Kujdes Ndaj Dhimbjes Së Kthetrës Te Të Rinjtë!

Dhimbja e kthetrës është një problem shumë i zakonshëm në mbarë botën dhe me kalimin e kohës shfaqet gjithnjë e më shpesh. Te të paktën 10% e popullsisë së rritur mund të zhvillohen dhimbje kronike të kthetrës për arsye të ndryshme. Shumica e tyre nuk kanë rëndësi klinike dhe kalojnë shpejt, prandaj dhimbjes së kthetrës shpesh nuk i jepet rëndësi. Por një pjesë e këtyre dhimbjeve shkaktohen nga arsye mekanike, si hernia e diskut të kthetrës dhe thyerja me shtypje e vertebrave lumbare, ndërsa një pjesë tjetër, sidomos e filluar në moshat e reja deri në mesmoshë, shkaktohet nga reumatizmi inflamator i llojit Spondiliti ankilozues (AS) dhe sëmundjet e lidhura me të. Gjithashtu, edhe pse rrallë, disa lloje kanceri mund të shfaqen për herë të parë me dhimbje kthetre. Po ashtu, disa infeksione, si Brucella, mund të shfaqen me dhimbje kthetre. Për këto arsye, dhimbja e kthetrës duhet marrë seriozisht dhe është e nevojshme të hetohet nëse ekziston një sëmundje themelore.

Këtu do të flasim për Spondilitin ankilozues (AS) dhe sëmundjet e lidhura me të, që janë shkak i shpeshtë i dhimbjes kronike të kthetrës te të rinjtë. AS, në vitet e fundit, është vërejtur se është i shpeshtë në shoqëri. Thuhet se AS dhe sëmundjet e lidhura me të janë rreth %0.1 -1 te të rriturit. Pra, për shembull, nëse supozojmë se në një qytet me madhësi mesatare ka 100.000 të rritur, mund të parashikojmë se të paktën 100 deri në 1000 persona kanë AS dhe sëmundje të lidhura.

Cili është shkaku i sëmundjes?

Shkaku ende nuk dihet. Por nëse njëri nga prindërit ka këtë sëmundje, rritet mundësia që fëmijët ta zhvillojnë. Kjo sugjeron se ka një anë gjenetike. Me të vërtetë, te këta pacientë, një gjen i quajtur HLAB27 gjendet të paktën 10 herë më shpesh sesa te njerëzit e shëndetshëm. Gjithashtu, përveç pranisë së këtij gjeni, disa mikrobe që shkaktojnë sëmundje të zorrëve dhe të traktit urinar çojnë në zhvillimin e AS dhe sëmundjeve të lidhura. Gjithashtu, psoriaza (sëmundja e sedefit) dhe sëmundjet inflamatore të zorrëve (si Crohn, kolit ulceroz) mund të shkaktojnë shfaqjen e këtyre sëmundjeve.

Si fillon sëmundja?

Veçoria kryesore është dhimbja e kthetrës që zhvillohet në mënyrë të fshehtë, në moshën 20–40 vjeç. Kjo dhimbje rritet pas periudhave të gjata të palëvizjes. Për shembull, pacienti ndihet më keq në mëngjes; dhimbja e kthetrës fillon nga mesnata dhe bëhet më e fortë në mëngjes. Kur pacienti lëviz, shkon në punë ose bën banjo me ujë të ngrohtë, ndihet më mirë nga dhimbja e kthetrës. Me kalimin e kohës, dhimbja përhapet edhe në shpinë dhe qafë, kufizon lëvizjet e kthetrës, shpinës dhe qafës dhe mund të shkaktojë kërrusje të shpinës. Këto sëmundje nuk prekin vetëm kthetrën. Mund të prekin shumë kyçe, sidomos kyçet e kyçit të këmbës dhe të gjurit. Angazhimi i kyçit të ijës mund të jetë aq i rëndë sa të kërkojë protezë të ijës.

Në disa raste, sëmundja fillon për herë të parë me një sëmundje të syve të quajtur uveit. Prandaj, veçanërisht çdo person me uveit anterior duhet të hetohet për AS dhe sëmundjet e lidhura me të. Nëse personat me psoriazë dhe sëmundje inflamatore të zorrëve kanë dhimbje kthetre, duhet të jemi të kujdesshëm për këto sëmundje. Më rrallë, mund të shkaktojë probleme në zemër, mushkëri dhe veshka. Mund të shkaktojë humbje dendësie kockore dhe thyerje me shtypje në vertebra. Kontakti i hershëm me specialistin e reumatologjisë e bën të mundur njohjen më të hershme të sëmundjes. Shumë raste trajtohen për vite të tëra si hernie e diskut të kthetrës, madje edhe me operacione.

A ka ndryshime midis grave dhe burrave?

Disa studime raportojnë se kjo grup sëmundjesh shihet pak më shpesh te gratë. Megjithatë, te gratë sëmundja përgjithësisht ecën më lehtë. Te burrat mund të ecë më rëndë dhe, me kalimin e kohës, të shkojë deri te kërrusja e rëndë. Te gratë, tablo e rëndë e sëmundjes shfaqet më rrallë. Por kjo sëmundje te gratë nuk do të thotë se nuk duhet trajtuar. Pacientët që nuk trajtohen mund të përjetojnë shumë probleme, kryesisht deformime të shtyllës kurrizore dhe të kyçeve të tjera, si dhe probleme të veshkave dhe zemrës.

Si bëhet trajtimi?

Këto sëmundje janë sëmundje që ecin me inflamacion, të nisur nga faktorë të jashtëm, si infeksionet, te individët me predispozitë gjenetike. Synimi ynë kryesor është të pengojmë inflamacionin. Për këtë, përveç ilaçeve, pacientët duhet të bëjnë ushtrime që forcojnë muskujt e shpinës. Notimi, volejbolli dhe sporte të tjera janë shumë të përshtatshme për këtë qëllim. Rekomandohet që pacientët të mos flenë në anë, të flenë shtrirë në shpinë ose me fytyrën poshtë dhe të shtrihen drejt, si dhe të ndalojnë duhanin. Si përfundim, të rinjtë me dhimbje kthetre, që është më e theksuar në mëngjes, nuk duhet ta lënë pas dore këtë gjendje dhe medoemos duhet të kërkojnë ndihmën e mjekut. Diagnoza dhe trajtimi i hershëm do të minimizojnë dëmtimet e kyçeve dhe të kthetrës si dhe paaftësitë që mund të zhvillohen nga kjo.