Çfarë është sëmundja e akalazisë?

Akalazia është një sëmundje e karakterizuar nga zgjerimi i pjesës së ezofagut (qemerit) që ndodhet afër stomakut, dhe ngushtimi i vendit ku ai bashkohet me stomakun. Kjo gjendje pengon kalimin e ushqimeve në stomak dhe mund të shkaktojë kthimin e ushqimeve të grumbulluara në ezofag drejt gojës.

Çfarë është akalazia?

Akalazia është një çrregullim në të cilin lëvizjet e ezofagut nuk zhvillohen normalisht. Lëvizjet peristaltike janë kontraktime ritmike të muskujve që e sigurojnë kalimin e ushqimeve nga ezofagu drejt stomakut pas gëlltitjes. Te pacientët me akalazi, këta muskuj nuk mund të kontraktohen mjaftueshëm ose nuk relaksohen, dhe lëvizjet peristaltike ndalen. Kjo e vështirëson kalimin e ushqimeve në stomak. Nëse akalazia nuk trajtohet, ajo mund të shkaktojë komplikime të rënda si perforacioni i ezofagut, pneumonia aspirative dhe kanceri i ezofagut.

Çfarë e shkakton sëmundjen e akalazisë?

Shkaku i saktë i sëmundjes së akalazisë ende nuk dihet plotësisht, por kërkimet e kryera tregojnë se disa faktorë luajnë rol në zhvillimin e sëmundjes. Shkaqet e mundshme të akalazisë janë:

Dëmtimi i sistemit nervor: Dëmtimi i sistemit nervor që kontrollon muskujt e ezofagut mund të kontribuojë në zhvillimin e akalazisë. Ky dëmtim mund të pengojë kontraktimin dhe relaksimin normal të muskujve në pjesën e poshtme të ezofagut.

Çrregullimet autoimune: Çrregullimet autoimune janë gjendje në të cilat sistemi imunitar i trupit sulmon indet e veta. Te pacientët me akalazi, çrregullimet në mekanizmat autoimune mund të prekin sistemin imunitar dhe muskujt e ezofagut, duke prishur funksionimin normal të muskujve.

Faktorët gjenetikë: Në disa raste akalazia mund të shfaqet ndër anëtarët e të njëjtës familje, dhe predispozita gjenetike mund të luajë rol. Por nuk dihet qartë se cilët gjene janë të përfshirë saktësisht dhe si transmetohen.

Infeksionet: Disa kërkime tregojnë se te pacientët me akalazi ka ndryshime në reagimin e sistemit imunitar si pasojë e infeksioneve. Në veçanti, infeksioni parazitar i njohur si sëmundja e Chagas-it (Tripanosoma cruzi) njihet si një shkak i rrallë i akalazisë.

Cilat janë simptomat e sëmundjes së akalazisë?

Simptomat e akalazisë mund të ndryshojnë nga një pacient në tjetrin, dhe intensiteti i simptomave mund të variojë nga personi te personi. Nëse përjetoni ndonjërën nga këto simptoma, është e rëndësishme të konsultoheni me një gastroenterolog. Simptomat e sëmundjes së akalazisë mund të renditen si vijon:

Vështirësi në gëlltitje (disfagji): Simptoma më e shpeshtë është vështirësia në kalimin e ushqimeve drejt stomakut për shkak të dobësisë ose mungesës së relaksimit të muskujve të ezofagut. Gjatë gëlltitjes së ushqimit mund të ndjeni ngecje, vështirësi ose pengesë kur ushqimi kalon nëpër fyt.

Dhimbje në gjoks: Pacientët me akalazi zakonisht ndjejnë dhimbje ose presion në zonën e gjoksit. Kjo dhimbje ndonjëherë mund të ndjehet si djegie dhe mund të intensifikohet veçanërisht pas ngrënies.

Regurgitim: Kthimi i ushqimeve dhe lëngjeve mbrapsht nga ezofagu quhet regurgitim. Te pacientët me akalazi, ushqimi kthehet jashtë shpesh, sidomos kur shtrihen ose menjëherë pas ngrënies.

Ngërçe (refleks i të vjellurit): Pacientët me akalazi mund të kenë prirje për ngërçe, sepse ushqimi ngec në ezofag. Për shkak të kthimit mbrapsht të ushqimit të gëlltitur ose ngecjes në fyt, mund të aktivizohet refleksi i ngërçes.

Humbje peshe: Vështirësia në gëlltitje dhe kthimi i ushqimeve mbrapsht shkaktojnë shpesh humbje peshe te pacientët me akalazi. Ulja e konsumit të ushqimit dhe problemet e thithjes së lëndëve ushqyese mund të shkaktojnë humbje peshe.

Infeksione të gjoksit: Akalazia mund të shkaktojë kthimin mbrapsht dhe grumbullimin e përmbajtjes së ezofagut. Në këtë rast rritet rreziku i infeksionit në ezofag dhe mund të shfaqen infeksione të përsëritura të gjoksit.

Mungesë oreksi: Vështirësia në gëlltitje, dhimbja dhe simptoma të tjera mund të çojnë në mungesë oreksi te pacientët me akalazi. Vështirësia dhe shqetësimi gjatë kalimit të ushqimeve nëpër ezofag mund të ndikojnë negativisht në oreks.

Kush ndodhet në rrezik për sëmundjen e akalazisë?

Sëmundja e akalazisë mund të shfaqet në çdo moshë, por zakonisht është më e shpeshtë te të rriturit. Faktorët e rrezikut për akalazinë përfshijnë sa vijon:

Mosha: Akalazia mund të shfaqet në çdo moshë, por zakonisht është më e shpeshtë në moshat midis 25 dhe 60 vjeç.

Gjinia: Meqenëse gjinia nuk përbën ndryshim në sëmundjen e akalazisë, mund të thuhet se shfaqet me të njëjtën shpeshtësi te burrat dhe te gratë.

Historiku familjar: Në disa raste të akalazisë është identifikuar prania e individëve me simptoma të ngjashme ndër anëtarët e familjes. Për këtë arsye, konsiderohet se predispozita gjenetike mund të luajë rol.

Sëmundjet autoimune: Te pacientët me akalazi është vërejtur se sëmundjet autoimune (për shembull, sëmundjet e tiroides, artriti reumatoid etj.) shfaqen më shpesh. Mekanizmat autoimune mund të luajnë rol në zhvillimin e akalazisë.

Infeksionet: Një infeksion i shkaktuar nga paraziti Trypanosoma cruzi, i njohur si sëmundja e Chagas-it, mund të shkaktojë, edhe pse rrallë, formimin e akalazisë. Por këto infeksione shfaqen zakonisht më shpesh në Amerikën e Jugut dhe Qendrore.

Personi që përjeton simptoma të akalazisë ose që mendon se është në rrezik, këshillohet të konsultohet me një gastroenterolog për diagnozë dhe trajtim.

Cilat metoda përdoren në trajtimin e sëmundjes së akalazisë?

Qëllimi i trajtimit të akalazisë është lehtësimi i simptomave, kalimi më i lehtë i ushqimeve dhe parandalimi i komplikimeve. Monitorimi i rregullt dhe respektimi i trajtimit kanë rëndësi, sepse akalazia është një gjendje kronike dhe mund të kërkojë trajtim. Trajtimi i sëmundjes së akalazisë përcaktohet së bashku me mjekun, në varësi të intensitetit të simptomave, moshës së pacientit, gjendjes së përgjithshme shëndetësore dhe preferencave. Opsionet e trajtimit përfshijnë sa vijon:

Injeksion me toksinë botulinike (botoks): Për të arritur relaksimin e muskujve në pjesën e poshtme të ezofagut mund të bëhen injeksione me toksinë botulinike. Injeksioni shkakton relaksimin e përkohshëm të muskujve dhe mund të zvogëlojë vështirësinë në gëlltitje. Por, meqenëse efekti nuk është i qëndrueshëm, mund të jetë e nevojshme që ai të përsëritet.

Dilatim (zgjerim): Pjesa e poshtme e ezofagut mund të zgjerohet duke përdorur metodën e endoskopisë. Duke përdorur një balonë ose pajisje tjetër, zona e ngushtuar zgjerohet, kështu që ushqimet kalojnë më lehtë. Për shembull, trajtimi me balonë i akalazisë është ndër metodat e zgjerimit dhe është efektiv në kontrollimin e simptomave.

Trajtimi me ilaçe: Ilaçe si nitratet dhe bllokuesit e kanaleve të kalciumit mund të lehtësojnë simptomat duke bërë që muskujt e ezofagut të relaksohen. Por trajtimi me ilaçe nuk e eliminon plotësisht sëmundjen dhe zakonisht përdoret së bashku me metoda të tjera trajtimi.

Ndërhyrje kirurgjikale: Nëse trajtimi me ilaçe dhe procedura e dilatimit nuk japin rezultat të mjaftueshëm ose nëse zhvillohen komplikime, mund të jetë e nevojshme ndërhyrja kirurgjikale. Opsionet kirurgjikale përfshijnë bërjen e një incizioni te muskujt e pjesës së poshtme të ezofagut (miotomi) ose krijimin e një lidhjeje midis ezofagut dhe stomakut (fundoplikacion). Trajtimi kirurgjikal zakonisht ofron një zgjidhje të përhershme, megjithatë ka disa rreziqe.

Si vendoset diagnoza e sëmundjes së akalazisë?

Diagnoza e sëmundjes së akalazisë mund të vendoset nga një specialist, duke kryer teste dhe vlerësime. Procesi i diagnostikimit të sëmundjes së akalazisë zhvillohet në këto hapa:

Historiku mjekësor dhe ekzaminimi fizik: Mjeku e fillon procesin diagnostik duke dëgjuar simptomat dhe historikun tuaj shëndetësor. Pyet për simptoma si vështirësia në gëlltitje, dhimbja e gjoksit dhe regurgitimi, dhe kontrollon zonën e barkut duke kryer ekzaminim fizik.

Endoskopi: Endoskopia është procedurë e shikimit brenda ezofagut duke përdorur një tub fleksibël (endoskop). Endoskopi futet përmes gojës dhe vendoset në ezofag dhe stomak. Kështu, mjeku mund të shqyrtojë gjendjen e muskujve në pjesën e poshtme të ezofagut, dhe të identifikojë inflamacion ose anomali të tjera.

Testet e gëlltitjes: Testet e gëlltitjes janë një nga metodat e përdorura për vlerësimin e lëvizjeve të ezofagut. Ndër testet e gëlltitjes përfshihen radiografitë e kryera gjatë gëlltitjes, të njohura edhe si grafia e ezofagut me baryum (ezofagogram me kontrast), manometria që mat presionet e ezofagut, dhe testet e pH. Këto teste ndihmojnë në vlerësimin e lëvizjeve muskulare, presioneve dhe refluksit acid të ezofagut, duke ndihmuar në konfirmimin e diagnozës së akalazisë.

Biopsia: Në raste shumë të rralla, mund të merret një mostër nga sipërfaqja e brendshme e ezofagut (biopsi). Kjo mostër shqyrtohet për analiza laboratorike dhe kryhet për të përjashtuar shkaqe të tjera të mundshme.

Pasi të jetë vendosur diagnoza nga kombinimi i simptomave dhe rezultateve të testeve, mund të përcaktohen metodat e duhura të trajtimit. Nëse mendoni se po përjetoni simptoma të akalazisë, është e rëndësishme të konsultoheni me një gastroenterolog ose specialist të sistemit tretës për një vlerësim të detajuar.

Pyetje të shpeshta rreth sëmundjes së akalazisë

Sëmundja e akalazisë kërkon, para së gjithash, që personi të kujdeset për ushqyerjen dhe për gjëra të tjera që duhen patur parasysh në jetën e përditshme. Kur ka sëmundjen e akalazisë, lindin pyetje rreth asaj që duhet patur parasysh dhe rreth procesit të trajtimit. Ndër pyetjet e shpeshta rreth sëmundjes së akalazisë janë disa si më poshtë: Akalazia mund të trajtohet me ilaçe, por trajtimi me ilaçe përdoret zakonisht për lehtësimin e simptomave dhe për të siguruar relaksim. Nitratet, bllokuesit e kanaleve të kalciumit dhe ilaçe të tjera si këto përpiqen të zvogëlojnë vështirësinë në gëlltitje duke bërë që muskujt e ezofagut të relaksohen. Por ilaçet nuk e eliminojnë shkakun themelor të akalazisë. Pacientët me akalazi zakonisht kanë vështirësi në gëlltitje, prandaj disa ushqime mund të jenë të vështira për t'u kaluar nëpër ezofag. Gjithashtu, këshillohet shmangia e ushqimeve dhe pijeve që mund ta irritojnë ose dëmtojnë ezofagun. Për këtë arsye, këshillohet shmangia e ushqimeve dhe pijeve si: kafshata të mëdha, ushqime shumë të forta dhe të thata, pije acidike, alkool dhe kafeinë, ushqime dhe erëza shumë të forta e pikante. Shtatzënia mund të shkaktojë presion shtesë mbi ezofagun, prandaj simptomat mund të shtohen. Vështirësia në gëlltitje (disfagjia), dhimbja e gjoksit, regurgitimi dhe simptoma të tjera mund të shtohen ose të përkeqësohen gjatë shtatzënisë. Simptomat e akalazisë, duke e bërë më të vështirë kalimin e ushqimit nëpër ezofag, mund të çojnë në ushqyerje të pamjaftueshme gjatë shtatzënisë. Gjithashtu, disa ilaçe të përdorura në trajtimin e akalazisë mund të mos jenë të sigurta gjatë shtatzënisë. Për këtë arsye, është e rëndësishme që, në rast shtatzënie, të konsultoheni me mjekun tuaj për informacion mbi trajtimin me ilaçe. Nëse sëmundja e akalazisë nuk trajtohet, mund të shkaktojë sëmundje fatale si perforacioni i ezofagut, pneumonia aspirative dhe kanceri i ezofagut, prandaj nëse keni simptoma të akalazisë, është e rëndësishme të konsultoheni me një gastroenterolog.