Bebeklerde Kulak İltihabı: Belirtiler, Tedavi ve Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Gece saat üç. Akşam huzurla uyuyan bebeğiniz ağlayarak uyanıyor, emzirmeye ya da biberona uzandığında daha da huzursuzlanıyor, eli sık sık kulağına gidiyor. Bu tablo, çocuk doktorlarının ve kulak burun boğaz uzmanlarının en sık duyduğu hikâyelerden biri. Çoğu zaman arkasında orta kulak iltihabı vardır ve iyi haber şu: doğru takip edildiğinde büyük kısmı birkaç gün içinde iz bırakmadan geçer.

Bu yazıda bebeklerin kulak iltihabına neden bu kadar yatkın olduğunu, hangi belirtilerin ne anlattığını, antibiyotiğin ne zaman gerekip ne zaman beklenebileceğini ve hangi durumda vakit kaybetmeden hastaneye gelmeniz gerektiğini adım adım anlatıyoruz.

Bebeklerde kulak iltihabı nedir?

Tıp dilinde "otitis media" denen orta kulak iltihabı, kulak zarının hemen arkasındaki küçük, hava dolu boşlukta sıvı birikmesi ve bu sıvının enfekte olmasıdır. Ebeveynlerin "kulak iltihabı" dediği durum çoğunlukla budur. Üç farklı tablo birbirine karıştırılabilir:

Akut orta kulak iltihabı: Genellikle bir soğuk algınlığının ardından birkaç gün içinde başlar. Ağrı, ateş ve huzursuzluk ön plandadır.
Sıvılı (seröz) orta kulak iltihabı: Enfeksiyon geçtikten sonra kulak zarının arkasında sıvı kalmasıdır. Çoğu zaman ağrı yapmaz, ama işitmeyi geçici olarak azaltabilir.
Dış kulak iltihabı: Kulak kanalının cildini tutar. Bebeklerde orta kulak iltihabına göre çok daha seyrektir; kulak kepçesine dokununca ağrı belirgin olur.

Bu ayrım önemlidir, çünkü üçünün tedavisi ve takibi birbirinden farklıdır.

Bebekler neden kulak iltihabına bu kadar yatkın?

Asıl sebep kulak gelişimiyle ilgilidir. Orta kulağı genzin arka kısmına bağlayan ve basıncı dengeleyen küçük bir kanal vardır: östaki borusu. Yetişkinlerde bu kanal daha uzun ve eğimlidir; bebeklerde ise yaklaşık yarı uzunluktadır ve neredeyse yatay durur. Soğuk algınlığı sırasında burun ve genizde biriken mikroplar bu kısa ve yatay yoldan orta kulağa kolayca ulaşır, sıvı da aynı nedenle kolay boşalamaz.

Buna gelişmekte olan bağışıklık sistemi ve genzin arkasındaki geniz eti eklenince tablo tamamlanır. ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü'ne (NIDCD) göre her 6 çocuktan 5'i, 3 yaşına gelmeden en az bir kez kulak enfeksiyonu geçirir. En sık görüldüğü dönem 6 ay ile 2 yaş arasıdır. Kanal büyüdükçe ve eğimi arttıkça sıklık da belirgin şekilde azalır.

Riski artıran durumlar

Sık soğuk algınlığı geçirmek, özellikle kreşe başlanan ilk aylar
Evde ya da arabada sigara dumanına maruz kalmak
Biberonu bebek sırtüstü yatarken vermek
Anne sütü almamak ya da çok kısa süre almak
Ailede tekrarlayan kulak iltihabı öyküsü
Emzik kullanımının bebeklik döneminin ikinci yarısından sonra sürmesi

Bebeğinizde kulak iltihabı olduğunu nasıl anlarsınız?

Bebek "kulağım ağrıyor" diyemez, bu yüzden ipuçlarını davranışından okumak gerekir. Belirtilerin çoğu tek başına kesin bir şey söylemez; birlikte göründüklerinde anlam kazanır.

Fark ettiğiniz durum	Ne anlatıyor olabilir?
Emerken ya da biberon içerken ağlayıp bırakmak	Yutkunma orta kulaktaki basıncı değiştirir ve ağrıyı artırır.
Yatırınca huzursuzluk, gece sık uyanma	Yatar pozisyonda kulaktaki basınç ve ağrı artar.
Kulağı çekiştirme, ovuşturma	Ağrıya işaret edebilir; ancak diş çıkarma döneminde de sık görülür, tek başına tanı koydurmaz.
Ateş	Akut iltihapta sıktır; her kulak iltihabında görülmez.
Kulaktan sarı ya da kanlı akıntı	Kulak zarında küçük bir delinme olmuş olabilir; ağrı bu sırada aniden azalabilir. Mutlaka muayene gerekir.
Seslere eskisi kadar tepki vermemek	Kulak zarının arkasında sıvı kalmış olabilir.
İştahsızlık, kusma, ishal	Eşlik eden enfeksiyonun genel belirtileri olabilir.

Belirtiler genellikle burun akıntısı ve öksürükle seyreden bir soğuk algınlığının üçüncü ila beşinci gününde ortaya çıkar. Bu zamanlama, ebeveynler için önemli bir ipucudur.

Tanı nasıl konur?

Kesin tanı yalnızca kulak zarına bakılarak konabilir. Hekim, otoskop denen ışıklı bir aletle kulak zarının rengine, kabarık olup olmadığına ve arkasında sıvı bulunup bulunmadığına bakar. Gerekirse timpanometri adı verilen, birkaç saniye süren ve ağrısız bir ölçümle orta kulaktaki sıvı değerlendirilir. Kulak kiri zarı görmeyi engelliyorsa önce dikkatlice temizlenir.

Bu yüzden belirtiler kulak iltihabını düşündürse bile, antibiyotiğe evde, muayene olmadan başlamak doğru değildir.

Bebeklerde kulak iltihabı nasıl geçer?

Tedavinin ilk ve her durumda geçerli adımı ağrıyı kontrol etmektir. Hekiminizin bebeğinizin yaşına ve kilosuna göre önereceği ağrı kesici ve ateş düşürücü, hem bebeği rahatlatır hem de geceleri daha iyi uyumasını sağlar.

Antibiyotik konusu ise birçok ailenin sandığından daha nüanslıdır. Orta kulak iltihaplarının önemli bir kısmı virüslerle başlar ve vücut tarafından kendiliğinden yenilir. Bu nedenle uluslararası kılavuzlar, bazı durumlarda antibiyotiğe hemen başlamak yerine 48–72 saat yakın takip yapılmasını önerir. Karar; bebeğin yaşına, belirtilerin şiddetine ve tek ya da iki kulağın tutulmasına göre verilir.

Durum	Genel yaklaşım
6 aydan küçük bebek	Antibiyotik tedavisi önerilir.
Şiddetli tablo (belirgin ağrı, 48 saatten uzun süren ağrı ya da 39°C ve üzeri ateş) ya da kulak akıntısı	Yaştan bağımsız olarak antibiyotik önerilir.
6–23 ay, iki kulakta iltihap, şiddetli değil	Antibiyotik önerilir.
6–23 ay, tek kulakta iltihap, şiddetli değil	Antibiyotik ya da 48–72 saat yakın takip; kararı aileyle birlikte hekim verir.
2 yaş ve üzeri, şiddetli değil	Antibiyotik ya da 48–72 saat yakın takip.

Tablo bilgilendirme amaçlıdır; bebeğinizin tedavisine muayene eden hekim karar verir.

Takip kararı verildiyse, bu "hiçbir şey yapmamak" anlamına gelmez. Ağrı kesici verilir ve bebeğiniz 48–72 saat içinde düzelmezse ya da kötüleşirse antibiyotiğe başlanır. Antibiyotik başlandıysa, bebek iki gün içinde rahatlasa bile ilacı hekimin söylediği süre boyunca bırakmadan vermek, iltihabın tekrarlamasını ve dirençli mikropların gelişmesini önler.

Kulak iltihabı kaç günde geçer?

Ağrı ve ateş çoğu bebekte 24–72 saat içinde belirgin şekilde azalır. Ancak kulak zarının arkasındaki sıvının tamamen çekilmesi daha uzun sürebilir: birkaç hafta, bazen üç aya kadar. Bu dönemde bebeğiniz rahat görünse de işitmesi geçici olarak azalmış olabilir. Bu nedenle tedavi bitince hekiminizin önerdiği kontrol muayenesini atlamamak gerekir.

Evde ne yapmalı, ne yapmamalı?

Bebeğiniz huzursuzken bir şey yapmak istemek çok doğal. Bazı uygulamalar gerçekten rahatlatır, bazılarıysa iyi niyetle yapılsa da zarar verebilir.

Yapın: Bebeği beslerken başını gövdesinden biraz yüksekte tutun, bol sıvı almasını sağlayın, burun tıkanıklığı için hekiminizin önerdiği serum fizyolojiği kullanın, uyku düzenini olabildiğince koruyun.
Yapmayın: Kulağa yağ, sarımsak, anne sütü, ılık su ya da başka bir damla damlatmayın. Kulak zarında fark edilmemiş bir delik varsa bu sıvılar orta kulağa ulaşabilir.
Yapmayın: Kulak kanalını pamuklu çubukla temizlemeye çalışmayın. Akıntıyı yalnızca kulak kepçesinin dışından nemli bir bezle silin.
Yapmayın: Evde kalan eski bir antibiyotiği ya da başka bir çocuğa yazılmış ilacı kullanmayın.

Hangi durumda beklemeden hastaneye gelmelisiniz?

Kulak iltihapları çoğunlukla sorunsuz geçer, ama nadiren de olsa iltihap kulak arkasındaki kemiğe ya da çevre dokulara yayılabilir. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa randevu beklemeden acil servise başvurun:

3 aydan küçük bebekte 38°C ve üzeri ateş
Kulak arkasında şişlik, kızarıklık ya da kulak kepçesinin öne doğru itilmiş görünmesi
Aşırı uyku hali, uyandırmakta zorlanma ya da hiç durmayan, tiz bir ağlama
Ense sertliği, havale geçirme ya da yüzün bir tarafında kayma
Tedaviye rağmen 48–72 saatte düzelmeyen ya da kötüleşen ateş ve ağrı

Hisar Hospital Intercontinental'da çocuk acil polikliniği 24 saat hizmet vermektedir.

Kulak iltihabı tekrarlıyorsa: tüp ne zaman gündeme gelir?

Bazı bebekler bir iltihabı atlatır atlatmaz yenisine yakalanır. Altı ay içinde üç ya da daha fazla atak, ya da bir yıl içinde dört atak (bunlardan biri son altı ayda olmak üzere) yaşanıyorsa, buna tekrarlayan orta kulak iltihabı denir. Benzer şekilde, kulak zarının arkasındaki sıvı üç aydan uzun süre kalıyor ve işitmeyi etkiliyorsa ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bu durumlarda kulak burun boğaz uzmanı, kısa bir işlemle kulak zarına çok küçük bir havalandırma tüpü yerleştirmeyi önerebilir. Tüp orta kulağın havalanmasını sağlar, sıvının birikmesini önler ve çoğu çocukta birkaç ay ile bir yıl arasında kendiliğinden düşer. İşlemin ayrıntılarını kulak tüpü uygulaması sayfamızda bulabilirsiniz.

İşitme ve konuşma gelişimine etkisi

Kısa süren bir kulak iltihabı işitmeyi kalıcı olarak etkilemez. Asıl dikkat edilmesi gereken, iltihap geçtikten sonra kulakta uzun süre sıvı kalmasıdır. Bu sıvı, sesin iç kulağa ulaşmasını, su altından duyuyormuş gibi zayıflatır. Konuşmayı öğrendiği dönemde aylarca bu şekilde duyan bir bebekte konuşmanın gecikmesi görülebilir.

Bebeğiniz sık kulak iltihabı geçiriyorsa, adına seslendiğinizde dönüp bakmıyorsa ya da yaşıtlarına göre daha az ses çıkarıyorsa işitme testi yaptırmanız uygun olur. Bu konuyu çocuklarda orta kulakta sıvı birikmesi yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Yeni doğan bebeklerde ise işitme taraması doğumdan kısa süre sonra yapılır.

Kulak iltihabını önlemek için neler yapılabilir?

Hiçbir yöntem kulak iltihabını tamamen engellemez, ama birkaç alışkanlık riski belirgin şekilde azaltır:

Mümkünse ilk 6 ay yalnızca anne sütü verin. Anne sütündeki antikorlar üst solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruma sağlar.
Biberonu yatırarak vermeyin. Bebeği yarı oturur pozisyonda besleyin; biberonla uyutmaktan kaçının.
Evi ve arabayı dumansız tutun. Pasif sigara dumanı, östaki borusunun çalışmasını bozan en önemli etkenlerden biridir.
Aşı takvimini aksatmayın. Ulusal aşı takviminde yer alan pnömokok aşısı, kulak iltihabına yol açan bakterilerin önemli bir kısmına karşı korur. 6 aydan büyük bebekler için mevsimsel grip aşısını hekiminizle konuşun.
Elleri sık yıkayın. Kulak iltihaplarının çoğu bir soğuk algınlığıyla başlar; soğuk algınlığını azaltmak, kulak iltihabını da azaltır.
Emzik kullanımını gözden geçirin. Tekrarlayan iltihap yaşayan bebeklerde, 6 aydan sonra emzik kullanımını azaltmak faydalı olabilir.

Sık sorulan sorular

Kulak iltihabı bulaşıcı mı?

Orta kulak iltihabının kendisi bulaşıcı değildir. Ancak çoğu zaman onu başlatan soğuk algınlığı ya da grip virüsleri bulaşıcıdır. Bu yüzden kreşte ya da evde bir çocuk hastalandığında diğerlerinde de kulak iltihabı görülebilir.

Kulak iltihabı antibiyotiksiz geçer mi?

Evet, özellikle 6 aydan büyük ve belirtileri hafif olan bebeklerde önemli bir kısmı kendiliğinden geçer. Ama hangi bebeğin beklenebileceğine, hangisine hemen antibiyotik başlanması gerektiğine muayene sonrası hekim karar verir.

Kulak iltihabı olan bebek banyo yaptırılabilir mi?

Evet. Kulak zarında delik ya da kulak tüpü yoksa banyo yaptırmanın bir sakıncası yoktur. Kulakta akıntı varsa, hekiminiz önerene kadar kulak kanalına su kaçmamasına dikkat edin.

Kulak iltihabı varken uçağa binilir mi?

İltihap aktifken iniş ve kalkıştaki basınç değişimi ağrıyı artırabilir. Yolculuk planınız varsa önce hekiminize danışın. Uçuş sırasında iniş ve kalkışta emzirmek ya da biberon vermek, yutkunmayı artırarak basıncın dengelenmesine yardımcı olur.

Bebeğim sürekli kulağını çekiştiriyor, kulak iltihabı mı?

Her zaman değil. Bebekler diş çıkarırken, yorgunken ya da kulaklarını yeni keşfettiklerinde de kulaklarını çekiştirir. Kulak çekiştirmeye ateş, gece huzursuzluğu ya da emerken ağlama eşlik ediyorsa muayene ettirmek doğru olur.

Hisar Hospital'da bebeklerde kulak sağlığı

Bebeklerde kulak iltihabının takibi çoğu zaman çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanıyla başlar. Tekrarlayan ya da uzun süren durumlarda ise pediatrik kulak burun boğaz değerlendirmesi devreye girer. Hisar Hospital Intercontinental ve Hisar Hospital Çamlıca'daki Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ile Kulak Burun Boğaz bölümlerimizden randevu almak için 444 5 888'i arayabilirsiniz.