Rehabilitimi i shikimit të ulët është një procedurë trajtimi që synon përmirësimin e funksionit ekzistues të shikimit te pacientët me ulje të aftësisë shikuese për shkaqe të ndryshme, me qëllim arritjen e një shikimi më të mirë. Personat me shikim të ulët mund të arrijnë një mprehtësi më të mirë vizuale përmes procesit të rehabilitimit. Në rastet kur shikimi nuk humbet plotësisht, por mprehtësia e shikimit nuk arrihet me metoda trajtimi si syzet dhe lentet e kontaktit, mund të përfitohet nga rehabilitimi i shikimit të ulët. „Çfarë është shikimi i ulët?“ „Çfarë është rehabilitimi i shikimit të ulët, në cilat raste zbatohet?“ „Si bëhet diagnostikimi dhe trajtimi i shikimit të ulët?“ Informacion i detajuar për shikimin e ulët dhe rehabilitimin e tij ndodhet në pjesët e mëposhtme të këtij shkrimi.
Çfarë është sëmundja e shikimit të ulët? Çfarë e shkakton?
Kur flitet për mungesë shikimi, përgjithësisht dy grupe vijnë në mendje: ata që nuk shohin fare dhe ata që shohin pjesërisht. Humbja e shikimit që është e kufizuar, por ka ende aftësi shikimi, dhe që nuk mund të korrigjohet me metoda trajtimi si lentet e kontaktit, syzet dhe operacioni, quhet shikim i ulët. Shpesh ngatërrohet me verbërinë, por shikimi i ulët nuk do të thotë verbëri. Një person i shëndetshëm mund të shohë objekte nga 6 metra, ndërsa një person me shikim të ulët mund t’i shohë nga distanca 2–6 metra.
Sëmundja e shikimit të ulët mund të shfaqet për shkaqe të ndryshme. Shfaqet në çdo grup moshe, por te personat në moshë më të madhe shikimi i ulët hasët më shpesh. Me fjalë të tjera, mosha e shtyrë është një nga shkaqet kryesore të shikimit të ulët. Studimet tregojnë se 1 nga 6 të rritur mbi 45 vjeç ka problem me shikimin e ulët. Shkaqet kryesore të njohura të shikimit të ulët mund të renditen si më poshtë:
Dejenerimi makular: Dejenerimi makular është një problem i syrit që shfaqet në makulën e ndjeshme ndaj dritës, në pjesën e pasme të retinës ku ndodh fokusimi vizual. Ndër problemet shëndetësore që shkaktojnë humbje shikimi të lidhur me moshën në mbarë botën, dejenerimi makular është në krye. Dejenerimi makular mund ta prishë aftësinë e syrit për të parë qartë, duke shkaktuar shikim të turbullt dhe mungesë shikimi.
Katarakti: Turbullimi i lenteve transparente të syrit. Kjo gjendje mund të shkaktojë humbje shikimi duke penguar fokusimin e drejtë të dritës që hyn në sy mbi retinë.
Glaukoma (presioni i syrit): Kur presioni brenda syrit rritet për shkaqe të ndryshme, nervat e syrit mund të mos marrin qarkullim të mjaftueshëm gjaku. Si rezultat, nervat në sy mund të dëmtohen dhe mund të shfaqet humbje shikimi. Glaukoma, pra presioni i lartë i syrit, është një problem shëndetësor ku presioni i rritur shkakton dëmtim të nervave optikë.
Retinopatia diabetike: Diabeti, pra sëmundja e sheqerit, mund të dëmtojë indet dhe nervat në trup. Si pasojë e diabetit, mund të shfaqet dëmtim edhe në enët e gjakut që ushqejnë retinën. Me kalimin e kohës, retina mund të dëmtohet dhe mund të ndodhë humbje shikimi.
Retinit pigmentoza (verbëria e natës): Njohur edhe si verbëria e natës ose „verbëri pule“, retinit pigmentoza është një sëmundje trashëgimore ku shikimi në errësirë zvogëlohet me kohën dhe pacienti ka vështirësi për të parë objektet në anët e syrit.
Ambliopia (syri i ngadalësuar): Problem i syrit që shfaqet si rezultat i zhvillimit jo të plotë të shikimit gjatë fëmijërisë. Ambliopia, e karakterizuar nga shikimi i turbullt në një ose në të dy sytë, nuk korrigjohet lehtë me syze ose lente kontakti. Për këtë arsye, personat me ambliopi shpesh mund të kenë nevojë për rehabilitim të shikimit të ulët.
Dëmtimi traumatik i trurit: Rehabilitimi i shikimit të ulët mund të zbatohet edhe në humbjen e shikimit që lidhet me probleme shëndetësore si trauma në kokë, dëmtimi i trurit dhe goditja cerebrale (insult).
Problemet shëndetësore që dëmtojnë funksionin e shikimit, si dejenerimi makular ose retinopatia, nëse nuk trajtohen në fazën e hershme, mund të shkaktojnë me kohë humbje të përhershme të shikimit. Për këtë arsye, nëse vini re se shikimi juaj nuk është më aq i mprehtë sa më parë, mos humbni kohë dhe mos neglizhoni të merrni një takim me një mjek okulist specialist dhe t’i bëni kontrollet tuaja.
Cilat janë simptomat?
Te personat me shikim të ulët nuk ka humbje të plotë shikimi; ekziston shikim, edhe pse i pjesshëm. Megjithatë, personat me shikim të ulët mund të kenë vështirësi në jetën e përditshme në krahasim me individët e shëndetshëm. Simptomat kryesore të shikimit të ulët mund të renditen si më poshtë:
Problem shikimi që nuk përmirësohet me syze ose lente kontakti,
Vështirësi në leximin dhe shkrimin,
Vështirësi për të parë tabelën te fëmijët e moshës shkollore,
Devijim i syrit në foshnjëri,
Vështirësi në njohjen e fytyrave,
Vështirësi në shikimin e televizorit,
Ndjeshmëri ndaj dritës,
Shikim i turbullt,
E gjithë fusha e shikimit duket sikur është e mbuluar me një film,
Pamundësi për të parë qartë objektet afër dhe larg,
Vështirësi në shikimin e objekteve në zona me ndriçim të dobët (verbëria e natës),
Pamundësi për të parë objekte në pjesën e sipërme, të poshtme dhe/ose anësore të syrit
Përveç asaj që u përmend më lart, personat me problem shikimi të ulët mund të kenë vështirësi gjatë aktiviteteve si blerja dhe vozitja e makinës.
Çfarë është rehabilitimi i shikimit të ulët?
Rehabilitimi i shikimit të ulët është një procedurë trajtimi që ndihmon në zhvillimin dhe përmirësimin e aftësive ekzistuese shikuese te personat tek të cilët funksioni normal i syrit nuk është siç duhet për shkaqe të ndryshme. Falë rehabilitimit të shikimit të ulët, ata që përjetojnë humbje shikimi mund të fitojnë aftësinë për të kryer aktivitetet e përditshme pa qenë të varur nga të tjerët. Procesi i rehabilitimit të shikimit përcaktohet nga një mjek okulist specialist në varësi të faktorëve si nevojat individuale të pacientit dhe shkalla e humbjes së shikimit. Qëllimi kryesor i rehabilitimit është maksimizimi i potencialit aktual të shikimit të personit dhe zhvillimi i aftësive të shikimit që mbeten. Për shembull, pacientët me problem shikimi të ulët mund të kenë më pak probleme pas rehabilitimit gjatë kryerjes së aktiviteteve që më parë ishin të vështira për ta, si njohja e objekteve dhe fytyrave, vozitja e makinës, ndjekja e rrugëve, leximi i librave. Fillimi i rehabilitimit në fazën e hershme të humbjes së shikimit ndikon ndjeshëm në shanset e suksesit të trajtimit. Për këtë arsye, nëse vini re shikim të ulët tek ju ose tek fëmija juaj, mos humbni kohë dhe mos neglizhoni të merrni një takim me një mjek okulist specialist dhe të bëni kontrollet e nevojshme.
Për kë zbatohet/nuk zbatohet?
Rehabilitimi i shikimit të ulët është një proces trajtimi që synon zhvillimin e shikimit ekzistues te personat me ulje të dukshme të aftësisë shikuese për shkak të problemeve shëndetësore si dejenerimi makular, retinopatia diabetike ose trauma në kokë. Gjithashtu, për të zbatuar rehabilitimin e shikimit të ulët, është e nevojshme që pacienti të mos arrijë shikim me opsionet e trajtimit si syzet, lentet dhe operacioni, edhe pse ka ende pak shikim. Në rast verbërie të plotë, rehabilitimi i shikimit të ulët mund të mos japë rezultat pozitiv.
Cilat janë metodat e diagnostikimit dhe identifikimit?
Ndryshe nga ajo që njihet gjerësisht, ulja e aftësisë shikuese me moshën nuk është proces normal. Për këtë arsye, kur vërehet ulje e shikimit, është e nevojshme që një mjek okulist specialist të bëjë një ekzaminim gjithëpërfshirës për të hetuar shkakun dhe për të përcaktuar trajtimin e duhur. Mjeku specialist e fillon ekzaminimin duke vlerësuar në radhë të parë historinë mjekësore të pacientit dhe simptomat aktuale. Nëse pacienti ka një problem kronik shëndetësor që mund të shkaktojë humbje shikimi, si diabeti, gjatë procesit të rehabilitimit mund të jetë e nevojshme të merren masa për kontrollin e atij problemi shëndetësor. Gjatë ekzaminimit, pjesë të syrit si retina dhe makula mund të shqyrtohen me pajisje të veçanta; pacientit mund t’i kërkohet të lexojë shkronja me madhësi të ndryshme nga një distancë e caktuar, për të testuar mprehtësinë e shikimit. Nëse pacienti ka vështirësi në leximin e shkronjave të vogla ose në shikimin e objekteve në distancë, dhe gjithashtu ka vështirësi të pakorrigjueshme në aktivitete të përditshme si shikimi i televizorit ose vozitja e makinës, atëherë mjeku okulist specialist mund t’i rekomandojë pacientit rehabilitimin e shikimit të ulët.
Cilat janë metodat e trajtimit?
Trajtimi i sëmundjes së shikimit të ulët ndryshon sipas shkakut të shikimit të ulët. Për këtë arsye, specialistët përgatisin një plan trajtimi të personalizuar për personin gjatë procesit të rehabilitimit. Në rehabilitimin e shikimit të ulët mund të përdoren disa pajisje për të rritur aftësinë shikuese të pacientit dhe për ta bërë atë të përdorë sa më mirë kapacitetin ekzistues të shikimit. Ndër to janë kryesisht teleskopët, mikroskopët, lupat (magnifiers), tele-mikroskopët dhe sistemet elektro-optike. Metodat kryesore të trajtimit të përdorura në rehabilitimin e shikimit të ulët janë si më poshtë:
Lupat: Lupat e montuar mbi syze zakonisht preferohen për të rritur shikimin nga afër, si leximi dhe shkrimi.
Syze teleskopike: Për të rritur shikimin nga larg, si shikimi i televizorit, zakonisht përdoren syze teleskopike që kanë veçorinë e zmadhimit të imazhit.
Pajisje që rrisin kontrastin: Pajisjet e kontrastit e bëjnë objektet më të dukshme, duke përmirësuar shikimin.
Sisteme elektro-optike: Sot, me ndihmën e teknologjisë në zhvillim, ekzistojnë edhe pajisje të veçanta të projektuara për personat me shikim të ulët, midis pajisjeve teknologjike si kompjuteri dhe telefoni.
Qëllimi kryesor i rehabilitimit të shikimit të ulët është rritja e kapacitetit ekzistues të shikimit të personave, duke i bërë ata të aftë të jenë të vetëmjaftueshëm në jetën e përditshme. Për këtë arsye, përveç asaj që u përmend më lart, sot ekzistojnë edhe produkte ndihmëse për shikimin që lehtësojnë kryerjen e aktiviteteve të përditshme për personat që përjetojnë humbje shikimi, si librat me shkronja të mëdha dhe orët që flasin.
Në sëmundjen e shikimit të ulët, diagnoza e hershme është e rëndësishme. Mosfillimi i trajtimit të shikimit të ulët në fazën e hershme mund të shkaktojë në fazat e mëvonshme humbje të përhershme shikimi ose verbëri të plotë te pacientët. Për këtë arsye, nëse ju vini re shikim të ulët tek ju dhe/ose tek të afërmit tuaj, mos humbni kohë dhe mos neglizhoni të merrni një takim me një mjek okulist specialist dhe t’i bëni kontrollet tuaja.
