Sipas të dhënave të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, në botë ka 600 milionë persona me humbje dëgjimi. Në Turqi, nga 1.300.000 foshnjat që lindin çdo vit, 2.000 lindin me humbje dëgjimi. Për të parandaluar humbjet e dëgjimit te foshnjat e sapolindura dhe për të mos ndikuar negativisht në zhvillimin fizik e psikik të foshnjës, ka shumë rëndësi “Testi i Dëgjimit për të Sapolindurit” që kryhet pas lindjes.
Sot u drejtuam te specialistët e Hisar Hospital Intercontinental, Sëmundjet e Veshit, Hundës dhe Fytit dhe Kirurgjisë së Kokës dhe Qafës, për kuriozitetet rreth testeve të skanimit të dëgjimit, të cilat Ministria e Shëndetësisë i rekomandon t’u bëhen çdo foshnjeje të sapolindur…
Sa e rëndësishme është diagnoza e hershme dhe ndërhyrja për të parandaluar humbjet e dëgjimit te foshnjat e sapolindura?
Foshnjat i plotësojnë zhvillimin fizik dhe psikik duke marrë stimuj dëgjimorë dhe vizualë nga mjedisi përreth. Mungesa ose mos-ekzistenca e këtyre stimujve, përveç që ndikon në zhvillimin e gjuhës së fëmijëve, mund të sjellë edhe dështime akademike, probleme sociale dhe emocionale dhe çrregullime psikologjike. Sa më shpejt që fëmija të fillojë të perceptojë stimujt zanorë në mënyrë të plotë, aq më të shëndetshëm dhe më të rregullt janë zhvillimi i gjuhës dhe ai social. Për këtë arsye, çdo foshnjë që lind i nënshtrohet testeve të skanimit të dëgjimit para se të largohet nga spitali. Këto teste janë shumë të rëndësishme, sepse për foshnjat me humbje dëgjimi të identifikuar, ndërhyrja e nevojshme dhe procesi i rehabilitimit fillojnë herët.
Si zhvillohet procesi i humbjes së dëgjimit te të sapolindurit?
Gjatë procesit të zhvillimit nga lindja deri në moshën 2-vjeçare, foshnja duhet të lëvizë papritur si të kërcente kur ekspozohet ndaj zërit me intensitet të lartë, çka quhet refleksi i befasisë (irkilme). Një i sapolindur me humbje dëgjimi të thellë ose totale nuk e zhvillon këtë refleks ndaj zërit. Reagimet e të sapolindurit ndaj zërit janë ngjarje refleksi dhe janë proporcionale me intensitetin e zërit. Ato japin një informacion të përafërt nëse zëri është pranuar ose jo. Megjithatë, nuk përcaktojnë shkallën e humbjes së dëgjimit.
Procesi i dëgjimit te të sapolindurit:
Nga muaji ... e tutje, zëri njerëzor bëhet stimuli më i rëndësishëm.
Midis moshës 6-9 muajsh, foshnja e kthen kokën drejt anës nga vjen zëri.
Pas muajit ..., foshnja fillon t’i përgjigjet kur thirret emri i saj.
Pas muajit ..., i përgjigjet disa urdhrave verbalë.
Pas moshës 18-24 muajsh, meqenëse fjalori zhvillohet, sistemi i dëgjimit hetohet verbalisht.
Si bëhet testi i dëgjimit te të sapolindurit?
Për të marrë rezultate të vlefshme dhe të besueshme në testin e dëgjimit te të sapolindurit, nevojiten teknika të veçanta testimi. Në testin e quajtur Test Emisioni Otoakustik, që është test skanimi, foshnjës i japin në veshët e saj tinguj me intensitet të caktuar dhe maten valët e trurit për të kuptuar nëse foshnja i dëgjon ato ose jo. Ky test nuk i shkakton dhimbje foshnjës dhe nuk e shqetëson. Testi zgjat shumë pak dhe kryhet në një mjedis të qetë, zakonisht kur foshnja fle, sepse nëse foshnja qan ose nxjerr zëra gjatë testit, është më e vështirë të kontrollohet aftësia e dëgjimit.
Gjatë testit nuk përdoret asnjë anestetik ose sedativ. Pasi në pjesën e jashtme të veshit të foshnjës vendoset një pajisje me majë të butë, nga ajo i dërgohen veshit tinguj “''klik''”. Kur veshi i dëgjon këta tinguj, pjesa e brendshme e veshit (koklea) jep jehonë dhe specialisti i testimit mund të shqyrtojë, përmes kompjuterit, se si i përgjigjet veshi i foshnjës tingullit.
Gjithashtu, Testi i Përgjigjes së Trungut Dëgjimor të Trurit (ABR), që mat shkallën e humbjes së dëgjimit, është një nga testet objektive më të përdorura. ABR është ekzaminim që kryhet duke matur dhe vlerësuar valët elektrike që formohen në trungun e trurit të të sapolindurit që fle, përmes elektrodave të vendosura në kokë.
Duhet të kihet parasysh se këto teste mund të identifikojnë vetëm foshnjat me rrezik për humbje dëgjimi të lindur; për humbjet e dëgjimit që mund të shfaqen më vonë, prindërit duhet ta ndjekin organin e dëgjimit po ashtu siç ndjekin zhvillimet e tjera të foshnjës.
Kur duhet bërë testi i dëgjimit?
Te testet e skanimit (OAE) që kryhen te të sapolindurit pas lindjes, nëse ka dështim, testi përsëritet pas 2 javësh. Nëse dështimi përsëritet, me testin ABR hulumtohet nëse ka humbje dëgjimi.
Cila është moshë kritike për aftësinë e të folurit te fëmijët në zhvillim?
Në studimet e kryera, te foshnjat me humbje dëgjimi që u identifikuan përpara moshës 6 muajsh dhe u korrigjuan me aparat dëgjimi, u vu re se fjalori, shprehja e vetes dhe aftësia gjuhësore ishin shumë më të suksesshme sesa te ato që u identifikuan pas muajit të 6-të. Te fëmijët me humbje dëgjimi të thellë, aftësia gjuhësore dhe shprehja e vetes nuk zhvillohen. Fjala popullore “fëmija që nuk dëgjon nuk mund të flasë” ka, nga ky këndvështrim, një farë të vërtete. Fëmija që nuk dëgjon zëra deri në moshën 4-5 vjeçare nuk mund ta mësojë as të folurit. Për këtë arsye, Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon identifikimin e humbjeve të dëgjimit brenda 3 muajve të parë dhe trajtimin para muajit të 6-të.
Cilat janë situatat me rrezik për humbje dëgjimi?
Te të sapolindurit, në 50% të rasteve me humbje dëgjimi nuk ka faktorë rreziku të njohur. Në 10% të lindjeve të gjalla ekzistojnë faktorë rreziku që shkaktojnë humbje dëgjimi. Ata janë:
Infeksioni nga toksoplazma, rubeola, citomegalovirusi ose herpes virusi, që mund të shkaktojnë humbje dëgjimi,
Qëndrimi në kujdes intensiv më shumë se tre ditë pas lindjes,
Përdorimi i ototoksikëve (ilaçe që përmbajnë një substancë kimike, e cila ka efekte anësore dëmtuese për veshin),
Përdorimi i ilaçeve ototoksike gjatë shtatzënisë,
Fëmijët që kanë kaluar meningjit bakterial,
Histori familjare e shurdhërisë,
Foshnja që lind me peshë nën 1 kg e 500 gram, që qëndron për kohë të gjatë pa oksigjen gjatë lindjes,
Nevoja për frymëmarrje artificiale,
Anomali të fytyrës dhe veshit te foshnja
Si dhe në situatat me rrezik për humbje dëgjimi, si ikteri që zhvillohet shumë lart, testi duhet domosdoshmërisht të kryhet.
Cilat simptoma duhet të vëzhgohen veçanërisht te foshnjat me rrezik për humbje dëgjimi?
Mos-reagim, mos-qarje ose asnjë përgjigje ndaj zhurmave të papritura me zë të lartë,
Mos-kthim i kokës drejt asaj ane kur thirret,
Mos-nxjerrje e zërave të të folurit midis 6-12 muajsh,
Kur vërehen shenja të tilla si mos-shfaqja e sendeve ose personave të njohur kur pyeten, duhet bërë teste më të detajuara dëgjimi.
