Endokrinologji Pediatrike

Endokrinologjia pediatrike është një specialitet mjekësor që studion gjëndrat që prodhojnë hormone, të njohura si sistemi endokrin
,
shqyrton funksionet e hormoneve dhe hulumton mekanizmat që rregullojnë sekretimin e tyre.

Sistemi endokrin përbëhet nga gjëndra që sekretojnë hormone dhe ndodhen në organe të ndryshme të trupit. Ndër këto gjëndra janë hipofiza, tiroidja, pankreasi, gjëndrat mbiveshkore (adrenale), gonadet (testikujt dhe vezoret) dhe paratiroidet.

Endokrinologët vlerësojnë nëse këto gjëndra funksionojnë siç duhet dhe, nëse ka ndonjë ndryshim në nivelet e hormoneve, e diagnostikojnë dhe e trajtojnë atë.

Problemet që shkaktohen nga çrregullimet në prodhimin ose funksionin e hormoneve, jetike për rritjen, zhvillimin dhe pjekurinë e fëmijëve, hyjnë në fushën e endokrinologjisë pediatrike. Endokrinologët pediatër diagnostikojnë dhe trajtojnë sëmundjet endokrine te foshnjat, fëmijët dhe adoleshentët, që nga periudha e të porsalindurit deri në moshën 18 vjeç. Kryesoret ndër këto sëmundje janë:

1-Çrregullimet e rritjes
:

Shtati i shkurtër: Gjendje në të cilën fëmija nuk rritet sa pritet për moshën e tij; ndër shkaqet përfshihen

mungesa e izoluar e hormonit të rritjes, pamjaftueshmëria e hipofizës dhe hipotiroidizmi, si dhe kequshqyerja, sindromat gjenetike (si sindroma Turner) ose shtati i shkurtër familjar.

Shtati i gjatë: Fëmijët mund të jenë më të gjatë se moshatarët e tyre për shkak të tepricës së hormonit të rritjes (për shkak tumoresh ose shkaqesh gjenetike) ose për arsye familjare. Fëmijët me pubertet të hershëm dhe ata me hiperplazi kongjenitale adrenale mund të jenë më të gjatë se moshatarët në fillim të sëmundjes, por gjatësia e tyre në moshë të rritur mund të mbetet e shkurtër.

2-Çrregullimet e zhvillimit seksual
: Një sërë problemesh që lindin për shkak të çrregullimeve hormonale gjatë zhvillimit të organeve seksuale ose në periudhën e pubertetit.

3-Çrregullimet e gjëndrave mbiveshkore
: Gjëndrat mbiveshkore prodhojnë kortizol dhe hormone të tjera dhe rregullojnë reagimin ndaj stresit. Problemet e gjëndrave mbiveshkore, si sëmundja e Addisonit ose sindroma e Cushingut, mund të shkaktojnë te fëmijët probleme në rritje, zhvillim dhe metabolizëm.
Mangësitë në prodhimin e hormoneve mbiveshkore si pasojë e çrregullimeve gjenetike mund të prishin edhe zhvillimin seksual.

4-Çrregullimet e metabolizmit të kockave
: Te fëmijët, çrregullimet në nivelet e kalciumit, fosforit dhe vitaminës D mund të ndikojnë në zhvillimin dhe shëndetin e kockave.

Rakitizmi, i cili shkaktohet nga mungesa e vitaminës D ose rezistenca ndaj saj dhe karakterizohet nga zbutja e

epifizave të kockave dhe shtrembërimi i kockave; humbja e masës kockore (osteopenia–osteoporoza), forcimi i tepërt i kockave (osteoskleroza) dhe sëmundja e kockave të qelqta (osteogenesis imperfecta) janë ndër sëmundjet e këtij grupi.

Gjithashtu, paaftësia e gjëndrës paratiroide për të prodhuar hormon (hipoparatiroidizmi), mosfunksionimi i hormonit paratiroid të prodhuar (pseudohipoparatiroidizmi) dhe prodhimi i tepërt i hormonit paratiroid (hiperparatiroidizmi) janë po ashtu sëmundje që ndikojnë në metabolizmin e kockave.

5-Hipoglicemia:
Hipoglicemia, e njohur si sheqer i ulët në gjak, mund të ndikojë në nivelet e energjisë dhe në metabolizmin e fëmijëve. Edhe pse është më e shpeshtë në periudhën e të porsalindurit, mund të shfaqet në çdo moshë.

6-Diabeti:
Një grup sëmundjesh në të cilat preket metabolizmi i karbohidrateve, proteinave dhe yndyrave, sepse nivelet e sheqerit në gjak mbeten të larta, ose për shkak se pankreasi nuk mund të prodhojë hormonin e insulinës, ose për shkak se insulina e prodhuar nuk funksionon siç duhet.
Diabeti i tipit 1 për shkak të mungesës së insulinës, diabeti i tipit 2 për shkak të rezistencës ndaj insulinës dhe diabeti MODY, i trashëguar gjenetikisht, janë format më të shpeshta të diabetit.

7-Obeziteti
: Më shpesh shfaqet obeziteti ekzogjen si pasojë e të ngrënit të tepërt dhe mungesës së aktivitetit fizik. Vetëm te 1–5%

e pacientëve obeziteti shkaktohet nga çrregullime gjenetike

, sindroma e Cushingut, hipotiroidizmi, çrregullimet e hormonit paratiroid dhe disa sindroma.

8-Qimëzimi i tepërt (hirsutizmi)

dhe çrregullimet menstruale
: Shfaqja e qimeve në zonën gjenitale dhe/ose nën sqetull para moshës tetë vjeç te vajzat dhe nëntë vjeç te djemtë mund të jetë shenja e parë e disa sëmundjeve gjenetike ose e tumoreve që sekretojnë androgjene (hormone mashkullore). Te vajzat e reja, qimëzimi i trupit i tipit mashkullor dhe çrregullimet menstruale mund të vijnë si pasojë e sëmundjeve si sindroma e vezoreve policistike, tumoret e vezoreve dhe hiperplazia kongjenitale adrenale.

Çrregullimet menstruale: Mungesa e plotë e menstruacioneve, mungesa e menstruacioneve për të paktën tre muaj pasi ato kanë filluar,

si dhe gjakderdhjet menstruale të shpeshta ose të tepërta mund të kenë gjithashtu shkaqe hormonale.

9-Sëmundjet e tiroides
: Çrregullime hormonale që lindin si pasojë e funksionimit të tepërt (hipertiroidizmi) ose të pamjaftueshëm (hipotiroidizmi) të gjëndrës tiroide. Këto sëmundje mund të shkaktojnë te fëmijët probleme në rritje dhe zhvillim.

10-Çrregullimet e pubertetit
: Fillimi i shenjave të pubertetit para moshës 8 vjeç te vajzat dhe 9 vjeç te djemtë konsiderohet pubertet i hershëm. Po ashtu, nëse te vajzat në moshën 13 vjeç dhe te djemtë në moshën 14 vjeç nuk ka shenja të pubertetit, kjo konsiderohet pubertet i vonuar.

11-Sëmundjet e shkaktuara nga çrregullimet kromozomike
: Në sëmundje si sindroma Turner, sindroma Klinefelter, sindroma Down dhe trizomitë e tjera, shumë çrregullime endokrine, veçanërisht shtati i shkurtër dhe sëmundjet e tiroides, janë më të shpeshta.

Fëmijët tanë, të cilët nuk janë të rritur në miniaturë dhe ndodhen në një proces të vazhdueshëm rritjeje dhe zhvillimi, ndryshojnë shumë nga të rriturit për nga karakteristikat e tyre fiziologjike dhe psikologjike. Problemet endokrine dhe hormonale që mund të shfaqen herët te fëmijët, nëse nuk trajtohen siç duhet, mund të shkaktojnë pasoja serioze më vonë në jetë. Problemet e sistemit endokrin te fëmijët e moshës 0–18 vjeç duhet patjetër të ndiqen dhe të trajtohen nga një specialist i endokrinologjisë pediatrike.