Benlerimizden Ne Zaman Korkmalıyız?

Hemen herkesin vücudunda ben vardır. Yetişkinlerde ortalama 10 ile 40 arasında ben bulunur ve bunların neredeyse tamamı ömür boyu sorun çıkarmaz. Endişelenmeniz gereken, benin kendisinden çok onda zamanla ortaya çıkan değişikliklerdir. Şekli bozulan, renk değiştiren, kaşınan, acıyan ya da kanayan bir ben, cilt kanserlerinin en tehlikelisi olan melanomun erken habercisi olabilir. Bu yazıda hangi değişikliklerin önemli olduğunu, evde benlerinizi nasıl kontrol edebileceğinizi ve ne zaman dermatoloğa gitmeniz gerektiğini bulabilirsiniz.

Ben nedir, neden çıkar?

Ben, cilde rengini veren melanosit hücrelerinin bir noktada kümelenmesiyle oluşur. Çoğu çocukluk ve gençlik yıllarında çıkar, 30–40 yaşına kadar sayısı artabilir, ileri yaşlarda ise bazıları solarak kaybolur. Ben sayısını belirleyen iki temel etken genetik yapı ve güneş ışığıdır. Açık tenli, kolay yanan, çocukken sık güneş yanığı geçirmiş kişilerde ben sayısı daha fazladır.

Doğuştan gelen benler ile sonradan çıkan benler arasında da fark vardır. Doğumda var olan küçük benler genellikle zararsızdır. Çapı 20 santimetreyi aşan büyük doğumsal benler ise ilerleyen yıllarda daha yakından izlenmelidir.

Benlerde nelere dikkat etmeli? ABCDE kuralı

Dermatologların benleri değerlendirirken kullandığı ve herkesin evde uygulayabileceği basit bir yöntem var. Harfler İngilizce karşılıklarından gelir ve her biri melanom açısından şüphe uyandıran bir özelliği temsil eder:

Bu özelliklerden yalnızca birinin olması benin kanserli olduğu anlamına gelmez. Ancak listedeki herhangi bir değişikliği fark ettiyseniz beni bir dermatoloğa göstermeniz gerekir. Beş madde arasında en önemlisi sonuncusudur: Değişen bir ben, görünüşü ne kadar masum olursa olsun muayene edilmelidir.

Dermatologlar bir de "çirkin ördek yavrusu" işaretine bakar. Vücudunuzdaki benler genellikle birbirine benzer. Diğerlerinden belirgin biçimde farklı görünen, kalabalığa uymayan tek bir ben, ABCDE ölçütlerine uymasa bile kontrol edilmelidir.

Ağrıyan, acıyan ya da kaşınan ben tehlikeli mi?

Normal benler ağrımaz, kaşınmaz ve kanamaz. Bu nedenle bir beninizde bu yakınmalardan biri başladığında nedenini öğrenmek gerekir. Çoğu zaman sebep basittir: Kemer, sutyen askısı ya da yaka gibi sürekli sürtünen bir bölgedeki ben tahriş olabilir, tıraş sırasında kesilebilir ya da kıl dibi iltihabı benin hemen yanında çıkarak benin kendisi ağrıyormuş gibi bir his verebilir. Bu tür durumlarda yakınma birkaç gün içinde geçer.

Belirgin bir neden yokken başlayan, iki haftadan uzun süren ya da tekrarlayan şikâyetler ise farklı değerlendirilir:

• Kaşınan ben: Ara sıra kaşınma önemsizdir. Kaşıntı sürekli hale geldiyse ve benin görünüşünde de değişiklik varsa muayene gerekir.

• Ağrıyan veya acıyan ben: Dokunmadan da hissedilen ağrı, batma ya da yanma melanomun nadir ama önemli işaretlerindendir.

• Kanayan ben: Bir yere çarpmadan ya da kaşınmadan kanayan, üzerinde yara oluşup iyileşmeyen ben mutlaka gösterilmelidir.

• Şişen ya da kabaran ben: Yıllardır düz olan bir benin kabarması, üzerinde sertlik ya da kabarcık belirmesi benin büyüdüğünü gösterebilir.

• İltihaplı görünen ben: Benin çevresinde kızarıklık, akıntı ya da kabuklanma enfeksiyona bağlı olabilir. Antibiyotikli kremle geçmeyen ya da tekrar eden tablo değerlendirilmelidir.

Mor ya da siyah ben neden çıkar?

Mor, kırmızı ya da koyu mavi renkte, küçük ve kabarık lekelerin önemli bir kısmı aslında ben değil, kılcal damar yumağıdır. Özellikle 30 yaşından sonra gövdede çoğalan bu "kiraz anjiyomlar" zararsızdır ve tedavi gerektirmez. Bir yere çarpınca ya da sıkışınca deri altında oluşan kan birikmesi de birkaç gün mor ben gibi görünebilir.

Yine de mor ya da siyah renk her zaman masum değildir. Önceden kahverengi olan bir benin koyulaşması, içinde mavi-siyah alanlar belirmesi ya da hızla büyüyen, düzgün ve parlak yüzeyli koyu bir kabarıklık ortaya çıkması melanom açısından incelenmelidir. Tırnak altında nedeni bilinmeyen, tırnak boyunca uzanan koyu bir çizgi de aynı şekilde değerlendirilir.

Ben sayısının artması normal mi?

Çocukluk, ergenlik ve gebelik dönemlerinde yeni benlerin çıkması ya da var olan benlerin hafifçe koyulaşması beklenen bir durumdur. 30'lu yaşlara kadar ara sıra yeni bir ben fark etmek de çoğunlukla normaldir.

40 yaşından sonra ortaya çıkan yeni bir ben ise daha dikkatli izlenmelidir, çünkü bu yaştan sonra yeni ben çıkışı azalır. Kısa sürede çok sayıda yeni ben çıkması, özellikle de vücutta 50'den fazla ben bulunması, melanom riskini artıran durumlar arasında yer alır. Bu kişilerin yılda bir kez dermatolog kontrolüne gitmesi önerilir.

Kimler daha fazla risk altında?

• Açık tenli, açık renk gözlü, kızıl ya da sarı saçlı olanlar

• Çocukluk ya da gençlikte su toplayacak kadar güneş yanığı geçirenler

• Vücudunda 50'den fazla ben ya da çok sayıda düzensiz görünümlü (atipik) ben bulunanlar

• Anne, baba ya da kardeşinde melanom öyküsü olanlar

• Solaryum kullananlar ya da işi gereği uzun süre güneş altında kalanlar

• Organ nakli gibi nedenlerle bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlar

Bu gruptaysanız benlerinizi daha sık kontrol etmeniz ve güneşten korunmaya özen göstermeniz gerekir. Güneşin cilde etkileri ve korunma yolları için Güneş cildinizin dostu olsun, düşmanı değil yazımıza göz atabilirsiniz.

Benlerinizi evde nasıl kontrol edersiniz?

Ayda bir kez, iyi aydınlatılmış bir odada boy aynası ve el aynası yardımıyla yapacağınız birkaç dakikalık kontrol, değişiklikleri erken fark etmenin en kolay yoludur.

1. Önce yüzünüzü, kulaklarınızın arkasını, boynunuzu ve göğsünüzü inceleyin. Kadınlar memelerin altına da bakmalıdır.

2. Kollarınızı kaldırarak koltuk altlarını, ardından kolların iki yüzünü, avuç içlerini ve tırnak altlarını kontrol edin.

3. El aynasıyla sırtınıza, ensenize ve kalçalarınıza bakın. Bu bölgeleri bir yakınınızdan kontrol etmesini de isteyebilirsiniz.

4. Oturarak bacaklarınızı, ayak tabanlarınızı, parmak aralarını ve ayak tırnaklarınızı inceleyin.

5. Saçlı derinizi tarakla bölümlere ayırarak ya da birinden yardım alarak kontrol edin.

Dikkat çeken benlerin yanına bir cetvel koyarak telefonla fotoğrafını çekmek işinizi çok kolaylaştırır. Bir sonraki kontrolde aynı açıdan çektiğiniz fotoğrafla karşılaştırarak büyüme ya da renk değişimini daha net görebilirsiniz.

Ne zaman dermatoloğa gitmelisiniz?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemeden bir dermatoloji uzmanına görünmeniz gerekir:

• ABCDE ölçütlerinden birine uyan ya da diğerlerinden farklı görünen bir ben

• Son birkaç ay içinde büyüyen, kabaran, rengi veya şekli değişen bir ben

• Nedeni olmadan kaşınan, ağrıyan, kanayan ya da üzerinde iyileşmeyen yara bulunan bir ben

• 40 yaşından sonra çıkan ve büyümeye devam eden yeni bir ben

• Tırnak altında nedeni bilinmeyen koyu bir çizgi

Muayenede neler yapılır?

Dermatolog önce benlerinizi çıplak gözle ve dermatoskop adı verilen, ışıklı ve büyüteçli bir cihazla inceler. Dermatoskopi ağrısızdır, birkaç dakika sürer ve benin yüzeyinin altındaki yapıları görmeyi sağlar. Çok sayıda beni olan ve takip edilmesi gereken kişilerde dijital dermatoskopi ile benlerin görüntüleri kaydedilir, sonraki kontrollerde bu görüntüler karşılaştırılarak en küçük değişiklik bile yakalanabilir. Bu yöntemler hakkında daha fazla bilgiyi dermatolojik tanı yöntemleri sayfamızda bulabilirsiniz.

Şüpheli bulunan ben, lokal anestezi altında çevresindeki sağlam dokuyla birlikte çıkarılır ve patolojik incelemeye gönderilir. İşlem genellikle 15–30 dakika sürer, aynı gün evinize dönebilirsiniz. Ben aldırma ve diğer cilt ameliyatları hakkında ayrıntılı bilgiye dermatolojik cerrahi sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Benleri evde koparmaya, yakmaya ya da bitkisel karışımlarla kurutmaya çalışmayın. Bu yöntemler yara izi bırakır, enfeksiyona yol açabilir ve en önemlisi ben kanserliyse tanının gecikmesine neden olur. Çıkarılan her ben patolojik olarak incelenmelidir.

Erken teşhis neden bu kadar önemli?

Melanom erken evrede, yani yalnızca derinin yüzeyel katmanlarındayken yakalandığında basit bir cerrahi işlemle tamamen tedavi edilebilir. Bu evrede tanı alan hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Hastalık derine ilerleyip lenf bezlerine ya da diğer organlara yayıldığında ise tedavi zorlaşır. Bu yüzden şüpheli bir beni "nasılsa ağrımıyor" diye ertelemek yerine erkenden göstermek, en etkili korunma yoludur. Melanom ve diğer cilt kanserlerinin belirtileri ve tedavisi hakkında daha fazla bilgi için cilt kanseri sayfamızı okuyabilirsiniz.

Benler hakkında sık sorulan sorular