Llojet E Kancerit Më Të Shpeshta Tek Gratë

Kanceri është ndër sëmundjet, frekuenca e të cilave po rritet gjithnjë e më shumë, në botë dhe në vendin tonë. Në botë miliona, ndërsa në vendin tonë rreth 150 mijë persona çdo vit përballen me kancerin. Megjithatë, krahasuar me të kaluarën, me mjekësinë moderne që po zhvillohet, është bërë përparim serioz në diagnostikimin e hershëm të kancerit. Kontrollet e rregullta kundër kancerit dhe Check-up-i që duhet bërë të paktën 1 herë në vit, bëjnë të mundur zbulimin në fazën e hershme, diagnostikimin dhe fillimin e trajtimit. Diagnostikimi i hershëm rrit jo vetëm kohëzgjatjen e jetës së pacientit, por edhe cilësinë e jetës. Prandaj, përveç trajtimit të kancerit, edhe diagnostikimi i hershëm ka rëndësi jetike.

Si Hisar Hospital Intercontinental, në Njësinë tonë të Onkologjisë Mjekësore ndiqen dhe trajtohen pacientët tanë të diagnostikuar me kancer. Në këtë seksion që kemi përgatitur me besimin se informacioni dhe informimi kanë rëndësi në diagnostikimin dhe trajtimin e hershëm të kancerit, mund të gjeni të gjitha detajet mbi llojet e kancerit më të shpeshta tek gratë, si dhe llojet e tjera ekzistuese të kancerit, simptomat e tyre, rëndësinë e diagnostikimit të hershëm dhe metodat e trajtimit.

Llojet e kancerit më të shpeshta tek gratë

• Kanceri i gjirit

• Kanceri i qafës së mitrës

• Kanceri i mitrës

• Kanceri i vezoreve

• Kanceri i tiroides

• Kanceret e lëkurës

• Kanceret e laringut

• Kanceri i pankreasit

• Kanceri i stomakut

• Kanceri i kolonit

• Kanceri i mëlçisë

Kanceri i gjirit

Çfarë është kanceri i gjirit?

Është ndër kancerët, frekuenca e të cilëve tek gratë është rritur veçanërisht në vitet e fundit. Kanceret e gjirit, me programe efikase skanimi, kur diagnostikohen në fazën e hershme, shoqërohen me ulje serioze të vdekshmërisë, dhe shfaqen te 1 në 8 gra në botë; në Turqi, 1 në 12 gra. Kanceri i gjirit, i formuar nga rritja e pakontrolluar e qelizave që mbulojnë kanalet dhe gjëndrat e qumështit në gji dhe përhapja e tyre në trup, mund të përhapet fillimisht në afërsi dhe më pas në limfonodet pranë gjirit. Shkaku real i kancerit të gjirit ende nuk dihet plotësisht, dhe dy të tretat e grave me kancer të gjirit sëmuren pavarësisht nga mungesa e faktorëve të rrezikut, gjë që e bën diagnostikimin e hershëm shumë të rëndësishëm.

Kush janë në rrezik?

• Gratë (frekuenca e kancerit të gjirit tek gratë është më e lartë se tek burrat),

• Gratë 50-70 vjeç, në periudhën pas menopauzës,

• Ata me histori familjare të kancerit të gjirit (Tek 20-30% e të gjitha kancereve të gjirit gjenden persona me kancer në familje. Veçanërisht rreziku është më i lartë tek ata që kanë kancer tek të afërmit e shkallës së parë, si nëna, motra, vajza),

• 5-10% e kancereve të gjirit formohen nga ndryshimet në gjenet BRCA1 dhe BRCA2 që kalojnë nga nëna ose babai.

• Pacientët që kanë patur më parë kancer të gjirit (Tek këta pacientë rreziku i zhvillimit të kancerit edhe në gjirin tjetër është 3-4 herë më i lartë),

• Pacientët tek të cilët një biopsi e bërë më parë ka zbuluar tumor beninj (Këta pacientë duhet ndjekur nga afër. Sepse këto tumore më vonë mbartin gjithashtu rrezik zhvillimi të kancerit),

• Ata që kanë kaluar më parë sëmundje beninje të gjirit (Ndryshimi i qelizave dhe prania e qelizave anormale në lobulet e gjirit rrit rrezikun e sëmundjeve beninje të gjirit),

• Ata që në fëmijëri ose adoleshencë janë trajtuar me rrezatim, veçanërisht në zonën e gjoksit,

• Ata që kanë filluar menstruacionin para moshës 12 vjeç dhe hynë në menopauzë pas moshës 55 vjeç,

• Gratë që nuk kanë lindur kurrë (Tek këto gra rreziku i kancerit të gjirit është më i lartë se tek ato që kanë lindur shumë),

• Ato që kanë lindur, por nuk kanë ushqyer me gji fëmijën (Në veçanti ka studime që tregojnë se ushqyerja me gji për periudha të gjata, si 1,5-2 vjet, ul kancerin e gjirit),

• Ato që kanë lindur fëmijën e parë pas moshës 30 vjeç,

• Ata që pinë alkool dhe duhan,

• Ata që marrin terapi hormonale për periudhë të gjatë,

• Vajzat e familjeve që jetojnë në nivel të lartë social-ekonomik (Këta persona zhvillohen më shpejt dhe fillojnë menstruacionin në moshë të re; për shkak të larmisë së mundësive arsimore dhe të punës, martohen më vonë dhe kanë fëmijë),

• Obeziteti, problemi i mbipeshës, janë në rrezik.

Cilat janë simptomat?

Kanceri i gjirit nuk është lloj kanceri që jep simptoma në fazën e hershme. Prandaj, nëse keni ndonjë nga simptomat e mëposhtme, ju lutemi drejtohuni te mjeku juaj pa vonesë.

• Nëse në gji ose nën sqetull ndjeni një fryrje që ka dalë prej më shumë se dy javësh,

• Ndryshim i formës ose madhësisë së gjirit tuaj; nëse ka asimetri midis dy gjinjve që ka shfaqur kohët e fundit,

• Nëse ndjeni dhimbje të ndryshme në gji gjatë periudhës së menstruacionit,

• Nëse ka kore ose lëvdim në thelbin e gjirit,

• Nëse ka rrjedhje gjaku nga thelbi i gjirit,

• Nëse lëkura e gjirit ka marrë pamjen e lëkurës së portokallit,

• Nëse ka ndryshim në pozicionin e thelbit të gjirit,

• Nëse thelbi i gjirit është tërhequr brenda,

• Nëse ka ngurtësi, fryrje ose masë nën sqetull, drejtohuni pa vonesë te një mjek specialist.

Për diagnostikimin e hershëm të kancerit të gjirit ekzistojnë metoda të caktuara diagnostikimi. Këto janë:

Vetëekzaminimi i gjirit:

1. Shtriuni në shpinë mbi një sipërfaqe të sheshtë dhe vendosni krahun e majtë nën kokë. Duke përdorur dorën e djathtë, kontrolloni gjirin e majtë. Duke përdorur gishtin tregues, të mesit dhe të unazës së dorës, bëni lëvizje të vogla rrethore ngadalë. Gjatë këtij veprimi duhet të përdorni pjesët e sheshta të gishtave, jo majat. Duke shtypur lehtë pjesën e sipërme të gjirit, kaloni gishtat rreth gjithë gjirit. Sigurohuni që nën dorë të mos ketë asnjë gunga, fryrje ose ngurtësi të pazakontë. Vazhdoni ekzaminimin e gjirit me lëvizje rrethore dhe shtypje të lehtë deri në pikën ku keni filluar. Më pas ekzaminoni po në të njëjtën mënyrë thelbin e gjirit dhe zonën e sqetullës. Pasi të keni mbaruar ekzaminimin e gjirit të majtë, vendosni krahun e djathtë nën kokë dhe këtë herë me dorën e majtë bëni ekzaminimin e gjirit të djathtë.

2. Qëndroni përpara pasqyrës, me krahët përgjatë trupit, në këmbë dhe drejt, duke mbështetur duart në kofshë. Tani mund t'i shqyrtoni me kujdes gjinjtë tuaj si nga përpara ashtu edhe nga anët. Përcaktoni nëse ka ndryshime të madhësisë dhe formës që kanë ndodhur që nga ekzaminimi juaj i fundit, përdredhje në gji, tkurrje, ose ndryshime të pazakonta në pamjen dhe pozicionin e majave të gjinjve.

3. Kur të keni kryer ekzaminimin në pozicion shtrirë në shpinë, bëjeni tani në këmbë, duke ngritur krahun e majtë lart mbi kokë, ndërsa sqetulla është e tendosur. Në këtë mënyrë kontrolloni përsëri sqetullën dhe gjirin me lëvizje rrethore.

4. Merrni thelbin e secilit gji midis gishtit të madh dhe gishtit tregues dhe shtrydhni lehtë. Nëse nga gjiri juaj del ndonjë lloj infeksioni ose lëng, patjetër drejtohuni te një mjek. Nëse gjatë ekzaminimit të gjirit gjeni ndonjë masë të dyshimtë ose trashje, mos u paniko, por patjetër drejtohuni te mjeku juaj.

Ekzaminimi mjekësor: Edhe nëse nuk keni asnjë ankesë, nëse jeni midis moshës 20-40 vjeç duhet të ekzaminoheni një herë në tre vjet; nëse jeni mbi 40 vjeç, një herë në vit, nga një specialist i kirurgjisë së përgjithshme me përvojë në gji. Mjeku juaj gjatë ekzaminimit mund të hasë masa beninje të gjirit. Këto masa të gjirit zakonisht janë më të buta, me sipërfaqe të rregullt, të rrumbullakëta dhe të lëvizshme. Masat kanceroze, ndërkaq, janë më të forta, me sipërfaqe të parregullt; sepse ngjiten më fort në inde, janë struktura që nuk lëvizin lehtë.

Metodat e imazherisë

Me mundësitë e teknologjisë së sotme mjekësore, falë imazherisë së gjirit, është e mundur të zbulohet kanceri i gjirit në fazën më të hershme të mundshme. Veçanërisht në periudhën e fundit hasen më shpesh kancere të gjirit që nuk ndihen me dorë, por mund të zbulohen me metodat e imazherisë. Metodat e imazherisë që përdoren shpesh për diagnostikimin e kancerit të gjirit:

Mamografia: Mamografia, që është metoda themelore në diagnostikimin e kancerit të gjirit, është një nga metodat e imazherisë që mundëson vlerësimin e sëmundjeve të gjirit duke përdorur rrezet X me nivel të ulët. E pranuar si standard i artë, me këtë metodë mund të shihen masa dhe ndryshime të vogla që nuk zbulohen me ekzaminim. Gjiri shtypet midis dy pllakave dhe merret imazhi në pozicione të ndryshme. Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) mbështet që çdo grua nga mosha 40 vjeç të bëjë një herë në vit mamografi skanimi. Te ato që bëjnë rregullisht mamografi skanimi, vdekshmëria nga kanceri i gjirit është ulur me 33%.

Ultrasonografia: Është një nga testet ndihmëse për mamografinë. E realizon imazhin me anë të valëve zanore ultrazanore. Reflektimet e valëve zanore grumbullohen nga kompjuteri dhe krijojnë imazh në ekran. Jep informacion mbi strukturën e brendshme të masave të zbuluara në mamografi. Gjithashtu jep informacion paraprak mbi dallimin midis masave beninje dhe masave malinje. Veçanërisht te pacientët e rinj është një nga metodat e preferuara, sepse jep më shumë informacion se mamografia.

Imazheria me rezonancë magnetike (MRI): Imazheria me rezonancë magnetike, që sot ka filluar të përdoret gjerësisht; kur përdoret në vendin dhe kohën e duhur, për shkak të aftësisë për të bashkuar gjetjet strukturore me ato funksionale, konsiderohet një nga metodat më të ndjeshme të imazherisë për kancerin e gjirit.

Biopsia: Është metoda e marrjes së mostrës nga masa me dyshim për kancer të gjirit për ekzaminim patologjik. Me gjilpërë të hollë, gjilpërë automatike të trashë dhe teknikë kirurgjikale merret mostër indi nga masa e dyshimtë dhe dërgohet për ekzaminim patologjik.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Vendosja e diagnozës në fazën e hershme është shpëtimtare për jetën. Në diagnostikimin e hershëm të kancerit të gjirit, gratë midis 20-40 vjeç që kalojnë një ekzaminim mjekësor një herë në tre vjet; dhe gratë mbi 40 vjeç që bëjnë mamografi si ekzaminim mjekësor një herë në vit, do të kenë avantazh.

Metodat kirurgjikale të aplikuara në kancerin e gjirit

Me diagnozën e vendosur në fazën e hershme, shkalla e mbijetesës kalon 90%. Një nga metodat e rëndësishme të trajtimit të kancerit të gjirit është kirurgjia. Me operacion hiqet tumori dhe më pas fillohen trajtime ndihmëse, me qëllim parandalimin e përsëritjes së tumorit dhe përhapjes së tij në organe të tjera. Një nga studimet më të rëndësishme të bëra për kancerin e gjirit është ai mbi ruajtjen e limfonodeve. Në të kaluarën, kur shfaqej përhapje në limfonodet e sqetullës, limfonodet hiqeshin direkt, edhe nëse nuk ishte përhapur në indin limfatik. Kjo sillte me vete fryrje të krahut, çrregullime funksionale dhe, më e rëndësishmja, çrregullime psikologjike te pacientët. Me Biopsinë e nyjës sentinelë të zhvilluar së fundmi, nuk ndërhyhet në të gjithë indin limfatik, por merret vetëm pjesa ku ka përhapje; pacienti kursehet nga një proces kirurgjik i panevojshëm dhe lodhës.

Operacionet e kryera në trajtimin e kancerit të gjirit mund të grupohen në 3 kategori:

Mastektomia radikale: Hiqet i gjithë gjiri bashkë me indin kanceroz; në të njëjtën kohë ose më vonë, pacientit mund t'i bëhet gjiri me protezë silikoni ose me indet e vet.

Mastektomia me ruajtje të lëkurës: Hiqet i gjithë indi i gjirit, por lëkura e gjirit mund të ruhet. Në vend të indit të hequr vendoset protezë silikoni, për të siguruar pamje natyrale.

Operacioni me ruajtje të gjirit: Me këto operacione tumori dhe një sasi e caktuar indi të gjirit rreth tij hiqen bashkë, dhe gjiri mbetet në vend. Kështu ruhen si pamja natyrale ashtu edhe gjendja psikologjike e pacientit. Pas operacionit, për të parandaluar përsëritjen e sëmundjes, aplikohet radioterapi 5-7 javë. Operacionet me ruajtje të gjirit nuk bëhen kurrsesi te gratë shtatzëna, te pacientët me tumore me shumë fokuse në një gji, dhe te ato që më parë kanë marrë radioterapi në këtë zonë.

Çfarë është kanceri i qafës së mitrës?

Është një nga llojet e kancerit më të shpeshta tek gratë në botë. Dallimi më i madh nga kanceret e tjera gjinekologjike është se, nëse bëhen teste skanimi në mënyrë të rregullt, mund të zbulohet në fazën e hershme, dhe kur zbulohet në fazën e hershme shkalla e suksesit të trajtimit është e lartë. Kanceri i qafës së mitrës është lloj kanceri që zhvillohet në qafën e mitrës, të quajtur 'Serviks'. Serviksi është organi në pjesën e poshtme të mitrës, pjesë e sistemit riprodhues, që bashkon uterusin dhe vaginën. Përbëhet nga dy pjesë. Pjesa e jashtme, e quajtur ektoservikse, është afër vaginës; pjesa e brendshme, e quajtur endoservikse, është afër mitrës. Shumica e kancereve shfaqen në zonën ku bashkohen këto dy pjesë. Kanceri i qafës së mitrës formohet nga ndryshimi i qelizave në shtresën që mbulon brendësinë e mitrës (endometriumi), për shkak të faktorëve të jashtëm, dhe nga rritja e tyre e pakontrolluar. Shtresa endometriale është indi i ndjeshëm ndaj hormoneve të lëshuara nga vezoret ose të marra nga jashtë. Nëse nuk diagnostikohet dhe nuk trajtohet për shkak të çrregullimeve hormonale, me kalimin e kohës, si rezultat i ndryshimeve qelizore, mund të zhvillohet kancer në shtresën e brendshme të mitrës.

Kush janë në rrezik?

• Gratë 35-55 vjeç (Por meqenëse rreziku i zhvillimit të kancerit ekziston edhe mbi 65 vjeç, rekomandohet kryerja rregullisht e testit PAP Smear, tek gratë seksualisht aktive ose të gjitha gratë mbi 18 vjeç, të paktën deri në moshën 70 vjeç),

• Ata që kanë kaluar infeksion HPV (Ky infeksion i transmetuar seksualisht është shumë i përhapur. Dihet që 3 nga çdo 4 persona në moshën 15-49 vjeç kanë kaluar infeksion HPV në një periudhë të jetës së tyre. Meqenëse ky infeksion është i përkohshëm dhe i padëmshëm, personi as nuk e vë re që ka kaluar një infeksion të tillë. Prandaj personat me HPV duhet të kontrollohen shpesh),

• Ata që bartin virusin HIV, shkaktar të AIDS-it (Meqenëse sistemi imunitar i atyre që bartin këtë virus është dobësuar, rreziku i kapjes së kancerit të qafës së mitrës është më i lartë),

• Ata që kanë kaluar infeksion Chlamydia (Është një bakter që shkakton infeksione të shpeshta në sistemin gjenital femëror, por pa shfaqur simptoma, dhe transmetohet seksualisht. Te gratë që kanë kaluar këtë infeksion është vërejtur rritje e rrezikut të kancerit të qafës së mitrës),

• Ata që kanë marrëdhënie seksuale në moshë të re,

• Gratë që kanë më shumë se një partner seksual,

• Gratë që kanë marrëdhënie me partner mashkull të pacirkumcizuar,

• Kur mashkulli ka më shumë se një partner seksual,

• Kur gjatë marrëdhënies seksuale nuk përdoret metodë mbrojtëse,

• Ata që nuk kujdesen për pastërtinë e zonës gjenitale,

• Ata që pinë duhan (Krahasuar me ata që nuk pinë duhan, janë 2 herë më shumë në rrezik),

• Ata që nuk kalojnë kontroll shëndetësor të rregullt për shkak të nivelit të ulët social-ekonomik,

• Ata me histori familjare të kancerit të qafës së mitrës (te nëna ose motra),

• Ata që nuk bëjnë rregullisht testin PAP Smear,

• Ata me problem mbipeshe ose obezitet janë në rrezik.

Cilat janë simptomat?

Me testin PAP Smear, që përdoret në skanimin e kancerit të qafës së mitrës, i vetmi lloj kanceri gjinekologjik që parandalohet me kontroll të rregullt çdo vit, ka filluar të shfaqet rënie serioze e numrit të grave me kancer të qafës së mitrës. Me testin PAP Smear mund të zbulohen ndryshime në qafën e mitrës që nuk janë kthyer ende në kancer. Veçanërisht me testet e rregullta PAP Smear të bëra në 50 vitet e fundit, vdekjet nga kanceri janë ulur me 70%. Kanceri i qafës së mitrës (serviksit), megjithëse duket si kanceri që shfaqet papritur, përparon me disa ndryshime të heshtura dhe pak të vëmendshme. Kur qelizat kthehen në kancer dhe fillojnë të përhapen në organe të tjera, shfaqen simptomat. Simptomat më të njohura në fazat e hershme të kancerit të qafës së mitrës janë: rrjedhje vaginale me gjak ose të verdhë dhe me erë të keqe, urinim i dhimbshëm, gjakderdhje vaginale anormale pas marrëdhënieve seksuale ose midis periudhave të menstruacionit, menstruacion më i bollshëm se normalja dhe më i gjatë, dhimbje gjatë dhe pas marrëdhënieve seksuale. Sipas zonës ku është përhapur tumori, mund të shfaqen gjithashtu kapsllëk, urinë me gjak, dhimbje këmbësh dhe edemë. Edhe pse këto simptoma përfshihen midis simptomave të sëmundjeve të tjera, drejtimi menjëherë te mjeku juaj do të ishte zgjedhje e saktë.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Gratë me kancer të qafës së mitrës kanë shans mbijetese 5-vjeçare mbi 70% në fazën e hershme. Meqenëse është lloj kanceri që nuk shfaq simptoma në fazën e hershme, shkalla e mos-vërejtjes në ekzaminimin fizik është shumë e lartë. Prandaj, së pari duhet të veprohet duke marrë parasysh rezultatin anormal të testit PAP Smear. Nëse me rezultatin e testit PAP Smear shfaqen faktorë rreziku, pas ekzaminimit me kolposkopi (instrument që mundëson shikimin më të detajuar të qafës së mitrës, 6-40 herë më të madh), bëhet biopsi nëse nevojitet. Rrjedhën e sëmundjes dhe metodën e trajtimit që do të zgjidhet e përcakton: lloji i kancerit, vendosja, faza, shpejtësia e rritjes, gjendja shëndetësore e pacientit, mosha dhe përgjigjja ndaj trajtimit që jep ose do të japë. Metoda themelore e trajtimit të sëmundjes është kirurgjia, por radioterapia hyn në çdo fazë.

Trajtimi kirurgjik: Është metoda më e përdorur e trajtimit. Tumoret e vogla të qafës së mitrës dhe ato që nuk janë përhapur jashtë qafës së mitrës hiqen sa më shumë që të jetë e mundur. Veçanërisht në fazën e hershme është metoda më e përdorur. Kur trajtimi kirurgjik nuk mjafton, mund të aplikohen trajtime shtesë.

Radioterapia: Është një metodë që përdoret në çdo fazë të kancerit të qafës së mitrës. Pas ndërhyrjes kirurgjikale, jashtë trupit, direkt në zonën ku ndodhet tumori jepen rreze me energji të lartë dhe bëhet trajtimi me rrezatim.

Kemoterapia: Përveç rrezatimit, shpesh aplikohet edhe kemoterapi me doza të vogla.

Kanceri i mitrës

Çfarë është kanceri i mitrës?

Është një nga llojet e kancerit më të shpeshta tek gratë. Dallimi më i madh nga kanceret e tjera gjinekologjike është se zbulohet në fazën e hershme dhe shkalla e suksesit të trajtimit është e lartë. Në mitrën, organin kryesor riprodhues të gruas, është lloj kanceri që formohet nga ndryshimi i qelizave në shtresën që mbulon brendësinë e mitrës (endometriumi), për shkak të faktorëve të jashtëm, dhe nga rritja e tyre e pakontrolluar. Shtresa endometriale është indi i ndjeshëm ndaj hormoneve të lëshuara nga vezoret ose të marra nga jashtë. Nëse nuk diagnostikohet dhe nuk trajtohet për shkak të çrregullimeve hormonale, me kalimin e kohës, si rezultat i ndryshimeve qelizore, mund të zhvillohet kancer në shtresën e brendshme të mitrës.

Kush janë në rrezik?

• Ata mbi 50 vjeç,

• Ata që kanë filluar menstruacionin para moshës 12 vjeç dhe kanë hyrë në menopauzë pas moshës 55 vjeç (Menstruacioni fillon në moshë të re; sa më vonë të mbarojë, aq më shumë endometriumi ekspozohet ndaj estrogjenit, prandaj rreziku i kancerit të mitrës është i lartë),

• Ata që kanë hyrë vonë në menopauzë (Trajtimi i menopauzës që bëhet në këtë periudhë, duke dhënë vetëm hormonin estrogjen, rrit rrezikun e kancerit të mitrës. Kur jepet edhe hormoni progesteron, balanca hormonale sigurohet dhe rreziku i kancerit zhduket),

• Gratë që nuk kanë lindur fëmijë (Edhe pse nuk është e qartë, ka kërkime që tregojnë se shtatzënia ul rrezikun e kancerit të mitrës. Gjatë shtatzënisë, edhe pse sekretohet intensivisht hormoni estrogjen që krijon rrezik për kancerin e mitrës, prodhimi i progesteronit ka veti që parandalon efektet e dëmshme të këtij hormoni),

• Ata me menstruacion të parregullt, vonesa të menstruacionit në moshë të re (Gratë me menstruacion të parregullt gjithashtu kanë rrezik kanceri të mitrës, sepse ekspozimi ndaj estrogjenit rritet. Ndër arsyet e menstruacionit të parregullt janë edhe obeziteti dhe Sindroma e Vezoreve Polikistike. Me trajtimin e këtyre sëmundjeve mund të ulet edhe rreziku i kancerit të mitrës),

• Pacientët me obezitet (Indi i dendur dhjamor i pacientëve me obezitet i vendos në rrezik; sepse indi dhjamor gjithashtu sekreton estrogjen dhe rrit nivelin e estrogjenit në trup. Tek gratë obeze rreziku i kësaj sëmundjeje është 3 herë më i madh se tek gratë e holla.),

• Pacientët diabetikë,

• Pacientët hipertensivë,

• Ata me tumore të vezoreve,

• Ata që kanë kaluar kancer të gjirit ose të vezoreve janë në rrezik.

Cilat janë simptomat?

Meqenëse shfaqet në periudhën pas menopauzës, shansi i diagnostikimit të hershëm të kancerit është shumë i lartë. Simptomat më të shpeshta janë gjakderdhjet vaginale. Çdo gjakderdhje e shfaqur në periudhën pas menopauzës, zgjatja e menstruacionit tek gratë që kanë menstruacion, ose gjakderdhja midis menstruacioneve, rrjedhja anormale pa gjak, dhimbja pelvike, dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale dhe humbja e peshës janë simptoma të tilla. Gruaja me këto ankesa duhet t'i drejtohet pa humbur kohë një mjeku specialist. Merret historia e pacientes. Vlerësohet ekzaminimi pelvik, trashësia dhe struktura e endometriumit dhe bëhet biopsi. Pas diagnozës së saktë, pacientja drejtohet te gjinekologu onkolog.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Kur kanceri i mitrës diagnostikohet në fazën e hershme, është sëmundje që trajtohet menjëherë dhe mund të shihni rezultatet. Te pacientët në fazën e hershme shkalla e mbijetesës 5-vjeçare është mbi 90%. Prandaj, për t'u mbrojtur nga kanceri i mitrës, është shumë e rëndësishme të kontrolloheni rregullisht çdo vit te gjinekologu. Metoda themelore e trajtimit është kirurgjia, por mund të aplikohen edhe kemoterapia dhe radioterapia.

Trajtimi kirurgjik: Është metoda më e përdorur. Hiqen mitra, vezoret dhe tubat; gjithashtu bëhen pastrimi rajonal dhe marrja e mostrave nga indet përreth. Kur trajtimi kirurgjik nuk mjafton, mund të aplikohen trajtime shtesë.

Kemoterapia: Nëse pas operacionit konstatohet që kanceri i mitrës është në fazë të avancuar dhe ka përhapje në organe të tjera, aplikohet kemoterapi për vrasjen e qelizave kancerogjene. Pas trajtimit, pacientët ndiqen me periudha të rregullta dhe i nënshtrohen testeve të caktuara.

Radioterapia: Nëse pas ndërhyrjes kirurgjikale ekziston rreziku i përsëritjes së kancerit, pas heqjes së mitrës bëhet trajtim me rrezatim.

Terapia hormonale: Nëse ekziston përhapje e kancerit, mund të jepet progesteron hormon në doza të larta, me qëllim zvogëlimin e përhapjes dhe ndalimin e rritjes së tumorit.

Kanceri i vezoreve

Shumica e madhe e kancereve të vezoreve shfaqen në periudhën pas menopauzës, dhe janë ndër llojet më të vështira për t'u trajtuar mes kancereve gjinekologjike. Ky lloj kanceri, që përparon në mënyrë të heshtur dhe shfaq simptoma vetëm në fazat e avancuara, mund të kërcënojë jetën. Ky lloj kanceri, që shfaqet afërsisht te 12 nga 1000 gra, nëse diagnostikohet në fazën e hershme, shkalla e shërimit mund të arrijë 90%.

Vezoret janë një çift organesh të vendosur në të dyja anët e mitrës. Me madhësi sa një bajame, vezoret kryejnë funksionin e prodhimit të vezëve dhe sekretimit të hormoneve femërore (estrogjen dhe progesteron). Kanceri i vezoreve formohet nga ndarja dhe shumimi i pakontrolluar i qelizave epiteliale që gjenden në indin e vezores dhe formojnë strukturën kryesore të vezores. Lloji më i shpeshtë (90%) i kancerit të vezoreve është kanceri epitelial i vezoreve, që formohet në shtresën sipërfaqësore të vezores.

Kush janë në rrezik?

• Ata 40 vjeç e lart (mosha 75-79 vjeç është periudha kur shfaqet më shpesh),

• Ata që kanë hyrë në menopauzë,

• Ata me faktorë gjenetikë (Rreth 5-10% e kancereve të vezoreve formohen për shkaqe gjenetike. Prandaj gratë që kanë 2 ose më shumë raste kanceri të gjirit, vezoreve dhe mitrës tek të afërmit e shkallës së parë janë në rrezik. Nëse në familje ka dy ose tre persona me kancer vezoresh, rreziku është 7%; nëse nëna ose motra ka kancer vezoresh, rreziku është 5%),

• Trajtimet hormonale të menopauzës (trajtimet me theks në estrogjen rrisin rrezikun e kancerit),

• Ata që nuk kanë mbetur kurrë shtatzënë (Krahasuar me ata që kanë lindur, kanë rrezik 2 herë më të lartë),

• Ata me ovulacion të shpeshtë dhe të shumtë pa ndërprerje,

• Ata që marrin trajtim për infertilitet,

• Ata që ndjekin dietë të rëndë dhe program të gabuar ushqimor,

• Ata me nivel të ulët të selenit në serum,

• Ata që përdorin pudër talku në zonën gjenitale,

• Ata të ndikuar nga faktorët mjedisorë (Në vendet e zhvilluara ky kancer hasej më shpesh),

• Gratë që kanë kaluar më parë kancer të gjirit janë 2 herë më shumë në rrezik sesa ato që nuk e kanë kaluar.

Cilat janë simptomat?

2/3 e kancereve të vezoreve mund të diagnostikohen në fazën e avancuar. Arsyeja më e madhe e mosshfaqjes së simptomave është se kanceri rritet në zgavrën e barkut dhe për një kohë të gjatë nuk e shqetëson pacientin. Në fazën e avancuar shfaq dhimbje barku, dhimbje në zonën e pubisit, ndjesi të vazhdueshme për të urinuar dhe për të defekuar për shkak të presionit në zonën e ijeve, mungesë oreksi, fryrje barku dhe lodhje. Te disa pacientë mund të shfaqen gjithashtu gazra dhe çrregullime të tretjes. Në fazën më të avancuar shfaqen simptoma si humbje e dukshme peshe, mungesë oreksi, shqetësim në pjesën e poshtme të barkut, nauze, lodhje, frymëmarrje e shkurtër, masë në pelvis, ndjesi shtypjeje poshtë dhe lidhur me të, dëshirë e shpeshtë për të urinuar, gjakderdhje vaginale. Simptoma e rëndësishme që e shtyn pacienten të shkojë te mjeku për kancerin e vezoreve është fryrja e tepruar e barkut. Shkaku i kësaj fryrjeje shpesh është grumbullimi i lëngut (asit) në bark.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Diagnostikimi i hershëm është shpëtimtar edhe në këtë lloj kanceri. Rreth 50% e grave të diagnostikuara me kancer të vezoreve janë ende gjallë edhe pas pesë vitesh. Kjo shifër arrin 90% te pacientët me kancer të vezoreve të kufizuar. Kjo sëmundje, që hasej më shpesh në vendet e zhvilluara, nuk shfaq simptoma në fazën e hershme dhe mund të shfaqet me simptoma të ndryshme te secila grua. Gjithashtu, kur tumoret e vezoreve janë të vogla, edhe me ekzaminim është shumë e vështirë të zbulohen dhe shumë rrallë japin simptoma. Testi PAP Smear, që është test skanimi për kancerin e qafës së mitrës, nuk ka asnjë dobi për diagnostikimin e hershëm të kancerit të vezoreve. Sot nuk ekziston ende një test që mund të përdoret për skanim tek gratë me rrezik dhe pa rrezik dhe që jep rezultat të saktë. Prandaj çdo grua që ka arritur moshën 18 vjeç dhe ka jetë aktive seksuale duhet të bëjë ekzaminim gjinekologjik një herë në vit dhe të kalojë testet e nevojshme të skanimit. Nëse kanceri i vezoreve jep simptoma të hershme, shanset e diagnostikimit dhe trajtimit rriten. Te gratë me histori familjare të kancerit të vezoreve, ose që kanë rrezik kanceri, mund të bëhet vlerësim me ultrasonografi transvaginale (metodë ultrasonografie e bërë me një instrument të vogël të vendosur brenda vaginës) dhe teste gjaku. Në testet e gjakut matet niveli i CA-125. Te gratë me kancer të vezoreve rritet niveli i proteinës CA-125 në gjak. Kjo rritje mund të shihet edhe në raste të tjera jo-kancerogjene (si shtatzënia e hershme, konsumi i tepërt i duhanit, sëmundjet e mitrës). Kur vlera gjendet e lartë, përdoren metodat e imazherisë për të parë nëse ka lëng brenda barkut; nëse ka grumbullim lëngu, merret mostër nga lëngu ose direkt nga vezoret dhe analizohet. Diagnoza e saktë vendoset me vlerësim patologjik. Nëse konstatohet kancer, vazhdohet me operacionin e kryer nga gjinekologu onkolog; sipas shtrirjes së kancerit mund të hiqen mitra, tubat, vezoret dhe peritoneumi. Gjithashtu merren mostra nga organet e tjera brenda trupit (limfonodet fqinje, lëngu brenda barkut dhe diafragma), dhe përcaktohet faza e sëmundjes. Diagnoza e plotë e sëmundjes vendoset vetëm me ekzaminimin patologjik të indeve të hequra me operacion. Pas ndërhyrjes kirurgjikale, duke marrë parasysh fazën e sëmundjes, moshën e pacientes dhe gjendjen e përgjithshme shëndetësore, përcaktohet forma dhe programi i trajtimit. Pas ndërhyrjes kirurgjikale, pothuajse te të gjitha kancerët e vezoreve përdoret kemoterapia. Kemoterapia zakonisht aplikohet ambulatorisht. Edhe pse ndryshon sipas barnave të përdorura, mund të shfaqen disa efekte anësore si nauze, të vjella, rënie e flokëve, dhimbje muskujsh, plagë në gojë, prirje për infeksion, lodhje. Këto efekte kalojnë pas trajtimit. Trajtimi i kancerit të vezoreve kërkon bashkëpunimin e shumë mjekëve të degëve të ndryshme, si gjinekolog, onkolog, radioterapist, kemoterapist, patolog, dietolog dhe psikiatër. Pasi trajtimet e pacientes përfundojnë, gjatë dy viteve të para bëhet ekzaminim fizik çdo tre muaj dhe matje e CA-125; sipas nevojës shqyrtohen filmi i mushkërive dhe tomografitë e barkut. Në tre vitet e ardhshme këto kontrolle bëhen çdo gjashtë muaj; pas vitit të katërt bëhen një herë në vit.

Kanceri i tiroides

Është lloj kanceri që formohet nga shumimi i tepërt i qelizave që gjenden në gjëndrën tiroide. Zakonisht shfaqet si masë ose nodul në qafë. Gjëndra tiroide është një nga organet e vendosura në qafë, me peshë 20-25 gram; përmes iodit që përdor për prodhimin e hormoneve, rregullon metabolizmin e gjithë trupit. Edhe pse shkaku nuk dihet ende plotësisht, shfaqet më rrallë se llojet e tjera të kancerit dhe rrjedha e sëmundjes është mjaft e mirë. Kanceri i tiroides nuk është një lloj i vetëm. Sipas frekuencës së shfaqjes, ndahet në 4 grupe: Kanceri Papilar, Kanceri Folikular, Kanceri Medular dhe Kanceri Anaplastik.

Llojet e kancerit të tiroides

Kanceri papilar i tiroides: Përbën 75-80% të kancereve të tiroides. Zakonisht ka rrjedhë të mirë. Fillon të shfaqet në moshën 20-50 vjeç; frekuenca rritet në moshën 30-40 vjeç. Ky lloj kanceri, që përhapet nëpërmjet limfonodeve, mund të përhapet te limfonodet e qafës dhe te mushkëritë. Mund të ekzistojë për kohë të gjatë pa shfaqur asnjë simptomë dhe pa shkaktuar vdekje. Te të moshuarit përparon më shpejt se te të rinjtë. Përhapja e kancerit në limfonodet e qafës te të rinjtë nuk paraqet rrezik të madh; por te pacientët mbi 40 vjeç tregon se sëmundja do të përparojë shpejt. Te 2% e popullsisë së Turqisë hasen këto lloj kancerësh.

Kanceri folikular i tiroides: Përbën 15% të kancereve të tiroides. Shfaqet më shpesh në moshën 50-vjeçare dhe tek gratë. Është lloji i kancerit të tiroides që diagnostikohet më vështirë. Përhapet nëpër enët e gjakut dhe kapsulën e gjëndrës tiroide. Përhapja në organe të tjera si mushkëritë, kockat, mëlçia dhe truri shihet rrallë, por ndodh. Te ata me përhapje në enët e gjakut, kanceri përparon më shpejt.

Kanceri medular i tiroides: Ka prirje të rrisë nivelin e kalciumit në gjak dhe përbën 6-8% të kancereve të tiroides. Të afërmit e personave me këtë lloj kanceri duhet gjithashtu të skanohen për këtë sëmundje. Te 30% e pacientëve me kancer medular mund të shfaqet skuqje e lëkurës, diarre dhe lodhje. Me operacion hiqet e gjithë gjëndra tiroide. Nëse përhapja gjendet në limfonodet, hiqen gjatë operacionit. Më pas matet niveli i kalcitoninës (hormon që sekretohet nga qelizat C të gjëndrës tiroide dhe ka efekt mbi kockat). Niveli i lartë do të thotë se sëmundja është rikthyer. Për të gjetur zonën e kancerit kryhen ekzaminime si ultrazë, tomografi, MR, skintigrafi sestamibi, skintigrafi MIBG, skintigrafi DMSA dhe skintigrafi oktreotid.

Kanceri anaplastik i tiroides: Është lloji më i rrallë i kancerit të tiroides. Masa në tiroide zhvillohet dhe rritet shumë shpejt. Në rastet kur frymëmarrja vështirësohet, mund të jetë e nevojshme heqja e trakesë. Aplikohen radioterapia dhe kemoterapia.

Kush janë në rrezik?

• Gratë (shfaqen më shpesh se burrat),

• Pacientët me nodul në gjëndrën tiroide,

• Ata që në fëmijëri janë trajtuar me rrezatim në zonën e kokës dhe qafës,

• Edhe pse shkaku nuk dihet saktë, shfaqet më shpesh te persona të ekspozuar ndaj disa substancave radioaktive si uraniumi (), prandaj ata që ekspozohen ndaj substancave radioaktive janë në rrezik.

Cilat janë simptomat?

Te shumica e kancereve të tiroides mund të mos ketë asnjë ankesë. Te shumica e pacientëve, në momentin e diagnozës mund të vërehet se ka përhapje edhe në organe të tjera. Sëmundja nuk shfaq shumë simptoma, por vërehen simptoma si fryrje e qafës, ndjesi shtrëngimi në fyt, dhimbje, vështirësi në gëlltitje, vështirësi në frymëmarrje, ndryshim i zërit (zë i shuar), shtim peshe, nervozizëm, dobësi të flokëve dhe lëkurë e thatë.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Me diagnostikim dhe trajtim të hershëm sëmundja mund të eliminohet plotësisht. Për të vendosur diagnozën, fillimisht bëhen teste për të përcaktuar sasinë e hormoneve në gjak. Gjithashtu bëhet ekzaminimi me ultrasonografi; nëse në ekzaminim shihet masë, për diagnozën e saktë duhet bërë biopsi. Kur vendoset diagnoza, pacienti operohet dhe gjëndra tiroide hiqet me operacion, dhe më pas fillon aplikimi i një metode trajtimi të personalizuar. Me teknologjinë e përparuar dhe operacionet laparoskopike (të mbyllura) që kryhen, është e mundur që pacienti të kthehet në shtëpi të njëjtën ditë me një gjurmë të vogël qepjeje. Pacientët me kancer papilar dhe folikular, në dhoma spitalore të mbrojtura, ekspozohen ndaj iodit radioaktiv me doza të larta sipas shkallës së përhapjes së kancerit, me qëllim vrasjen e qelizave kancerogjene që kanë mbetur në pjesë të tjera të trupit. Gjatë procesit të trajtimit, duke mbajtur nën kontroll të vazhdueshëm vlerën TSH të pacientit, mund të parandalohet mundësia e përsëritjes së kancerit.

Kanceret e lëkurës

Kanceri i lëkurës që kërcënon jetën, melanoma, është ai me rrjedhën më të keqe ndër kancerët e lëkurës. Mund të shfaqet te rreth 1 milion persona në vit; mund të shfaqet mbi lëkurën normale pa paralajmërim, ose mbi një nishan ekzistues. Formohet nga shumimi i tepërt dhe i pakontrolluar i melanociteve, qelizave që prodhojnë melaninën që i jep ngjyrë lëkurës dhe e bën të marrë ngjyrë bronzi, dhe ka veti përhapjeje.

Kush janë në rrezik?

• Veçanërisht persona me lëkurë të hapur që ekspozohen tepër ndaj diellit (Lëkura e errët nuk ka efekt mbrojtës ndaj këtij kanceri. Te personat me lëkurë të errët ky lloj kanceri shfaqet më shpesh në talljen e këmbës, pëllëmbë, nën thonj, ose shumë rrallë brenda gojës),

• Historia e kancerit të lëkurës në familje,

Cilat janë simptomat?

Mund të shfaqet mbi lëkurën normale pa paralajmërim, ose mbi një nishan ekzistues. Edhe pse kjo e vështirëson shansin e diagnostikimit të hershëm, kur shfaqen simptoma si lëvizje, rrjedhje, gjakderdhje ose ndryshime në ngjyrë, formë, madhësi të nishaneve në trup, ose fryrje/ngritje mbi nishan, patjetër duhet t'i drejtoheni një dermatologu. Dermatoskopia është një ndihmesë shumë e rëndësishme për të kuptuar nëse nishanët janë kancer lëkure. Diagnoza e saktë e kancerit të lëkurës mund të vendoset me ekzaminimin patologjik të indit të hequr me operacion.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Me diagnostikimin dhe trajtimin e hershëm të melanomës, shanset e jetës së pacientit janë të larta. Por nëse nuk është vërejtur në fazën e hershme, ekziston rreziku i përhapjes në të gjithë trupin, duke filluar nga sistemi limfatik.

Mënyrat e mbrojtjes

Për t'u mbrojtur nga sëmundja, veçanërisht gjatë orëve 10.00-16.00 kur dielli është më efektiv, ka rëndësi të mos ekspozoheni direkt ndaj diellit, të preferoni veshje me ngjyra të hapura që reflektojnë dritën e diellit, të përdorni krem mbrojtës me faktor të lartë, dhe të mos bini në diell për kohë të gjatë për të fituar lëkurë bronzi. Gjithashtu, duhet kontrolluar i gjithë trupi para pasqyrës, duke filluar një herë në muaj nga fytyra.

Kanceret e laringut

Një nga llojet e kancerit që janë 'miq' të duhanit është edhe kanceri i laringut. Rreth 95% e pacientëve me kancer laringu janë persona që pinë duhan. Formohet nga shumimi i pakontrolluar i disa qelizave në zonën e laringut, që bëhet tumor.

Kush janë në rrezik?

• Ata që pinë duhan kanë rrezik 5-30 herë më të lartë për kancer laringu sesa ata që nuk pinë.

• Veçanërisht ata që, përveç duhanit, konsumojnë tepër alkool, janë më të prirur të kapin kancer laringu sesa një person i shëndetshëm.

• Ata që preferojnë mënyrë të gabuar dhe të keqe ushqimi janë gjithashtu në rrezik.

• Punonjësit në sektorë si përpunimi i drurit, nafta dhe industria e bojërave kanë probabilitet më të lartë të kapin kancer laringu sesa punonjësit e sektorëve të tjerë.

Cilat janë simptomat?

Simptomat e fazës së hershme janë: zë i shuar që zgjat më shumë se dy javë, ndryshime të cilësisë së zërit, ndjesi ngecjeje në fyt, dhimbje në fyt dhe veshë; ndërsa simptomat e avancuara janë: vështirësi në frymëmarrje, vështirësi në gëlltitje, dhimbje gjatë gëlltitjes, pleh me gjak. Nëse kanceri ka përhapur në limfonodet e qafës, mund të shfaqen fryrje në anën e qafës që rriten.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Për diagnostikimin e hershëm të kancerit të laringut, që shprehet me ndryshime të zërit dhe të cilësisë së zërit, nëse ekzistojnë ankesa si zë i shuar që zgjat mbi dy javë, ndjesi ngecjeje në fyt, dhimbje në fyt dhe veshë, patjetër drejtohuni te një mjek specialist i veshit, hundës dhe fytit. Nëse ka dyshim për kancer laringu, pacienti vlerësohet dhe nëse shihet formacion anormal, merret biopsi nga zona e dyshimtë dhe vendoset diagnoza e saktë. Metoda e trajtimit përcaktohet duke marrë parasysh faktorë si vendndodhja e tumorit, madhësia, faza, rreziku i përhapjes (metastaza), gjendja shëndetësore dhe mosha e personit. Sipas vendndodhjes dhe madhësisë së tumorit mund të aplikohet ndërhyrje kirurgjikale, që është metoda më e përdorur dhe më efektive në shumicën e kancereve të laringut; por mund të aplikohen edhe radioterapia dhe kemoterapia.

Kanceri i pankreasit

Pankreasi është një organ në pjesën më të pasme të barkut, me gjatësi rreth 15 cm, i mbyllur plotësisht në pjesën e përparme nga stomaku, zorra e dymbëdhjetë dhe zorra e trashë. Sekretimi i brendshëm prodhon insulinë që rregullon sheqerin në gjak; sekretimi i jashtëm prodhon lëngun e pankreasit dhe rregullon tretjen e ushqimeve në zorrën e dymbëdhjetë. Është një nga organet më të pambrojtura të trupit. Përbëhet nga rrjet i pasur limfatik dhe nervor. Kanceri i pankreasit, që përhapet shumë shpejt në organet përreth, është kanceri i katërt më vdekjeprurës në botë.

Kush janë në rrezik?

• Ata mbi 50 vjeç,

• Meshkujt,

• Ata me histori familjare të kancerit të pankreasit,

• Ata që pinë duhan,

• Ata që konsumojnë alkool,

• Ata me mbipeshë

• Ata që kanë kaluar operacion të fshikëzës së safrës

• Ata që, duke ushqyer kryesisht me mish dhe produkte yndyrore, marrin një rrugë larg ushqimit të shëndetshëm,

• Ata që ekspozohen për kohë të gjatë ndaj kimikateve si benzina, insekticidet,

• Pacientët diabetikë janë në rrezik.

Cilat janë simptomat?

Pankreasi është një kancer që përparon në mënyrë të heshtur; për këtë arsye mund të mos shfaqë simptoma deri në fazat e fundit të sëmundjes. Alkooli mund të shihet si shkaku më i rëndësishëm i sëmundjes. Ndër simptomat përfshihen: mungesa e oreksit, humbja e peshës, nauzea, verdhëza, diabeti i shfaqur papritur, dhimbja e shpinës, dhimbjet e barkut në formë brezi.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Meqenëse kanceri i pankreasit ka karakteristika të ngjashme me disa sëmundje të tjera, kjo zvogëlon edhe shansin e diagnostikimit të hershëm. Nëse kanceri që fillon në pankreas zbulohet para se të përhapet në limfa, shansi i mbijetesës 5-vjeçare mund të rritet nga 5% në 16%. Me ekzaminimin e bërë kontrollohet në cilën fazë është tumori i pankreasit dhe nëse ka përhapje. Nëse tumori është në kokën e pankreasit, nuk është e mundur të hiqet vetëm pjesa e kokës së pankreasit, prandaj nuk ka ndërhyrje. Nëse tumori mund të hiqet me operacion, zgjidhet 'Operacioni Whipple', sepse siguron komoditetin më të mirë të jetës. Te tumoret në fazë të avancuar nuk bëhet kirurgji. Me kemoterapinë mund të kryhen disa punë për përmirësimin e cilësisë së jetës, si korrigjimi i verdhëzës, sigurimi i mbështetjes ushqimore, zvogëlimi i dhimbjes:

• Kryerja e ERCP (metodë endoskopike e përdorur për diagnostikimin e problemeve si gurë, tumore ose inflamacion kronik në kanalet e safrës dhe kanalin e pankreasit, që mund të krijojnë bllokim ose ngushtim) dhe vendosja e stent-it në rrugën e safrës,

• Kryerja e PTK për nxjerrjen jashtë të safrës,

• Vendosja e kateterit për zvogëlimin e ndjesisë së dhimbjes,

• Vendosja e stent-it në zorrën e dymbëdhjetë për tumoret që shkaktojnë bllokim,

• Te kanceri lokal i avancuar i pankreasit përdoret kemoradioterapi e njëkohshme; te rastet metastatike përdoret kemoterapia.

Kanceri i stomakut

Kanceri i stomakut, që është ndër llojet e kancerit më të shpeshta në vendin tonë, zë vendin e dytë mes llojeve të kancerit të shfaqura tek gratë, pas kancerit të gjirit. Në botë numri i personave me këtë kancer po ulet, ndërsa në Turqi shënon rritje. Tumoret që zhvillohen në mukozën e stomakut, veçanërisht në anën e vogël, në pjesën e sipërme të majtë të barkut, shkaktojnë kancer. Ky kancer hasej më shumë në Detin e Zi dhe në Anadollin Lindor në Turqi; në botë shfaqet në vendet e Lindjes së Largët si Japonia, Kina, dhe në vendet e Evropës Veriore. Në formimin e kancerit të stomakut, zakoni i gabuar ushqimor (konsumimi i tepërt i ushqimeve të kripura, konsumimi i mishit të papjekur, ngrënia e mishit të djegur, mungesa e perimeve dhe frutave në dietë etj.) zë një vend të rëndësishëm.

Kush janë në rrezik?

• Burrat, tek të cilët kanceri i stomakut shfaqet dy herë më shumë se tek gratë,

• Ata mbi 50 vjeç (sot mosha e kapjes së kancerit të stomakut ka zbritur deri në 30),

• Ata që punojnë me azbest dhe gome,

• Minatorët e qymyrit,

• Punonjësit në prodhimin e gomës dhe petrokimikateve,

• Ata që merren me peshkim,

• Ata që konsumojnë shumë ushqime të tymosura, të kripura, që përmbajnë aditivë ose të skuqura,

• Ata që konsumojnë salsiçe, salami, sosiçe dhe mishe të përpunuara me nitrit dhe nitrat,

• Ata që konsumojnë sasi të madhe mishi të kuq,

• Veçanërisht ata që fillojnë të pinë duhan në moshë të re (krahasuar me ata që nuk pinë, kanë rrezik 2 herë më të madh),

• Ata që kanë kaluar më parë operacion të stomakut (periudha me rrezikun më të lartë janë 20 vitet e para pas operacionit të stomakut),

• Ata që kanë kaluar infeksion Helicobacter (rreziku i zhvillimit të kancerit të stomakut është 4 herë më i madh sesa te një person i shëndetshëm),

• Ata me polip në stomak,

• Ata që konsumojnë ujë pijeje me cilësi të dobët,

• Ata me anemi pernicioze që bazohet në mungesë të vitaminës B 12,

• Ata me gastrit atrofik,

• Ata me histori familjare të kancerit të stomakut,

• Ata që pinë shumë duhan,

• Personat me grup gjaku A (Edhe pse shkaku nuk dihet saktë, kanë rrezik më të lartë sesa personat me grupe të tjera gjaku),

• Pacientët me mbipeshë dhe obezitet janë në rrezik.

Cilat janë simptomat?

Kanceri i stomakut është gjithashtu një nga sëmundjet që përparojnë në mënyrë të heshtur. Zakonisht jep simptoma në fazat e avancuara të sëmundjes. Për këtë arsye, personat me rrezik mund ta diagnostikojnë sëmundjen vetëm me ekzaminim endoskopik. Te personat me kancer stomaku mund të shfaqen simptoma si rezultat i problemeve serioze ushqimore ose përhapjes së fortë të tumorit. Këto simptoma zakonisht janë: dhimbje në zonën e stomakut, ndjesi rëndesë në stomak, mungesë oreksi, humbje e dukshme peshe, dhimbje barku, fryrje dhe ndjesi shqetësimi në stomak pas të ngrënit, nauze, të vjella, lodhje, zakonisht gjakderdhje e fshehtë në stomak ose zorrë.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Kanceri i stomakut zakonisht shfaqet me shqetësim tretjeje. Por në këtë periudhë duhet që si pacienti ashtu edhe mjeku ta marrin seriozisht këtë ankesë dhe pacientit patjetër t'i bëhet gastroskopi për të hetuar mundësinë e kancerit të stomakut. Në diagnostikimin e këtij kanceri, faza më e rëndësishme është gastroskopia dhe biopsia. Metoda më efektive e trajtimit të kancerit të stomakut është operacioni. Por që ky operacion të jetë efektiv, sëmundja duhet të zbulohet dhe të ndërhyhet në fazat e para. Pas operacionit, sipas formës së kancerit, mund të aplikohet kemoterapia ose radioterapia.

Mënyrat e mbrojtjes

• Në kancer diagnostikimi i hershëm është shumë i rëndësishëm. Mos i ndërprisni kontrollet tuaja të rregullta.

• Konsumoni sasi të bollshme perimesh dhe frutash të freskëta (domate, karotë, patate).

• Nëse pini duhan dhe alkool, patjetër lërini.

• Qëndroni larg ushqimeve shumë të pikante.

• Pijet e nxehta dhe të ftohta, ushqimet artificiale mund të shkaktojnë kancer stomaku.

• Zvogëloni përdorimin e yndyrës shtazore.

• Bëni ushtrime të rregullta.

Kanceri i kolonit

Kanceri i kolonit, një nga sëmundjet nga të cilat çdo vit në botë preken rreth 1 milion persona, po shfaq rritje të vazhdueshme në Turqi. Sëmundje ku të ushqyerit e gabuar luan një rol të rëndësishëm; te burrat shfaqet më shpesh se te gratë. Është lloj kanceri i shkaktuar nga polipet që zhvillohen në zorrën e trashë, të quajtur kolon. Veçanërisht në vendet perëndimore hasen më shpesh; kanceri i kolonit zë vendin e 3-të sa i përket frekuencës në botë. Në formimin e kancerit të kolonit, shkaku i të cilit nuk dihet saktë, luajnë rol faktorët mjedisorë dhe gjenetikë. Kanceri i kolonit mund të lindë nga baza e polipit që zhvillohet në kolon, ose nga mukoza që formon sipërfaqen e brendshme.

Cilat janë simptomat?

Sëmundje që përparon në mënyrë të heshtur dhe nuk shfaq simptoma për shumë vite; në fazën e avancuar ndihet masë në bark, shfaqet gjak në jashtëqitje, mungesë oreksi, lodhje e shpejtë, ndryshim i zakoneve të defekimit në formën e diarresë ose kapsllëkut, jashtëqitja hollohet si laps, ndjesia se nuk mund të bëhet plotësisht jashtëqitje, zbehje për shkak të humbjes së fshehtë të gjakut, mukus në jashtëqitje, dhe shfaqen simptoma të humbjes së peshës.

Kush janë në rrezik?

• Personat me kancer kolon në familje,

• Ata që kanë polip në zorrë,

• Personat që më parë kanë kaluar kancer gjiri, mitre dhe vezoresh,

• Ata që kanë kaluar sindromin e Gardner dhe sëmundjen e Polipozës familjare,

• Ata me Kolit ulcerativ dhe sëmundjen e Crohn,

• Ata mbi 50 vjeç,

• Ata që ndjekin dietë tip perëndimor,

• Ata që konsumojnë më shumë yndyrë shtazore dhe mish të kuq,

• Ata që konsumojnë tepër duhan dhe alkool,

• Ata që jetojnë një jetë larg ushtrimeve,

• Pacientët me obezitet janë në rrezik.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Meqenëse sëmundja përparon në mënyrë të heshtur, procesi i vërejtjes vonohet; por nëse diagnostikohet me testet e rregullta të skanimit në fazën e hershme, rritet mundësia e shërimit me trajtim. Veçanërisht personat me kancer kolon në familje duhet t'i bëjnë rregullisht testet e mëposhtme.

• Çdo vit kontrollohet gjaku në jashtëqitje; nëse testi i gjakut të fshehtë del pozitiv, kolonoskopi (vizualizimi i gjithë zorrës së trashë),

• Çdo pesë vjet bëhet endoskopia e rektumit dhe 50 cm-ve të fundit të zorrës së trashë (rektosigmoidoskopi),

• Çdo dhjetë vjet bëhet kolonoskopi (personat me kancer kolon në familje duhet ta bëjnë këtë test çdo vit nën kontroll mjekësor)

Në vendin tonë, meqenëse kur shfaqen simptomat nuk drejtohen te mjeku, kanceret e kolonit nuk zbulohen në fazën fillestare. Në të gjitha fazat e kancerit të kolonit, trajtimi kryesor është kirurgjik. Zona me tumor hiqet me metoda kirurgjikale dhe pjesa e poshtme dhe e sipërme e zorrës së hequr lidhen me njëra-tjetrën. Por sipas vendndodhjes, madhësisë dhe fazës së tumorit, dhe problemeve që ka shkaktuar te pacienti, forma e trajtimit kirurgjik ndryshon (nëse tumori është vendosur afër anusit, meqenëse kjo zonë është e shkurtër, i gjithë anusi hiqet dhe kolon lidhet me murin e barkut). Pas operacionit, trajtimi vazhdon me kemoterapi sipas fazës së sëmundjes. Në këtë sëmundje nuk përdoret radioterapia.

Mënyrat e mbrojtjes

Ushqimi me shumë fibra është mbrojtës kundër kancerit të kolonit. Meqenëse ekziston një lidhje e drejtpërdrejtë midis ushqimeve yndyrore dhe kancerit të kolonit, duhet konsumuar ushqime me përmbajtje të ulët yndyrore; duhet qëndruar sa më larg mishit të kuq dhe ushqimeve yndyrore, dhe duhet bërë ushtrime të rregullta. Një mënyrë tjetër për t'u mbrojtur nga kanceri i kolonit është bërja e kontrolleve të rregullta. Me këto kontrolle është e mundur të parandalohet sëmundja dhe të vendoset diagnoza e hershme. Në studimet e bëra në vitet e fundit janë konstatuar edhe kontributet mbrojtëse të konsumimit të ushqimeve të pasura me kalcium dhe të barnave antiinflamatorë jo-steroidë.

Kanceri i mëlçisë

Kanceri i mëlçisë është rritje anormale që shfaqet në qelizat e mëlçisë. Mëlçia ka detyra shumë të rëndësishme, si largimi i substancave të dëmshme nga trupi, prodhimi i safrës që siguron tretjen e yndyrave, depozitimi i sheqerit, prodhimi i proteinave. Për shkak të rëndësisë së saj në trup dhe strukturës qelizore të mëlçisë, është ndër kancerët me rrezik më të lartë dhe më të shpeshtë. Në formimin e tij luajnë rol të rëndësishëm cirroza (alkooli), infeksionet Hepatit B dhe C. Pacientët që kanë zhvilluar cirrozë për ndonjë arsye kanë rrezik vjetor të zhvillimit të HCC prej 3-5%. Gjithashtu, aflatoksina e gjetur në ushqimet e myshkëzuara (veçanërisht drithërat) është shkak i rëndësishëm i shfaqjes së sëmundjes.

Llojet e kancerit të mëlçisë

Ka dy lloje kancer mëlçie: primar dhe sekondar. Nëse kanceri ka filluar brenda mëlçisë dhe përhapet nga këtu, quhet Primar; nëse ka filluar në një organ tjetër dhe më vonë është përhapur në mëlçi, quhet Sekondar. Organet më të përhapura nga ku fillon kanceri sekondar i mëlçisë janë mushkëritë, gjoksi dhe zorra e trashë. Llojet më të përhapura të kancerit primar të mëlçisë janë:

Hepatoçelular karcinoma: Shpesh shfaqet në lidhje me cirrozën dhe infeksionet Hepatit B ose C. Gjithashtu, të gjitha sëmundjet që shkaktojnë cirrozë e mbështesin kancerin HCC. Është lloji më i shpeshtë i kancerit primar të mëlçisë, me 75%. Më shpesh shfaqet në moshën 40-60 vjeç; te meshkujt 5 herë më shumë se te femrat. Shfaqet me zmadhim të mëlçisë, grumbullim lëngu në bark (ky lëng mund të jetë edhe me gjak), dhimbje e fortë në zonën e barkut, lodhje, mungesë oreksi, humbje peshe, ndjesi masë në bark. Megjithatë, diagnoza e saktë mund të vendoset me biopsi të mëlçisë.

Kolanjiokarcinoma: Lloj kanceri që shfaqet rrallë në qelizat e kanalit të safrës. Sëmundja, që shfaqet me dhimbje barku, lodhje, ethe dhe humbje peshe, zakonisht shfaqet në moshën 50-70 vjeç. Diagnostikohet me ultrazë, BT, rritje të ALP dhe biopsi.

Kush janë në rrezik?

• Ata që pinë alkool,

• Pacientët me Hepatit B dhe Hepatit C

• Pacientët me sëmundje kronike të mëlçisë,

• Ata me histori familjare të kancerit të mëlçisë janë në rrezik.

Cilat janë simptomat?

Kanceri i mëlçisë është një sëmundje e heshtur. Për këtë arsye nuk jep simptoma në fazën e hershme. Kur vendoset diagnoza, sëmundja zakonisht ka arritur fazat e avancuara. Ndërsa diametri i kancerit rritet, shfaqet me dhimbje të përhapur dhe të dukshme në anën e djathtë të barkut. Në fazën e avancuar, kësaj dhimbjeje të fortë të barkut mund t'i shoqërohen mungesa e oreksit, lodhja, humbja serioze e peshës, verdhëza në lëkurë, grumbullimi i lëngut në bark, fryrja e barkut dhe lodhja e shpejtë. Meqenëse ka simptoma pothuajse të njëjta me cirrozën, nëse nuk shqyrtohet me kujdes, pacientit mund t'i vendoset diagnoza e cirrozës. Në këtë pikë është shumë e rëndësishme t'i drejtoheni një mjeku specialist.

Diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm

Edhe pse shansi i diagnostikimit të hershëm të kancerit të mëlçisë është shumë i ulët, me check-up-et e rregullta që do të bëni, është e mundur ta zbuloni sëmundjen para se të kalojë në fazat e avancuara. Diagnoza e sëmundjes mund të vendoset me ultrasonografi, tomografi të kompjuterizuar dhe rezonancë magnetike. Gjithashtu bëhet edhe testi i alfafetoproteinës. Trajtimi themelor i kësaj sëmundjeje është heqja e tumorit me operacion. Te pacientët me funksione të mjaftueshme të mëlçisë, mund të hiqet me operacion i gjithë masa (nëse tumori është i kufizuar brenda mëlçisë); nëse pacienti nuk është i përshtatshëm për operacion, aplikohet trajtimi me kemoembolizim (trajtim që kufizon rritjen e masës duke dhënë barna brenda arteries së mëlçisë). Kemoterapia e aplikuar në llojet e tjera të kancerit nuk është metodë efektive në kancerin e mëlçisë.