e tyre natyral në javën e 28-të. Te pes ekinovarus, njëra nga këmbët ose të dyja njëkohësisht kthehen brenda. Te club foot, një anomali kongjenitale, shputa e këmbës është e kthyer anash ose lart, ndërsa gishtat zakonisht janë të kthyer brenda. Pes ekinovarus i patrajtuar në fazën e hershme mund të shkaktojë, në varësi të shkallës së anomalisë, vështirësi të rënda në ecje në periudhat e mëvonshme.

Cilat janë simptomat e këmbës së shtrembër?

Kur flitet për simptomat e këmbës së shtrembër, e para që vjen ndërmend është kthimi i njërës ose i të dyja këmbëve brenda, ndryshe nga pozicioni i tyre natyral. Ky deformim i këmbës, i cili zakonisht vërehet gjatë ekzaminimit rutinë me ultrazë, ka disa karakteristika tipike. Simptomat kryesore mund të renditen si më poshtë:

Formimi i një thellimi në formë veshkeje në pjesën e brendshme të këmbës,

Këmba ose ana e prekur është më e shkurtër krahasuar me anën tjetër,

Pamja e rrudhave në sipërfaqen e sipërme ose në shputën e këmbës,

Harku i këmbës, nga shputa deri te thembra, është më i lartë se normalisht,

Muskujt e viçit janë më pak të fortë,

Ngurtësi dhe kufizim i lëvizjes në kyçin e këmbës.

Përveç sa më sipër, te foshnjat dhimbja nuk shfaqet në fillim, por kur foshnja fillon të ecë dhe përpiqet të ecë duke mbështetur këmbën anash, mund të shfaqen probleme si dhimbja dhe kallot në këmbë. Prandaj është e rëndësishme që foshnjat të cilave u është diagnostikuar pes ekinovarus të fillojnë trajtimin pak pas lindjes, nën kontrollin e një mjeku specialist në fushën përkatëse. Nëse edhe foshnja juaj ka sindromin club foot, mos e humbni kohën dhe mos e neglizhoni marrjen e ndihmës nga një mjek specialist.

Cilat janë shkaqet e këmbës së shtrembër (pes ekinovarus)?

Shkaku i saktë i këmbës së shtrembër nuk dihet me siguri. Për këtë arsye, në disa burime pes ekinovarus quhet edhe idiopatik (shkaku i të cilit nuk dihet saktësisht). Përveç kësaj, sipas disa studimeve shkencore që hetojnë shkaqet e problemit, predispozita gjenetike, problemet e përjetuara gjatë shtatzënisë ose faktorët mjedisorë mund të shkaktojnë shfaqjen e anomalive kongjenitale te foshnjat. Shkaqet kryesore të pes ekinovarusit mund të renditen si më poshtë:

Faktorët gjenetikë: Sipas studimeve shkencore të kryera, shumica e madhe e rasteve të pes ekinovarusit lidhen me faktorët gjenetikë. Me fjalë të tjera, te foshnjat me familje ku ka pes ekinovarus, rreziku mund të jetë më i lartë krahasuar me foshnjat e tjera.

Mungesa e lëngut amniotik (uji i foshnjës): Probleme të caktuara, si mungesa e lëngut amniotik gjatë shtatzënisë, mund të ndikojnë negativisht në zhvillimin e fetusit. Disa kërkime sugjerojnë se ulja e lëngut amniotik në mitër mund të ushtrojë presion mbi fetusin, të pengojë lëvizjet e tij dhe, si rrjedhim, të shfaqet deformiteti pes ekinovarus.

Anomalitë e muskujve: Problemet muskulare luajnë një rol të rëndësishëm në zhvillimin e pes ekinovarusit. Disa sëmundje muskulare mund të shkaktojnë deformime të ekstremitetit të poshtëm dhe pamundësi për ta mbajtur këmbën në pozicionin e duhur.

Anomalitë vaskulare: Disa studime tregojnë se te personat me problemin club foot, rrjedha e gjakut në arteren dorsalis pedis, që ndodhet në sipërfaqen e sipërme të këmbës, është më e ulët dhe pulsi më i dobët. Mungesa e rrjedhës së mjaftueshme të gjakut në këmbë mund të shkaktojë pes ekinovarus gjatë procesit të zhvillimit.

Sëmundjet e muskujve dhe të nervave (sëmundje neuromuskulare): Sipas disa shkencëtarëve, një nga shkaqet më të rëndësishme të këmbës së shtrembër janë sëmundjet neuromuskulare, të cilat shkaktojnë çekuilibër në muskuj.

Faktorët mjedisorë: Disa ilaçe të përdorura nga nëna e ardhshme gjatë shtatzënisë mund të shkaktojnë këmbë të shtrembër kongjenitale te foshnjat. Gjithashtu, zakonet e dëmshme të nënës së ardhshme, si përdorimi i alkoolit dhe i duhanit, mund të rrisin rrezikun e pes ekinovarusit te foshnjat.

Si diagnostikohet këmba e shtrembër?

Normalisht, nënat e ardhshme ndiqen rregullisht nga një mjek specialist gjatë shtatzënisë. Gjatë këtyre kontrolleve, mjekët specialistë përdorin metoda imazherike me ultrazë për të kontrolluar shëndetin e nënës së ardhshme dhe të fetusit. Diagnoza vendoset zakonisht gjatë një ekzaminimi rutinë me ultrazë të kryer pas javës së 20-të të shtatzënisë. Këmba e shtrembër është një nga anomalitë kongjenitale që mund të dallohet lehtësisht nga jashtë. Në disa raste, menjëherë pas lindjes, mjeku specialist mund të vërejë se foshnja ka pes ekinovarus. Për vendosjen e diagnozës, shpesh mjafton ekzaminimi fizik. Megjithatë, në disa raste mjekët mund të përdorin edhe metoda të ndryshme imazherike për të përjashtuar probleme të tjera shëndetësore.

Kur shqyrtohen foshnjat me sindromin e këmbës së shtrembër, shihet se një pjesë e konsiderueshme e tyre ka pes ekinovarus në familje. Për këtë arsye, së pari pediatërët marrin historinë mjekësore të pacientit dhe të afërmve të tij. Këto informacione mund t'u ndihmojnë specialistëve në procesin e diagnostikimit dhe trajtimit të këmbës së shtrembër.

Pes ekinovarusi, edhe pse bën pjesë në grupin e sëmundjeve idiopatike (shkaku i të cilave nuk dihet), në disa raste mund të shfaqet edhe si pasojë e një problemi neurologjik. Për këtë arsye, është e rëndësishme që foshnjat e lindura me këtë sindrom të bëjnë së pari një ekzaminim të përgjithshëm të trupit. Për të planifikuar drejt procesin e trajtimit, mjekët mund të kërkojnë kryerjen e disa analizave për të verifikuar nëse foshnja ka ndonjë problem tjetër shëndetësor anatomik ose neurologjik. Gjithashtu, në fazën e diagnostikimit përdoren shpesh metodat e imazherisë radiologjike. Për të kuptuar gjendjen e përgjithshme të pacientit para, gjatë dhe pas trajtimit, shpesh përdoret rrezatimi me rreze X.

Cilat janë metodat e trajtimit të këmbës së shtrembër?

Sindromi i këmbës së shtrembër është një anomali e njohur që nga burimet e lashta egjiptiane, madje edhe në burimet e periudhës së Hipokratit ajo ka gjetur vend. Për këtë arsye, që nga kohët e lashta ekzistojnë shumë studime shkencore mbi trajtimin. Në procesin e trajtimit synohet, para së gjithash, që këmba e pacientit të ketë pamjen dhe funksionin më afër normales, pa pasur nevojë për gips ose mbështetëse.

Sot, në trajtimin e pes ekinovarusit pranohen dy qasje kryesore, para së gjithash metodat konservative dhe ato kirurgjikale. Gjatë planifikimit të trajtimit, mjekët specialistë, duke marrë edhe mendimin e prindërve, mund të preferojnë përdorimin fillimisht të metodave konservative jo-kirurgjikale. Metodat kryesore të trajtimit mund të renditen si më poshtë:

Metoda Ponseti: Metoda Ponseti është një nga metodat më të përdorura në trajtimin e këmbës së shtrembër (pes ekinovarus). Gjatë trajtimit me metodën Ponseti, fillimisht këmba e foshnjës vendoset në gips. Për disa javë, me ndërrime të gipsit në intervale 4-7 ditore, në çdo herë këmba e foshnjës afrohet pak më shumë me pozicionin e saktë. Para se të vendosë gipsin e fundit, mjeku specialist mund të zgjatë tendinën e Akilit, që lidh thembrën me muskujt e viçit, me një operacion të vogël kirurgjik, për ta lejuar këmbën të lëvizë më lehtë. Gjatë këtij operacioni, mjeku bën një incizion të vogël në zonën e tendinës së Akilit me ndihmën e anestezisë lokale; meqenëse incizioni është shumë i vogël, zakonisht nuk nevojiten qepje. Pas operacionit, tendina ka nevojë për rreth 3 javë për t'u shëruar. Gjatë kësaj kohe, këmba e foshnjës vendoset përsëri në gips. Për të arritur rezultate pozitive nga metoda Ponseti, është e rëndësishme që foshnjës t'i bëhen rregullisht ushtrime shtrirjeje, të vishen për një periudhë të caktuar këpucët e veçanta të rekomanduara nga mjeku dhe të përdoret ortezë (mbështetëse e këmbës).

Metoda franceze: Metoda franceze i ngjan metodës Ponseti, por pajisjet mjekësore të përdorura gjatë trajtimit janë të ndryshme. Te metoda Ponseti, për t'i dhënë këmbës pozicionin e duhur përdoren gipset, ndërsa te metoda franceze përdoren atele dhe fasha. Trajtimi me metodën franceze kryhet nga fizioterapistët. Gjatë trajtimit, këmba e foshnjës duhet të fiksohet me fasha dhe atele çdo ditë, për të paktën 2 muaj. Kjo metodë mund të zbatohet edhe nga prindërit në shtëpi; megjithatë, është e rëndësishme që gjendja e foshnjës të ndiqet nga një fizioterapist, i cili e kontrollon çdo disa javë. Ashtu si te metoda Ponseti, pas metodës franceze mund të jetë e nevojshme kryerja e një operacioni të tendinës së Akilit. Efekti i trajtimit me metodën franceze shfaqet mesatarisht brenda 3 muajve. Megjithatë, për të ruajtur pozicionin e saktë të këmbës, prindërit mund të kenë nevojë ta përsërisin trajtimin në intervalet e rekomanduara nga fizioterapisti, deri në moshën 2-3 vjeçare të foshnjës.

Operacioni i këmbës së shtrembër (pes ekinovarus): Te pes ekinovarusi, operacioni zakonisht preferohet në fazën e fundit. Metodat kirurgjikale përdoren kur nuk arrihet rezultat me metodën Ponseti ose me metodën franceze, dhe/ose kur sindromi te foshnja është i rëndë. Ky operacion duhet bërë zakonisht përpara se foshnja të fillojë të ecë. Gjatë operacionit, kirurgu specialist liron disa nga tendinat që lidhin muskujt me lidhëzat dhe e korrigjon pak këmbën, pastaj e vendos në gips. Këmbët mbeten kështu në gips për 2 javë. Më pas, këmba korrigjohet plotësisht dhe vendoset përsëri në gips. Pasi këmba e foshnjës ka qëndruar në gips në këtë mënyrë për 6 javë, kontrollohet nëse këmba është korrigjuar dhe, nëse është e nevojshme, mund të vendoset sërish gips.

Është e rëndësishme që trajtimi të fillojë pak pas lindjes. Prandaj, nëse foshnja juaj ka sindromin pes ekinovarus, mos e humbni kohën dhe mos e neglizhoni t'i drejtoheni një mjeku specialist.

Sa zgjat trajtimi i këmbës së shtrembër?

Kohëzgjatja e trajtimit mund të ndryshojë sipas metodës së trajtimit të zbatuar. Kur përdoren metoda trajtimi si Ponseti dhe ajo franceze, zakonisht brenda 3 muajve të parë shfaqet një përmirësim i dukshëm në këmbën e prekur të foshnjës. Te pacientët ku është kryer operacioni, përmirësimi i këmbës së foshnjës mund të vërehet brenda rreth 2-3 muajve. Përveç kësaj, pas trajtimeve të zbatuara, mund të jetë e nevojshme që foshnja të vishet me këpucë të veçanta ose të përdorë ortezë deri në moshën 3-4 vjeçare.

Pyetje të shpeshta

Këmba e shtrembër (pes ekinovarus) është një nga anomalitë ortopedike kongjenitale më të përhapura në mbarë botën. Më poshtë janë sqaruar disa nga pyetjet që shtrohen më shpesh për pes ekinovarusin. Te pacientët me problemin e këmbës së shtrembër, para së gjithash vlerësohen opsionet e trajtimit jo-kirurgjikal. Shpesh, trajtimi i këmbës së shtrembër është i mundshëm me metoda jo-kirurgjikale, si metoda Ponseti ose ajo franceze. Fëmijët e lindur me këtë anomali kanë këmbët të kthyera brenda dhe anash. Kjo mund të vërehet lehtë nga jashtë. Club foot i patrajtuar në fazën e hershme mund të shkaktojë probleme në ecje në periudhat e mëvonshme, si dhe paaftësi. Suksesi i operacionit varet edhe nga shkalla e deformitetit në këmbë, por është shumë i lartë. Pas një trajtimi të suksesshëm, këmba merr pozicionin më afër pozicionit normal, dhe kështu bëhet e mundur ecja normale. Meqenëse është një anomali kongjenitale, club foot nuk korrigjohet me ushtrime sportive apo në mënyrë spontane. Nëse nuk trajtohet, pes ekinovarusi mund të shkaktojë kufizim të rëndë të lëvizjes në të ardhmen. Nëse mendoni se fëmija juaj ka këmbë të shtrembër, mos neglizhoni marrjen e një takimi me një mjek specialist sa më shpejt dhe kryerjen e kontrolleve të nevojshme.