Presioni Intraokular (Glaukoma)

Çfarë është presioni intraokular (glaukoma)?

Është një sëmundje e syrit në të cilën dëmtohet nervi optik i syrit. Nervi optik (emri mjekësor Nervus Opticus) i transmeton trurit imazhin e krijuar nga drita që hyn në sy dhe mundëson shikimin. Dëmtimi në këtë nerv lidhet zakonisht me presionin e lartë brenda syrit. Por kjo nuk do të thotë se dëmtimi nuk ndodh me presion normal të syrit. Kjo sëmundje mund të shfaqet edhe me presion normal dhe zakonisht përkeqësohet me kalimin e kohës. Fëmijët e familjeve me presion intraokular janë në rrezik për këtë sëmundje. Mund të prekë çdo grup moshe, por shfaqet më shpesh te të rriturit e moshuar. Është një nga shkaqet kryesore të verbërisë te personat mbi 60 vjeç.

Sëmundja ka shumë forma dhe pothuajse nuk ka shenja paralajmëruese. Kjo do të thotë se te personat me sëmundjen mund të mos vërehet asnjë simptomë. Arsyeja është se dëmtimi i nervit optik nga rritja e presionit në sy zhvillohet ngadalë, gjatë një periudhe kohe. Dëmtimi i shkaktuar nga ndryshimi i presionit fillon të shfaqet me kalimin e kohës dhe përkeqësohet gradualisht. Në disa raste mund të shkaktojë humbje të përhershme të shikimit dhe madje verbëri. Efekti është aq gradual sa zakonisht përparimi i tij nuk vihet re fare.

Dëmtimi i aftësisë shikuese është i pakthyeshëm. Por nëse sëmundja diagnostikohet herët, presioni i syrit mund të ulet dhe humbja e shikimit mund të ngadalësohet ose të ndalohet. Prandaj, për diagnozë dhe trajtim, është më e shëndetshme të mos i humbni kontrollet e rregullta okulistike, përpara se presioni juaj intraokular të çojë në humbje afatgjatë të shikimit.

Të kesh presion intraokular do të thotë se do të kesh nevojë për trajtim dhe monitorim të rregullt gjatë gjithë jetës.

Si zhvillohet presioni intraokular (glaukoma)?

Për të kuptuar se si shfaqet kjo sëmundje, duhet të njohim në përgjithësi strukturat e syrit. Kornea është pjesa e syrit që lejon hyrjen e dritës në sy. Prandaj është shumë e rëndësishme për shikimin. Irisi është bebëza e syrit. Lidhjen midis syrit dhe trurit e siguron nervi optik, ose me emër tjetër nervi optik. Ai i transmeton trurit imazhet e marra përmes syrit. Glaukoma zhvillohet kur dëmtohet nervi optik. Me dëmtimin e këtij nervi, në fushën e shikimit shfaqen pika të verbra. Arsyeja e kësaj nuk dihet ende plotësisht. Megjithatë, dëmtimi i këtij nervi zakonisht lidhet me rritjen e presionit në sy.

Struktura si rrjetë që ndodhet në sy është përgjegjëse për daljen e lëngut nga syri. Kjo strukturë ndodhet në këndin ku bashkohen bebëza e syrit dhe korneja. Kur prodhohet shumë lëng në sy që nuk mund të largohet përmes këtij kanali, ose kur kanali nuk mund ta kryejë funksionin e drenazhimit për shkak të obstruksioneve, lëngu fillon të grumbullohet në sy. Ky grumbullim nuk ndodh befas, por me kalimin e kohës. Me grumbullimin e lëngut rritet presioni i syrit. Prandaj presioni intraokular është sëmundje që përparon ngadalë. Ky presion mund të dëmtojë nervin optik. Dëmtimi i nervit optik gjithashtu varet nga presioni, prandaj shenjat, nëse shfaqen, shfaqen edhe ato me kalimin e kohës.

Te kush shfaqet?

Sëmundja mund të shfaqet në çdo grup moshe. Por të qenit mbi 40 vjeç ose që dikush nga familja është i sëmurë janë faktorë të njohur rreziku. Gjithashtu është një nga shkaqet kryesore të verbërisë te personat mbi 60 vjeç.

Cilat janë simptomat e presionit intraokular?

Sëmundja zakonisht nuk jep shenja në fillim. Ajo ka tendencë të zhvillohet ngadalë me kalimin e kohës dhe fillimisht prek shikimin periferik (emri mjekësor Periferik Görüş), domethënë pjesën anësore të fushës së shikimit. Humbja e shikimit fillon nga pjesa e fushës periferike të shikimit që është më afër hundës. Por nga fillimi i kësaj humbjeje të shikimit mund të kalojnë vite. Prandaj shumë njerëz nuk e dinë as që janë të sëmurë, dhe kjo zakonisht zbulohet gjatë një ekzaminimi rutinë të syve.

Nëse gjatë jetës së përditshme vini re ndonjë simptomë të lidhur me presionin intraokular, ato mund të jenë:

• Shikim i turbullt,
• Kokëdhimbje e lidhur me shikimin e turbullt ose
• Mund të përfshijë shikimin e dritave të ndritshme dhe rrathëve me ngjyra ylberi rreth tyre.

Presioni intraokular shpesh prek të dy sytë njëkohësisht. Por ndonjëherë presioni mund të jetë më i lartë në një sy.

Shumë rrallë, mund të zhvillohet papritur dhe në këtë rast mund të shkaktojë simptomat e mëposhtme:

• Dhimbje e fortë në sy,
• Nauze dhe të vjella,
• Sy të kuq,
• Kokëdhimbje,
• Ndjeshmëri rreth syrit,
• Shikim i rrathëve rreth dritave,
• Shikim i turbullt.

Glaukoma e patrajtuar mund të përparojë dhe të shkaktojë verbëri.

Si bëhet diagnostikimi dhe identifikimi i presionit intraokular?

Testet e nevojshme për diagnozën janë të pa dhimbshme dhe të shkurtra. Këto teste kryhen nga mjeku specialist i syve. Përdoren pika për të zgjeruar (dilatuar) bebëzat dhe për ekzaminim.

Mjeku juaj specialist mund të kontrollojë nervin optik për shenjat e sëmundjes, dhe në kontrollin e radhës mund të bëjë fotografi për të parë ndryshimin midis dy ekzaminimeve. Mund të kryejë testin e quajtur tonometri për të kontrolluar presionin e syrit. Mund të kryejë gjithashtu testin e fushës së shikimit për të parë nëse ka humbje të shikimit periferik. Nëse ka dyshim për glaukomë, mund të kërkojë kryerjen e testeve të imazherisë specifike për nervin optik.

Meqenëse presioni intraokular është sëmundje që përparon pa shenja, mos e humbni ekzaminimin tuaj rutinë të syve, sepse kjo është shumë e rëndësishme për diagnozën e hershme.

Në rast diagnoze të glaukomës, ajo mund të jetë një nga llojet e mëposhtme:

• Glaukoma me kënd të hapur:

Merr këtë emër sepse kanali i drenazhimit të formuar nga bebëza (iris) dhe kornea mbetet i hapur. Është forma më e shpeshtë. Presioni i syrit rritet ngadalë dhe gradualisht.

• Glaukoma me mbyllje këndi:

Kur bebëza e syrit ënjtet, bllokon pjesërisht ose plotësisht kanalin e drenazhimit. Prandaj lëngu nuk mund të qarkullojë në sy dhe presioni i syrit rritet. Meqenëse varet nga ënjtja e bebëzës, mund të shfaqet papritur ose gradualisht.

• Glaukoma me presion normal:

Nervi optik mund të dëmtohet edhe kur presioni i syrit është normal. Nuk dihet me saktësi shkaku i kësaj. Qarkullimi i gjakut në nervin optik mund të jetë ulur. Qarkullimi i kufizuar i gjakut mund të ketë shkaqe të ndryshme.

• Glaukoma te fëmijët:

Fëmijët mund të lindin me sëmundjen. Ose sëmundja mund të shfaqet në vitet e para të jetës. Obstruksioni i drenazhimit, lëndimi ose shkaqe të tjera themelore mjekësore që shkaktojnë dëmtim të nervit optik mund të shkaktojnë këtë sëmundje te fëmijët.

• Glaukoma pigmentare:

Shfaqet kur grimca të vogla pigmenti shkëputen si pulla nga bebëza e syrit. Këto grimca ngadalësojnë ose bllokojnë plotësisht drenazhimin e lëngut nga syri. Grumbullimet e grimcave rrisin presionin e syrit dhe shfaqet presioni intraokular.

Të gjitha këto lloje të ndryshme kanë tendencë të trashëgohen në familje. Për të mësuar nëse jeni në rrezik, mund të konsultoheni me mjekun tuaj.

Cilat janë shkaqet e glaukomës?

Në shfaqjen e sëmundjes luajnë rol faktorë të ndryshëm. Shumicën e rasteve e shkakton presioni i syrit që lind kur lëngu i syrit nuk mund të largohet siç duhet. Lëngu i quajtur humor akuoz brenda syrit, nën kushte normale, del nga syri përmes një kanali si rrjetë. Ky kanal ndodhet në këndin ku bashkohen irisi (bebëza e syrit) dhe korneja dhe njihet edhe si rrjeta trabekulare. Nëse ka një obstruksion në kanal ose nëse syri prodhon shumë më tepër lëng se normalisht, lëngu grumbullohet në sy. Si rezultat i grumbullimit të lëngut që duhet të largohet nga syri, shfaqet presion i lartë i syrit. Rritja e presionit të syrit me kalimin e kohës shkakton dëmtim të nervit optik.

Ende nuk dihet qartë pse ndodh kjo. Megjithatë, mund të përmendim faktorët e mëposhtëm të rrezikut:

• Mosha: Me rritjen e moshës së pacientit, shpërndarja e sëmundjes gjithashtu rritet.
• Origjina etnike: Njerëzit me origjinë afrikane, karaibe ose aziatike janë në rrezik të lartë për këtë sëmundje.
• Historiku familjar: Të kesh një prind ose vëlla me glaukomë është faktor i njohur rreziku.
• Gjendje të tjera mjekësore: Besohet se gjendje mjekësore si miopia (të mos shohësh dot nga afër), hipermetropia (të mos shohësh dot nga larg) dhe diabeti mund të shkaktojnë sëmundjen.

Përveç këtyre, lëndimi i syrit nga një objekt i rëndë ose nga një kimikat, infeksioni i rëndë i syrit, enët e gjakut të bllokuara brenda syrit dhe gjendjet inflamatore janë shkaqe më pak të shpeshta. Një operacion i syrit i kryer për një arsye tjetër mund të shkaktojë gjithashtu këtë gjendje. Por kjo është shumë e rrallë. Në këtë sëmundje, që zakonisht prek të dy sytë njëkohësisht, ndonjëherë një sy mund të dëmtohet më shumë se tjetri.

Cilët janë faktorët e rrezikut për presionin intraokular?

Si në çdo sëmundje, edhe për glaukomën disa njerëz kanë rrezik më të lartë se normalisht për ta marrë sëmundjen. Këta faktorë rreziku mund të renditen si më poshtë:

• Mbi 40 vjeç,
• Historik glaukome në anëtarët e familjes,
• Origjinë afrikane, hispanike ose aziatike,
• Presion i lartë i syrit aktualisht,
• Vuajtja nga miopia ose hipermetropia,
• Lëndim i syrit,
• Përdorim afatgjatë i steroideve,
• Korneat me strukturë të hollë në qendër,
• Dobësi e nervit optik,
• Diabeti, migrena, presioni i lartë i gjakut ose probleme të tjera shëndetësore sistemike që prekin të gjithë trupin,

Nëse dyshoni se jeni në grupin me rrezik për glaukomën, mund të mendoni të drejtoheni në institucionin shëndetësor më të afërt.

Si trajtohet presioni intraokular?

Në trajtimin e glaukomës ekzistojnë opsione të ndryshme: barna (zakonisht pika për sy), trajtimi me lazer dhe operacioni. Sapo vendoset diagnoza, është e rëndësishme të fillohet trajtimi. Trajtimet (çfarëdo lloji qofshin) nuk mund të rikthejnë dëmin që ka ndodhur në shikimin tuaj. Ato mund të parandalojnë vetëm përkeqësimin e mëtejshëm të dëmtimit në sy.

Metodat e trajtimit për glaukomën janë si më poshtë:

• Barna:

Pikat e syve me recetë janë metoda trajtimi më e përdorur. Duke ulur presionin e syrit, parandalojnë dëmtimin e mëtejshëm të nervit optik.

• Trajtimi me lazer:

Për të ulur presionin e syrit, mjeku specialist mund të përdorë trajtim me lazer për të ndihmuar lëngun të dalë nga syri.

• Operacioni:

Rekomandohet nëse barnat dhe trajtimi me lazer nuk japin rezultat. Ekzistojnë disa lloje të ndryshme operacionesh që mund të ndihmojnë lëngun të dalë nga syri.

Edhe pse glaukoma është sëmundje e rëndë, i përgjigjet mirë trajtimit. Një masë e mirë parandalimi kundër glaukomës është mos neglizhimi i kontrolleve tuaja rutinë të syve.