Neden Kilo Alıyorum? Gizli Kilo Alma Nedenleri

Beslenmenizde bir şey değişmediği halde tartıdaki sayı yükseliyorsa sebep her zaman tabaktakiler değildir. Uyku düzeni, stres, kullandığınız bir ilaç ya da fark edilmeden ilerleyen hormonal bir sorun da kilo aldırabilir. Aşağıda en sık karşılaşılan gizli nedenleri, hangi belirtilerin bir hastalığa işaret edebileceğini ve ne zaman doktora görünmeniz gerektiğini bulabilirsiniz.

Yemediğim halde neden kilo alıyorum?

Kilo, aldığınız enerji ile harcadığınız enerji arasındaki farka göre değişir. "Az yediğim halde kilo alıyorum" durumunda genellikle iki şeyden biri söz konusudur. Ya iştahınız, uykunuz ya da gün içindeki hareket miktarınız siz fark etmeden değişmiştir ya da vücudunuz yağ değil sıvı biriktiriyordur. İkinci ihtimal, özellikle birkaç gün içinde ortaya çıkan kilo artışlarında akla gelmelidir.

Yaşam tarzından kaynaklanan nedenler

Yetersiz ve kalitesiz uyku

Uzun süre az uyumak iştahı yöneten hormonların dengesini bozar. Açlık hissi veren hormon artarken tokluk hissi veren hormon azalır ve gün içinde daha sık acıkırsınız. Geç saatlere kadar ayakta kalmak gece atıştırmalarına da zemin hazırlar. Horlama ve gündüz uyuklama varsa uyku apnesi de araştırılmalıdır, çünkü uyku apnesi hem kilo almayı kolaylaştırır hem de fazla kilolarla birlikte ağırlaşır.

Uzun süren stres

Stres hormonu kortizol yüksek seyrettiğinde iştah artar ve canınız daha çok şekerli, yağlı yiyecekler çeker. Kortizolün uzun süre yüksek kalması, yağın özellikle karın bölgesinde toplanmasıyla da ilişkilidir. Stresle başa çıkmanın yolları için yetişkinlerde stres yazımıza göz atabilirsiniz.

Sigarayı bırakmak

Sigarayı bırakanların çoğu ilk yıl içinde ortalama 4–5 kilo alır, bazı kişilerde bu artış daha fazla olabilir. Nikotin iştahı bastırdığı ve metabolizmayı bir miktar hızlandırdığı için bıraktıktan sonra iştah açılır, eldeki boşluk da çoğu zaman atıştırmalıkla doldurulur. Yine de sigarayı bırakmanın sağlığa katkısı, alınan birkaç kilonun getirdiği riskten çok daha büyüktür. Bu süreçte Sigarasız Yaşam Polikliniği'nden destek alabilirsiniz.

Çok düşük kalorili diyetler

İhtiyacınızın çok altında beslenmek kısa vadede kilo verdirse de vücut bu duruma enerji harcamasını azaltarak uyum sağlar ve kas kaybı yaşanır. Diyet bırakıldığında kilolar hızla geri gelir. Sık tekrarlanan bu döngü, her seferinde kilo vermeyi biraz daha zorlaştırır. "Çok az yiyorum ama kilo alıyorum" diyenlerin bir kısmında sorunun kaynağı aslında bu kısıtlayıcı diyetlerdir.

Yaş ve azalan hareket

Yaş ilerledikçe kas kütlesi azalır ve günlük enerji ihtiyacı düşer. Yıllar önceki gibi yemeye devam edip daha az hareket ettiğinizde kilo yavaş yavaş artar. Masa başı bir işe geçmek ya da işe yürümek yerine arabayla gitmek gibi küçük değişiklikler bile birkaç yıl içinde tartıda fark edilir hale gelir.

Kilo aldırabilen ilaçlar

Bazı ilaçlar iştahı artırarak, vücutta su tutulmasına yol açarak ya da metabolizmayı etkileyerek kilo aldırabilir. En sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Kortizonlu ilaçlar (kortikosteroidler): Astım, romatizmal hastalıklar ve ağır alerjilerde kullanılır. İştahı açar ve vücutta su tutar. Uzun süre kullanıldığında yağ yüz, ense ve karın çevresinde birikebilir. Ayrıntılar için kortizon yazımızı okuyabilirsiniz.

• Bazı antidepresanlar ve psikiyatrik ilaçlar: Her antidepresan kilo aldırmaz, ancak bazılarında kilo artışı bilinen bir yan etkidir. Depresyonun kendisi de iştahı ve hareket isteğini değiştirerek kiloyu etkileyebilir.

• Diyabet, epilepsi ve migren tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar: İnsülin, bazı şeker ilaçları ve bazı nöbet ilaçları kilo artışına neden olabilir.

• Doğum kontrol hapları: İlk aylarda hafif bir sıvı tutulması görülebilir, ancak araştırmalar hapların uzun vadede belirgin kilo aldırmadığını gösteriyor.

Kullandığınız bir ilacın kilo aldırdığını düşünüyorsanız ilacı kendi başınıza bırakmayın. Doz ya da ilaç değişikliği için reçeteyi yazan hekiminizle konuşun.

Hormonal ve tıbbi nedenler

Hipotiroidi (tiroid bezinin az çalışması)

Tiroid hormonu azaldığında metabolizma yavaşlar. Kilo artışı genellikle birkaç kiloyla sınırlıdır ve bir kısmı sıvıdır. Asıl dikkat çeken, eşlik eden belirtilerdir: geçmeyen yorgunluk, sık üşüme, kabızlık, cilt kuruluğu ve saç dökülmesi. Hipotiroidinin en sık nedenlerinden biri Hashimoto hastalığıdır. Tanı için çoğu zaman TSH ve tiroid hormonlarına bakılan bir kan testi yeterlidir.

İnsülin direnci

Hücreler insüline yeterince yanıt vermediğinde kan şekerini dengelemek için daha fazla insülin salgılanır. Yüksek insülin, yağ depolanmasını kolaylaştırır. Yemekten bir iki saat sonra gelen ani açlık, tatlı krizleri ve karın çevresinde yağlanma tipik ipuçlarıdır. İnsülin direnci ve kilo verememe arasındaki ilişkiyi ayrı bir yazımızda anlattık.

Polikistik over sendromu (PKOS)

Doğurganlık çağındaki kadınlarda sık görülen hormonal bir durumdur. Düzensiz adetler, sivilce, yüzde ve vücutta tüylenme artışıyla birlikte kilo almak ve kilo verememek tipiktir. PKOS'lu kadınların çoğunda insülin direnci de bulunur ve yağlanma daha çok karın çevresinde olur. Belirtiler ve tedavi seçenekleri için polikistik over sendromu sayfamıza bakabilirsiniz.

Cushing sendromu

Vücutta uzun süre fazla kortizol bulunmasıyla ortaya çıkar. En sık nedeni yüksek dozda ve uzun süre kortizonlu ilaç kullanmaktır, daha nadiren hipofiz ya da böbreküstü bezindeki bir tümörden kaynaklanır. Kilo özellikle yüz, ense ve karın bölgesinde toplanırken kollar ve bacaklar ince kalır. Karında mor çatlaklar, kolay morarma ve kas güçsüzlüğü de görülebilir.

Menopoz

Menopozda östrojenin azalmasıyla yağ dağılımı değişir ve yağ daha çok karın bölgesinde toplanmaya başlar. Aynı dönemde yaşa bağlı kas kaybı ve azalan hareket de devreye girer. Yani kilo artışının sebebi tek başına menopoz değil, bu değişikliklerin bir arada yaşanmasıdır. Menopozun belirtileri ve evreleri hakkında daha fazla bilgi alabilirsiniz.

Hızlı ya da ani kilo alımı neyin habercisi olabilir?

Birkaç gün ya da bir iki hafta içinde gelen hızlı kilo artışı çoğu zaman yağdan değil, vücutta biriken sıvıdan kaynaklanır. Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik, ayakkabının ya da yüzüğün dar gelmesi, sabahları göz kapaklarında şişkinlik bu durumun ipuçlarıdır. Ödem adı verilen bu sıvı birikimine yol açabilen başlıca durumlar şunlardır:

• Kalp yetmezliği: Kilo artışına nefes darlığı, yatınca gelen öksürük ya da uyumak için birkaç yastığa ihtiyaç duyma eşlik edebilir.

• Böbrek hastalıkları: Köpüklü idrar ve göz çevresinde şişlik, idrarda protein kaçağının işareti olabilir. Kronik böbrek yetmezliğinde de vücut fazla sıvıyı atamaz.

• Karaciğer hastalıkları: İleri evre karaciğer hastalığında karında sıvı birikebilir, karın şişer ve kilo artar.

Kısa sürede açıklanamayan bir kilo artışı, özellikle nefes darlığı ya da belirgin şişlikle birlikteyse beklemeden bir doktora başvurun.

Hangi belirti hangi nedeni düşündürür?

Aşağıdaki tablo tanı koymak için değil, doktorunuzla konuşurken hangi ipuçlarını paylaşmanız gerektiğini görmeniz için hazırlandı.

Ne zaman doktora görünmelisiniz?

• Beslenmeniz ve hareket düzeniniz aynıyken birkaç ay içinde belirgin kilo aldıysanız

• Kilo artışına yorgunluk, üşüme, adet düzensizliği ya da tüylenme eşlik ediyorsa

• Yeni başladığınız bir ilaçtan sonra kilo almaya başladıysanız

• Birkaç gün içinde kilo alıp bacaklarınızda şişlik ya da nefes darlığı fark ettiyseniz (bu durumda vakit kaybetmeyin)

Muayenede genellikle kullandığınız ilaçlar ve yaşam düzeniniz sorulur, tiroid hormonları, kan şekeri ve insülin gibi kan testleri istenir. Altta hormonal bir sorun düşünülüyorsa Endokrinoloji bölümüne yönlendirilirsiniz. Tıbbi bir neden bulunmazsa Beslenme ve Diyet uzmanlarımız yaşam düzeninize uygun bir beslenme planı hazırlayabilir.