Педијатриска Гастроентерологија, Хепатологија И Исхрана

Детската гастроентерологија, хепатологијата и исхраната претставуваат специјалност што се занимава со дијагноза и лекување на болестите на дигестивниот систем кај децата, кои се манифестираат со повторувачко повраќање, повторувачка болка во стомакот, нарушено варење, надуеност, жиговина и болка во градите, хронична дијареја, запек, крвавења од горниот и долниот дел на дигестивниот тракт, како и со акутните и хроничните болести на црниот дроб и жолчните патишта, болестите на панкреасот, нарушувањата на исхраната и заостанувањето во растот.

Со кои болести се занимава детската гастроентерологија?

Некои од болестите и тегобите што спаѓаат во специјалноста детска гастроентерологија, хепатологија и исхрана може да се сумираат на следниов начин:

● Уредување на исхраната на здравото и болното дете: За да се обезбеди нормален физички и ментален развој кај доенчињата и децата, неопходен е доволен и избалансиран внес на макронутриенти, како што се јаглехидратите, мастите и протеините, и на микронутриенти, како што се витамините и минералите, а евентуалните недостатоци мора брзо да се препознаат и да се лекуваат. Недостатокот на апетит и бихејвиоралните нарушувања во исхраната се најважните причини за нарушувања на исхраната кај децата без органски проблем. Хроничните болести (на црниот дроб, бубрезите, белите дробови, нервниот систем, мускулно-скелетниот систем), кога не се обезбедува соодветна нутритивна поддршка, многу често се придружени со неухранетост и заостанување во растот. Во такви случаи може да биде потребна ентерална нутритивна поддршка преку уста или преку цевка за перкутана ендоскопска гастростомија (PEG).

● Гастроезофагеална рефлуксна болест (ГЕРБ): Гастроезофагеалната рефлуксна болест е состојба во која враќањето на желудечната содржина во хранопроводот предизвикува различни тегоби и компликации кај пациентот. Кај поголемите деца често предизвикува симптоми како жиговина, болка во желудникот и тешкотии при голтање. Кај помалите деца може да предизвика поразновидни симптоми, како што се одбивање храна, немир, недоволно зголемување на телесната тежина, колики, повраќање и хронична кашлица. И кај помалите и кај поголемите деца може да создаде подлога за повторувачки заболувања на горните и долните дишни патишта.

● Дисфагија (тешкотии при голтање): Кај децата, дисфагијата се манифестира со напор и болка при голтање и може да доведе до проблеми со исхраната. Може да биде предизвикана од невролошки нарушувања, анатомски аномалии или рефлукс.

● Гастритис и пептички улкус: Гастритисот е воспаление на слузницата што ја обложува внатрешноста на желудникот, а пептичкиот улкус е создавање рани поради нарушување на интегритетот на ткивото на внатрешната површина на желудникот или дванаесетпалачното црево. Иако се ретки кај децата, овие состојби може да се појават поради причини како што се инфекција со Helicobacter pylori или долготрајна употреба на НСАИЛ. Симптомите вклучуваат болка во стомакот, гадење и понекогаш крвавење.

● Хронична болка во стомакот: Може да има органско потекло поврзано со гастроинтестиналниот тракт, црниот дроб, слезината или панкреасот, но може да се развие и без органска причина (функционална). За соодветно лекување, неопходно е органската причина да се разликува од функционалното нарушување.

● Еозинофилни болести: Еозинофилните болести се карактеризираат со абнормално зголемување на белите крвни клетки наречени еозинофили во дигестивниот систем. Ова може да предизвика воспаление и оштетување на желудникот, цревата или хранопроводот. Симптомите вклучуваат болка во стомакот, тешкотии при голтање, дијареја и губење на телесната тежина.

● Целијачна болест и нарушувања на апсорпцијата: Целијачната болест настанува како резултат на реакција на имунолошкиот систем кон протеинот наречен глутен и доведува до оштетување на тенкото црево. Нарушувањата на апсорпцијата (малапсорпција) се карактеризираат со недоволно варење или апсорпција на хранливите материи во дигестивниот систем.

● Воспалителна болест на цревата (ВБЦ): Воспалителната болест на цревата се класифицира во 2 посебни подтипа: Кронова болест и улцерозен колитис. Кроновата болест може да зафати кој било дел од дигестивниот тракт, од устата до анусот, додека улцерозниот колитис го зафаќа дебелото црево. Мал дел од пациентите во групата ВБЦ (околу 10%) се дефинираат како „некласифицирана ВБЦ“. Овие болести предизвикуваат воспаление и оштетување на внатрешната површина на цревото и можат да доведат до симптоми како болка во стомакот, дијареја, губење на телесната тежина и заостанување во растот.

● Синдром на иритабилно црево: Синдромот на иритабилно црево (СИЦ) е хронична состојба што се карактеризира со болка во стомакот и промени во навиките на празнење на цревата. Кај децата, СИЦ може да биде поврзан со стрес, исхрана и промени во цревната микробиота.

● Хронична дијареја: Дијарејата е честа кај децата и може да биде предизвикана од инфекција, нетолеранција на храна, употреба на антибиотици или болести на дигестивниот систем. Бидејќи хроничната дијареја може да доведе до дехидрација и нарушувања на исхраната и претставува животозагрозувачка состојба, бара внимателна дијагностичка проценка и лекување.

● Запек: Запекот е уште еден чест дигестивен проблем кај децата и обично е поврзан со исхраната, внесот на течности или тоалетните навики. Хроничниот запек може да предизвика болка во стомакот, недостаток на апетит и промени во однесувањето. Кога не се лекува со соодветен лек, во соодветна доза и со соодветно времетраење, успехот на лекувањето е низок, а ризикот од повторување е висок.

● Крвавења од горниот и долниот дел на дигестивниот тракт: Крвавењата од горниот дел на дигестивниот тракт се манифестираат со крваво повраќање и/или црна столица слична на катран, а крвавењата од долниот дел со светлоцрвено ректално крвавење. Најважниот метод за диференцијална дијагноза и лекување е ендоскопијата.

● Болести на црниот дроб/жолчното ќесе: Кај децата, болестите на црниот дроб и жолчното ќесе може да се развијат поради вродени аномалии, инфекции или метаболни нарушувања. Овие болести можат да предизвикаат симптоми како покачени ензими на црниот дроб, жолтица, болка во стомакот и губење на телесната тежина.

● Масен црн дроб: Кај децата, масниот црн дроб е поврзан со дебелината и метаболните болести. Со текот на времето, оваа состојба може да доведе до оштетување на црниот дроб и откажување на црниот дроб.

● Болести на жолчното ќесе и жолчните патишта: Може да бидат вродени или стекнати. Особено кај поголемите деца, камењата во жолчното ќесе и жолчните патишта, како и воспалението на жолчното ќесе, се важни во диференцијалната дијагноза на акутната и хроничната болка во стомакот.

● Неонатална холестаза: Тоа е состојба во која повеќе од 15% од вкупниот билирубин се состои од директен билирубин или нивото на директниот билирубин е повисоко од 1 mg/dl. Укажува на нарушување во синтезата на жолчката или на опструкција/намален проток на кое било место по патот на жолчката од клетката на црниот дроб до тенкото црево. Итна и детална проценка е задолжителна. Во зависност од поставената дијагноза, се планира хируршко или медикаментозно лекување.

● Акутен и хроничен панкреатитис: Причините за акутниот панкреатитис се многу разновидни: тој може да биде инфективен, трауматски, метаболен или предизвикан од лекови. Дел од акутните панкреатитиси стануваат повторувачки, а дел од нив преминуваат во хроничен панкреатитис. Акутниот панкреатитис е причина за силна болка во горниот дел на стомакот. Кај хроничниот панкреатитис, дигестивните и ендокрините функции на панкреасот се нарушени.

Кои се симптомите на гастроентеролошките болести кај децата?

Симптомите на гастроентеролошките болести кај децата може да варираат во зависност од видот и тежината на болеста, како и од возраста на детето. Најчести симптоми на гастроентеролошките болести кај децата се:

● Тешкотии при голтање (дисфагија), чувство на заглавување во грлото, болно голтање

● Гадење и повраќање

● Болка во стомакот

● Дијареја

● Запек

● Крвава и/или слузава столица

● Губење на телесната тежина и заостанување во растот

● Надуеност и гасови

● Пожолтување на очите и кожата

● Крваво повраќање, ректално крвавење

Како се дијагностицираат гастроентеролошките болести кај децата?

Дијагнозата на гастроентеролошките болести кај децата бара сеопфатен процес на проценка. Првиот чекор е земање детална анамнеза и физикален преглед. Детските гастроентеролози собираат информации од семејството за да ги разберат тегобите на детето, кога започнале, колку траат и колку се изразени. За време на физикалниот преглед се изведуваат чекори како палпација на стомакот, преглед на устата и грлото и преглед на кожата и очите. По физикалниот преглед, лекарот може да побара дополнителни испитувања, како што се снимања или крвни анализи. Некои од испитувањата што се користат во дијагнозата на гастроентеролошките болести кај децата се:

Лабораториски анализи: Лабораториските анализи, како што се анализите на крв, урина и столица, имаат важна улога во дијагнозата на гастроентеролошките болести кај децата. Крвните анализи се користат за проценка на инфекција, анемија, воспаление и функцијата на црниот дроб. Анализите на столица помагаат во откривање на цревни инфекции, паразити, крвавење и нарушувања на апсорпцијата. Анализите на урина се користат особено за проценка на проблеми со бубрезите и уринарниот тракт.
Ендоскопија: Ендоскопијата е процедура што се користи за директен преглед на внатрешноста на дигестивниот систем. Горната гастроинтестинална ендоскопија овозможува преглед на хранопроводот, желудникот и дванаесетпалачното црево. Колоноскопијата се користи за преглед на дебелото црево и краток завршен дел од тенкото црево. За време на ендоскопијата може да се земат биопсии, а ткивата се испитуваат под микроскоп, со што може да се постави конечна дијагноза. Овој метод е од клучно значење за дијагнозата на состојби како воспалителните болести на цревата (ВБЦ), целијачната болест и пептичкиот улкус.
Техники за снимање: Техниките за снимање, како што се ултразвукот, магнетната резонанца (МРИ), компјутеризираната томографија (КТ) и рендгенското снимање со бариум, се користат за структурна и функционална проценка на органите на дигестивниот систем.
Посебни тестови: Во некои случаи може да бидат потребни посебни тестови за дијагноза на специфични болести. На пример, во дијагнозата на целијачната болест се користи тестот за антитела против ткивна трансглутаминаза (tTG). За проценка на нетолеранција на лактоза или други нетолеранции на храна, или за откривање на H. pylori, може да се изведат тестови на издишан воздух. Водородниот тест на издишан воздух се користи за откривање на прекумерен бактериски раст во тенкото црево, а уреа-тестот на издишан воздух за проценка на успехот на лекувањето на H. pylori.
Генетски тестови: Кај некои вродени аномалии се прават генетски тестови. Тие можат да помогнат во утврдувањето на генетското потекло на болеста и наследните фактори на ризик.

Како се лекуваат гастроентеролошките болести кај децата?

Лекувањето на гастроентеролошките болести кај децата го планираат лекари специјалисти во зависност од специфичниот вид и тежината на болеста. Методите на лекување може да вклучуваат:

Медикаментозно лекување: Медикаментозното лекување има важна улога во третманот на многу гастроентеролошки болести. Лековите се користат за намалување на воспалението, лекување на инфекции, контрола на создавањето киселина и ублажување на симптомите. На пример, на децата со воспалителни болести на цревата (ВБЦ) може да им се препишат лекови како кортикостероиди, имуномодулатори и биолошки лекови.
Прилагодување на диетата и исхраната: Прилагодувањето на диетата и исхраната е од клучно значење во лекувањето на гастроентеролошките болести кај децата. За децата со нетолеранција или алергија на одредена храна се применуваат посебни диети. На пример, децата со целијачна болест мора да се хранат со безглутенска диета.
Промени во начинот на живот: Промените во начинот на живот имаат важна улога во третманот на гастроентеролошките болести кај децата. За состојби како ГЕРБ и СИЦ се препорачуваат промени како уредување на навиките за јадење, мали и чести оброци и избегнување масна и зачинета храна. Покрај тоа, доволниот внес на течности и редовната физичка активност може да помогнат во спречување на проблеми како запекот.
Хируршки интервенции: Кај некои гастроентеролошки болести може да бидат неопходни хируршки интервенции. На пример, кај децата со тешки воспалителни болести на цревата (ВБЦ) може да биде потребна операција доколку постојат цревна опструкција, фистули или сериозно оштетување на цревата. Кога медикаментозното лекување не е доволно за гастроезофагеалната рефлуксна болест (ГЕРБ), може да се изведат хируршки процедури како фундопликација.

Најчесто поставувани прашања

Кои испитувања се користат во детската гастроентерологија?

Еден од најчесто користените методи е ендоскопијата, со која детално се прегледува внатрешноста на хранопроводот, желудникот, дванаесетпалачното црево и дебелото црево. Исто така, за откривање алергии или нетолеранции на храна често се користат крвни анализи и анализи на столица.

До која возраст детската гастроентерологија ги лекува децата?

Амбулантата за детска гастроентерологија најчесто им служи на децата и адолесцентите од раѓање до 18-годишна возраст. Оваа специјалност се занимава со дијагноза и лекување на различни проблеми на дигестивниот систем од доенечката возраст до адолесценцијата.

Како се изведува прегледот кај детски гастроентеролог?

Прегледот кај детски гастроентеролог започнува со детално разгледување на медицинската историја на детето. Потоа се прави темелен системски преглед, при што особено внимателно се прегледува пределот на стомакот. Доколку е потребно, се прават понатамошни проценки со помош на лабораториски анализи или методи за снимање.

Како се изведува ендоскопија кај мали деца?

Кај малите деца, ендоскопијата обично се изведува под општа анестезија, за детето да биде удобно и неподвижно за време на процедурата. Ендоскопот, тенка и флексибилна цевка, се води низ устата во желудникот и тенкото црево, додека лекарот детално ја прегледува внатрешната површина на дигестивниот тракт со помош на камера. При колоноскопија, колоноскоп соодветен на возраста и тежината на детето се воведува низ анусот и се прегледува целото дебело црево и последниот дел од илеумот.

Колку минути трае гастроентеролошкиот преглед?

Времетраењето на гастроентеролошкиот преглед може да варира во зависност од тежината на тегобите на пациентот и целта на прегледот. Обично, гастроентеролошкиот преглед трае околу 20 до 30 минути. За тоа време, лекарот ја проценува медицинската историја на пациентот, го изведува физикалниот преглед и, доколку е потребно, бара дополнителни тестови или снимања.

Кои одделенија упатуваат пациенти на гастроентерологија?

Упатувањата до одделението за гастроентерологија обично ги даваат педијатри, педијатриски супспецијалисти, оториноларинголози (УНО-специјалисти) или детски хирурзи.

Детската гастроентерологија е важно медицинско одделение што се занимава со вродените и стекнатите болести на дигестивниот систем, црниот дроб, жолчното ќесе и жолчните патишта и панкреасот, како и со нарушувањата на исхраната кај децата. Родителите чии деца имаат симптоми поврзани со детската гастроентерологија можат да започнат со лекување со закажување преглед во амбулантите за детска гастроентерологија во болниците.