Transplantimi I Palcës Së Kockave

Në qendrën tonë, ku trajtimi kryhet nga një ekip multidisiplinar, pacientëve me sëmundje malinje dhe beninje u ofrohen kujdesi më i vëmendshëm dhe opsionet më të mira të trajtimit. Psikologu ynë specialist u ofron pacientëve mbështetjen e nevojshme psikologjike para dhe pas transplantit. Në qendrën tonë punon një farmacist për ruajtjen dhe përgatitjen e duhur të kimioterapisë dhe barnave të tjera.

Pacientët me sëmundje të gjakut si mieloma multiple (sëmundje malinje e palcës së kockave që shkaktohet nga qelizat plazmatike), limfoma (kancer hematologjik i nyjeve limfatike), leucemia akute (kanceri i gjakut), leucemia kronike dhe anemia aplastike mund të drejtohen në qendrën tonë për transplant autolog dhe alogjen. Hisar Hospital Intercontinental, i cili çdo vit u shërben më shumë se 1.000 pacientëve nga 30 vende të ndryshme të botës, synon që me Qendrën e Transplantit të Palcës së Kockave dhe të Qelizave Staminale të plotësojë nevojat për transplant të palcës së kockave të pacientëve jo vetëm nga Turqia, por edhe nga shumë vende të botës.

Çfarë janë palca e kockave dhe qelizat staminale hematopoietike?

Palca e kockave është indi brenda kockave ku ndodhen qelizat e gjakut dhe qelizat staminale. Qelizat staminale formojnë „rruazat e kuqe, rruazat e bardha dhe trombocitet”.

Çfarë është transplanti i palcës së kockave?

Në disa sëmundje malinje ose beninje të gjakut, nyjeve limfatike dhe palcës së kockave, ai na mundëson t’u japim pacientëve barna në doza të mjaftueshme dhe shëruese. Kur jepen barna në doza të larta, organizmi i pacientit nuk mund të prodhojë qeliza gjaku për një kohë të gjatë. Gjatë kësaj periudhe pacientët mund të humbin jetën për shkak të gjakderdhjes dhe infeksioneve. Transplanti i palcës së kockave e shkurton këtë periudhë dhe mundëson shërimin e pacientëve.

Nga merren qelizat staminale në transplantin e palcës së kockave?

• Nga palca e kockave,

• Nga gjaku,

• Nga kordoni kërthizor.

Ekzistojnë tre lloje të transplantit të palcës së kockave:

Transplanti alogjen: Transplant që kryhet me qeliza staminale të marra nga vëllezërit e motrat, anëtarët e familjes ose dhuruesit jo të afërm që kanë përputhshmëri indore me pacientin.
Transplanti autolog: Transplant që kryhet duke marrë qelizat staminale të vetë pacientit dhe duke ia rikthyer atij.
Transplanti singjenik: Transplant që kryhet me qeliza staminale të marra nga binjaku identik i pacientit.

Si kryhet transplanti autolog i palcës së kockave?

Fillimisht pacientit i jepet trajtimi i duhur për të eliminuar sëmundjen. Në fazën tjetër, për të parandaluar rikthimin e sëmundjes, jepen disa barna dhe qelizat staminale mblidhen e ngrihen. Më pas pacienti merr terapi me barna në doza të larta për të shkatërruar qelizat e mbetura të sëmundjes. Pas terapisë me doza të larta, qelizat staminale të shëndetshme të ruajtura i rikthehen pacientit.

A ka rreziqe transplanti autolog?

Pacientët zakonisht e tolerojnë mirë trajtimin. Meqenëse qelizat staminale merren nga vetë pacienti, problemet e rrezikshme janë shumë të rralla në këtë grup. Për shkak të barnave në doza të larta mund të shfaqen probleme si të përzier, të vjella, diarre dhe rënie e flokëve, të cilat zakonisht kalojnë pas trajtimit.

Si kryhet transplanti alogjen i palcës së kockave?

Fillimisht pacientit i jepet trajtimi i duhur për të eliminuar sëmundjen. Qelizat staminale mblidhen nga një vëlla ose motër, ose nga një dhurues jo i afërm, që ka përputhshmëri indore me pacientin. Ndërkohë pacienti merr terapi me barna në doza të larta për të shkatërruar qelizat e mbetura të sëmundjes. Më pas qelizat e mbledhura nga dhuruesi i jepen pacientit. Për vëllain, motrën ose dhuruesin jo të afërm që dhuron qelizat staminale nuk ka asnjë rrezik. Procesi është i ngjashëm me dhurimin e gjakut në bankën e gjakut. Meqenëse qelizat staminale të dhuruara rinovohen në organizëm brenda një kohe të shkurtër, nuk shfaqet asnjë sëmundje apo çrregullim.

A ka rreziqe transplanti alogjen?

Meqenëse transplantohen qeliza staminale plotësisht të shëndetshme, rreziku i rikthimit të sëmundjes është shumë i ulët. Edhe nëse vëllai ose motra ka përputhshmëri të plotë indore, sistemet imunitare mund të mos përshtaten me njëri-tjetrin. Qelizat imunitare të dhuruesit mund të reagojnë kundër organeve të marrësit. Mund të shfaqet sëmundja „transplant kundër bujtësit” (Graft Versus Host), e cila prek mëlçinë, lëkurën dhe zorrët. Kjo gjendje duhet trajtuar.

Si mblidhen qelizat staminale?

Edhe pse mund të merren nga palca e kockave, sot kjo metodë përdoret rrallë. Aktualisht qelizat staminale mblidhen me aparate „afereze” përmes venave të krahut ose përmes një kateteri të vendosur në një venë në zonën e qafës. Qelizat staminale mblidhen pa e vënë në gjumë pacientin ose dhuruesin.

Pse ngrihen qelizat staminale në transplantin e palcës së kockave?

Qelizat staminale të palcës së kockave të mbledhura mund të jepen menjëherë ose të ngrihen dhe të ruhen për t’u përdorur kur të jetë e nevojshme. Ngrirja kryhet në të paktën -80 °C. Kur ruhet në këtë temperaturë, qeliza mbetet në gjendje të pezulluar pa humbur aftësitë e saj, në mënyrë që të gjitha funksionet të mbeten të shëndetshme. Kur qeliza staminale shkrihet, sistemi i saj vazhdon të punojë nga aty ku ishte ndalur. Zakonisht ruhen në -196 °C. Kjo teknikë quhet krioprezervim. Me ndihmën e saj qelizat staminale mund të ruhen për shumë vite.

Si merren qelizat staminale të gjakut periferik për transplant?

Aktualisht kjo është metoda më e përdorur në botë për mbledhjen e qelizave staminale. Qelizat staminale që qarkullojnë në gjakun e dhuruesit mblidhen me një metodë të quajtur aferezë. Është një metodë e ngjashme me dhurimin e gjakut në bankat e gjakut. Qelizat staminale të dhuruesit ose të pacientit mblidhen në njësinë e aferezës. Në varësi të personit, procedura zgjat 2-4 orë. Pasi numërohen, qelizat staminale të mbledhura ngrihen deri në momentin kur i jepen marrësit. Afereza rrallë mund të shkaktojë efekte anësore si të fikët i përkohshëm, dridhje, mpirje e buzëve dhe ngërçe në duar.

Çfarë ndodh pasi qelizat staminale transplantohen te pacienti?

Pasi hyjnë në qarkullimin e gjakut, qelizat staminale vendosen në palcën e kockave për të prodhuar rruaza të bardha, rruaza të kuqe dhe trombocite. Prodhimi i gjakut fillon brenda 2-4 javëve pas transplantit. Rikuperimi i plotë i sistemit imunitar varet nga lloji i transplantit. Te marrësit e transplantit autolog procesi i rikuperimit përfundon brenda disa muajve, ndërsa te pacientët me transplant alogjen brenda 1-2 vjetëve.

Te cilët pacientë kryhet transplanti i palcës së kockave?

• Leucemia akute mieloblastike

• Leucemia akute limfoblastike

• Limfoma jo-Hodgkin

• Limfoma Hodgkin

• Mieloma multiple

• Sindroma mielodisplastike

• Leucemia mielocitare kronike

• Anemia aplastike

• Hemoglobinuria paroksizmale nokturne

• Amiloidoza primare

• Sëmundjet trashëguese: talasemitë

Si është jeta pas transplantit të palcës së kockave?

Pas daljes nga spitali, rikuperimi vazhdon 1 vit te pacientët me transplant alogjen dhe 2-4 muaj te ata me transplant autolog. Pas transplantit pacienti nuk mund të kthehet në punë me kohë të plotë për 6 muaj. Gjatë javëve të para pacienti mund të ndihet shumë i dobët; në këtë periudhë duhet të ngrihet dhe të ecë nëpër shtëpi. Në dalje, pacientit i shpjegohen në detaje masat që duhet të marrë lidhur me ushqimin dhe pijet, kohët e vizitave, kontrollet dhe çfarë duhet të bëjë.

Cilat ekzaminime u bëhen pacientëve dhe dhuruesve të qelizave staminale para transplantit?

Pacientëve dhe dhuruesve u bëhen analiza të gjakut, urinës, mushkërive, zemrës, mëlçisë, si dhe teste për hepatitin dhe infeksionet. Vendimi merret në bazë të rezultateve. Problemet e zbuluara gjatë ekzaminimit dentar të pacientit, si kariesi, trajtohen. Pacienti ekzaminohet veçanërisht për sëmundje të mushkërive dhe të zemrës. Problemet që lidhen me mëlçinë zgjidhen. Vlerësohet nëse pacienti është i përshtatshëm nga ana psikologjike. Ofrohen trajtimet e nevojshme mbështetëse. Pacienti informohet për transplantin e qelizave staminale. Pasi pacienti jep pëlqimin e tij, trajtimi fillon sipas sëmundjes dhe gjendjes së tij.

Si mblidhen qelizat staminale?

Pacientit ose dhuruesit i vendoset një kateter. Jepet kimioterapi, e cila i nxjerr qelizat staminale nga palca e kockave në qarkullimin e gjakut, ose barna që nxitin shumimin e tyre të shpejtë. Në kohën e duhur, qelizat staminale mblidhen nga pacienti ose dhuruesi me aparate afereze, të cilat i dallojnë dhe i ndajnë ato.