Што е вестибуларна системска рехабилитација? За кого и како се применува?

Упорните или рекурентните вртоглавици и проблеми со рамнотежата можат негативно да влијаат врз вашиот квалитет на живот. Нарушувањата на вестибуларниот систем ги отежнуваат секојдневните активности и го зголемуваат ризикот од паѓање. Но, добрата вест е што вестибуларната рехабилитација може да ви помогне во управувањето со овие симптоми.

Во овој текст ќе најдете одговори на прашањата што претставува вестибуларниот систем, како функционира и каква е врската меѓу вестибуларниот систем на увото и рамнотежата. Исто така, ќе споделиме детални информации за вежбите за вестибуларниот систем, процесот на лекување и кои лица можат да имаат корист од оваа рехабилитација.

Што е вестибуларен систем?

Во вашето внатрешно уво, веднаш до органот за слух, се наоѓа мала, но сложена структура. Оваа структура, позната како вестибуларен систем, ви овозможува да ја одржувате рамнотежата и да ја чувствувате положбата на вашето тело во просторот.

Вестибуларниот систем се состои од две главни компоненти. Трите канали наречени полукружни канали ги детектираат ротационите движења на вашата глава. Овие канали, поставени под прав агол еден кон друг, се исполнети со течност. Кога ја вртите главата налево-надесно или ја наведнувате, оваа течност се движи и испраќа сигнали до мозокот.

Втората компонента се отолитните органи. Внатре во овие кесички наречени утрикул и сакул се наоѓаат кристали од калциум карбонат. Овие структури ја детектираат гравитацијата и линеарните движења. Овие органи се активираат кога се качувате со лифт нагоре или кога забрзувате со автомобил.

Функции на вестибуларниот систем

Вестибуларниот систем има повеќе критични задачи. Тој овозможува да стоите исправено спротивно на гравитацијата додека стоите или одете. Дури и ако подот е лизгав, тој автоматски го прилагодува центарот на тежината на вашето тело за да спречи паѓање.

Една од најважните задачи е контролата на фокусирањето на очите. Додека одете или трчате, вашата глава постојано се тресе, но сликата што ја гледате не трепери. Вестибуларниот систем ги движи вашите очи во насока спротивна на движењето на главата за да ја стабилизира сликата. Оваа функција се нарекува вестибуло-окуларен рефлекс и е од критично значење за јасно гледање во секојдневниот живот.

Исто така, обезбедува просторна свесност. Дури и кога очите ви се затворени, разбирате во која насока е свртена вашата глава и дали забрзувате. Тој ви помага правилно да ја сфатите положбата на вашето тело во околината.

Врска меѓу вестибуларниот систем на увото и рамнотежата

Вашата рамнотежа не зависи само од внатрешното уво. Мозокот ги комбинира информациите што доаѓаат од три различни извори: внатрешното уво, очите и мускулно-скелетниот систем. Сепак, податоците што доаѓаат од внатрешното уво се највредни.

Нервите што излегуваат од вестибуларните органи во внатрешното уво стигнуваат до мозочното стебло. Тука тие формираат мрежа со спојување со нервните влакна што доаѓаат од очите, 'рбетниот мозок и малиот мозок. Благодарение на оваа координирана работа се одржува вашата рамнотежа.

За да се обезбеди рамнотежа, најмалку два од овие три системи мора да функционираат нормално. Затоа, дури и ако има проблем во вашето внатрешно уво, другите системи се обидуваат да го компензираат тоа одредено време. Меѓутоа, кога вестибуларниот систем ќе се оштети, механизмите за компензација може да бидат недоволни.

Причини за нарушувања на вестибуларниот систем

Проблемите што се јавуваат во структурата за рамнотежа во внатрешното уво доведуваат до вестибуларни нарушувања. Овие нарушувања можат да произлезат од различни причини.

Меѓу најчестите причини се спаѓањето на кристалите, вирусните инфекции и воспаленијата. Нерамнотежите во течноста или кристалите во лавиринтот на внатрешното уво влијаат врз системот. Оштетувањето на нервите за рамнотежа или проблемите во централниот нервен систем исто така може да предизвикаат нарушувања.

Вестибуларниот неритис, лавиринтитисот, Мениере Sолестата болест и вертиго предизвикано од мигрена се чести патологии. Посттрауматските нарушувања на рамнотежата, вестибуларната инсуфициенција поврзана со возраста и невролошките болести исто така можат да го погодат овој систем.

Оштетувањата што се јавуваат во овој систем доведуваат до драматични симптоми. Искусувате вертиго, односно чувство на ротација, нестабилност, одење како пијани, мачнина и заматен вид при движење на главата. Некои пациенти наведуваат дека не можат да читаат текст или дека предметите скокаат.

Кај кои лица се применува вестибуларната рехабилитација?

Вестибуларната рехабилитација му користи на широк спектар пациенти. 40% од возрасната популација барем еднаш во животот му се обраќа на лекар со поплаки за вертиго и нарушување на рамнотежата. Оваа бројка покажува колку е чест овој проблем.

Лица со поплаки за вертиго и вртоглавица

БППВ (доброкачествена пароксизмална позициона вртоглавица), позната како поместување на кристалите во внатрешното уво, е една од најчестите причини за вртоглавица. Кога станувате од кревет или кога ја вртите главата, доживувате силно чувство на ротација кое трае неколку секунди. Може да се третира со маневри за репозиционирање, но за чувство на нестабилност што останува потоа, може да бидат потребни вестибуларни вежби.

Кога ќе дојде до воспаление на нервот за рамнотежа, се поставува дијагноза вестибуларен неритис. Тој се манифестира со силна вртоглавица која започнува нагло и трае со часови, проследена со гадење и повраќање. Откако ќе помине првиот напад, доживувате постојана нестабилност и заматен вид при движење. Лавиринтитисот се одвива со слични симптоми и во двата случаи рехабилитацијата има критична важност.

Пациентите по операција на акустичен невром исто така имаат корист од овој третман. Хируршката интервенција може да предизвика еднострано губење на рамнотежата и потребна е структурирана програма за вежби за мозокот да се прилагоди на оваа состојба.

Пациенти кои имаат нарушување на рамнотежата

Пациентите кои доживеале еднострано или двострано губење на функцијата на внатрешното уво се групата која има најголема корист. Особено во случај на билатерално губење, чувството на нестабилност се јавува дури и кога се седи или се стои. Се мачите во извршувањето на секојдневните активности и чувствувате несигурност додека одете.

Ототоксичниот ефект на лековите како гентамицин може да ги погоди двете уши. Во овој случај, одењето во темница станува речиси невозможна мисија. Исто така, кога ја вртите главата, сликите скокаат и имате потешкотии да читате текстови.

Лезиите на централниот нервен систем, проблемите со мозочното стебло и церебеларните нарушувања се исто така меѓу индикациите за вестибуларна рехабилитација. Пациентите со проблеми со рамнотежата по мозочен удар, мултиплекс склероза и трауматска повреда на мозокот можат да добијат поддршка од програмата за вежби.

Мениереова болест и слични состојби

Мениереовата болест покажува флуктуирачки тек и меѓу нападите доживувате хронична нестабилност. Меѓутоа, успехот на лекувањето зависи од зачестеноста на нападите. Ако имате напад во просек еднаш месечно, тоа значи дека болеста се развива брзо и шансите за успех на рехабилитацијата се мали. Во овој случај, погодни се медицински или хируршки методи на лекување.

Сепак, ако во периодот меѓу нападите се пожалите на позициона вртоглавица или постојана нестабилност, вестибуларната рехабилитација може да ви помогне. Ако првиот напад поминал многу тешко, но во следните напади симптомите се полесни, тоа може да произлегува од недоволна компензација и шансите за успех од третманот се зголемуваат.

Хроничните функционални синдроми на вртоглавица, како што се вестибуларната мигрена и ПППД (упорна постурално-перцептивна вртоглавица), исто така се состојби кои бараат рехабилитација. Лицата кои страдаат од болест при патување (кинетоза) исто така можат да имаат корист од програмата за вежби.

Лица изложени на ризик од паѓање

Околу 30% од лицата над 65 години паѓаат најмалку еднаш секоја година, а значителен дел од овие паѓања се должат на незабележана вестибуларна дисфункција. Паѓањата можат да доведат до фрактури, зависност во секојдневните животни активности па дури и до смрт.

Структурираната вестибуларна рехабилитација и вежбите за рамнотежа ја намалуваат зачестеноста на паѓањата за 40-50%. Затоа, кај постарите лица тие задолжително треба да се применуваат како дел од програмите за превенција од паѓања. Претходната историја на паѓање е најсилниот показател за идниот ризик од паѓање.

Сепак, некои пациенти немаат корист од вестибуларната рехабилитација. Хипотензивните пациенти, оние со вртоглавица поврзана со мигрена и кои доживеле транзиторен исхемичен напад спаѓаат во оваа група. Реакциите на лековите исто така негативно влијаат врз одговорот на третманот.

Како функционира вестибуларната рехабилитација?

Вестибуларната рехабилитација функционира така што ги поттикнува механизмите за адаптација и компензација на вашиот мозок. Овој пристап, кој е метод на физикална терапија, ги намалува или целосно ги отстранува вашите проблеми со рамнотежата преку вежби.

Основата на процесот на лекување лежи во капацитетот на мозокот за учење. Кога вашето внатрешно уво е оштетено, мозокот добива погрешни сигнали. Благодарение на вежбите за вестибуларниот систем, мозокот учи како повторно да воспостави рамнотежа користејќи ги другите сетила.

Врска меѓу мозокот и системот за рамнотежа

Мозокот ја воспоставува рамнотежата користејќи информации кои доаѓаат од внатрешното уво, очите и мускулно-скелетниот систем. Вестибуларните органи во внатрешното уво го детектираат движењето на вашата глава и овие информации преку нервот за рамнотежа ги пренесуваат до мозочното стебло. Мозочното стебло и малиот мозок ги обработуваат овие сигнали, ги регулираат движењата на вашите очи и ја контролираат вашата положба (постаура).

Кога ќе се појави оштетување на вестибуларниот систем, мозокот добива конфликтни сигнали и се збунува. Меѓутоа, благодарение на својството наречено невропластичност, мозокот може да создаде нови нервни патишта. Со повторени вежби, користењето на овие нови патишта станува полесно и мозокот повторно учи да ја одржува рамнотежата.

Процесот на централна компензација се остварува преку зајакнување на вестибуларниот орган на здравата страна и другите сетилни системи. Рехабилитацијата го забрзува овој процес, намалувајќи ги вртоглавицата и постуралните нарушувања. Целта е лицето да се чувствува безбедно во секојдневниот живот и да се елиминира ризикот од паѓање.

Процес на проценка пред третманот

Сеопфатната проценка извршена од физиотерапевт е првиот чекор од третманот. Прво се утврдува основчниот проблем на пациентот и се одредува целта на рехабилитацијата. Се зема детална историја на болеста и се испитуваат почетокот, времетраењето и тригерите на симптомите.

Се анализира квалитетот на движењето, реакциите за рамнотежа и интензитетот на симптомите. Се оценува дали има нистагмус (неволни движења на очите). Се применуваат тестови за вртење на главата и се истражува присуството на позициона вртоглавица.

Со користење стандардни прашалници се мери степенот до кој проблемот со рамнотежата влијае врз секојдневните животни активности. Методите за вестибуларно тестирање се одредуваат според потребите на пациентот. Може да се применат објективни тестови како што се VNG, VEMP, калоричен тест и постурографија.

Ограничувачките здравствени проблеми, како што се цервикалните патологии, задолжително мора да му се соопштат на физиотерапевтот. Во светлината на добиените резултати се подготвува план за лекување.

Подготовка на план за лекување според потребите на поединецот

Проблемот со рамнотежата кај секој поединец е различен, па затоа третманот задолжително се програмира индивидуално. Соодветните вежби се избираат во зависност од типот на вестибуларното губење, симптомите и функционалниот капацитет.

Програмата за лекување е поделена во три главни категории. Вежбите за хабитуација ги лекуваат симптомите на вртоглавица што се јавуваат како резултат на движењата. Вежбите за стабилизација на погледот ја подобруваат контролата врз движењата на очите. Вежбите за обука на рамнотежата се даваат за успешно извршување на секојдневните активности.

Во програмата се вклучени позиционата обука, вежбите за координација око-глава и вежбите за постурална рамнотежа. Се поддржуваат централните и периферните вестибуларни функции и се обезбедува безбедна рамнотежа. Вежбите дома и препораките за адаптација во секојдневниот живот ја зголемуваат ефективноста на третманот.

Низ целата програма се врши постојано следење и ажурирање според индивидуалните потреби. Терапијата за вестибуларна рехабилитација се применува безбедно со хируршки или немедицински методи придружувани од физиотерапевт.

Вежби за вестибуларниот систем и процес на примена

Кога ќе започне програмата за вежби, физиотерапевтот ве учи на специфични движења и вие редовно ги изведувате. Програмата се темели на четири основни механизми: стабилизација на погледот, хабитуација, супституција и адаптација. Секој од нив го зајакнува вашиот систем за рамнотежа на различен начин.

Вежби за контрола на движењето на очите

Способноста да го одржите фокусот на очите додека главата ви се движи е од критично значење. Вежбите VOR x1 служат за оваа цел. Додека се фокусирате на фиксна цел, ја движите главата лево-десно или горе-долу. Целта е да се зголеми контролата врз движењата на очите.

Вежбата VOR x2 бара поинтензивна работа. Вашата глава и целта се движат во спротивни насоки, што обезбедува силна стимулација за вашиот вестибуларен систем. Со текот на времето ја зголемувате брзината на движењето и додавате сложена позадина. Вежбите што ги започнавте во седечка положба ги применувате и во стоечка положба и додека одете.

Ако почувствувате проблем со визуелното фокусирање за време на движењето на главата, се појавува заматен вид. Обуките за координација око-глава го намалуваат овој проблем. Во програмата се вклучени студии за брзи движења на очите и вежби за визуелно следење.

Студии за тренинг на рамнотежата

Вежбите за статична рамнотежа напредуваат од широка база кон тесна база. Се прави прогресија од цврста подлога кон мека подлога, со отворени кон затворени очи. На пример, прво стоите на двете нозе, па потоа преминувате на рамнотежа на една нога.

Вежбите за динамична рамнотежа ја развиваат вашата контрола додека сте во движење. Изведувате тандем одење (стапало пред стапало), правите вртења, работите на надминување пречки. Активностите со двојна задача (dual-task) предизвикуваат предизвик за мозочниот капацитет и обезбедуваат напредок. Примери за ова се зборувањето додека одете или вршењето математички операции.

Работењето на даската за рамнотежа и меките душеци ја зголемува вашата адаптација на различни површини. овие апликации ги зајакнуваат механизмите за сетилна повратна информација на мозокот.

Вежби за одење и движење

Обуката за функционални активности ви го олеснува секојдневниот живот. Повторувате практични движења како што се качување и симнување по скали, наведнување, пружање рака, носење предмети. Во програмата се додаваат и вежби за одење со вртење на главата.

Во обуката за одење се регулираат должината на чекорот, брзината и ритамот. Се развива вашата способност да се справувате со надворешните дразби. Движењата на Cawthorne-Cooksey често се користат во стандардниот протокол. Овие вежби започнуваат со движења на очите и главата додека лежите на грб, а напредуваат кон позиции на седење и стоење.

Студии за зајакнување и флексибилност

Вежбите за истегнување и зајакнување ја поддржуваат рамнотежата на вашето тело. Стабилизаторите на колковите и абдоминалните мускули бараат посебно внимание. Овие мускули ја сочинуваат основата на многу движења.

Стратегиите за превенција од паѓање се важен дел од програмата. Учите безбедни шеми на движење, правите модификации во околината. Обуката за заштитни реакции го намалува ризикот од паѓање.

Времетраење на третманот и очекувања

Стандардната програма трае 6-8 недели. Првата неделка обуката за вежби се врши во центарот придружувани од експерт, а во следните недели продолжувате како домашна програма. Во состојби како што е вестибуларниот неритис, раната рехабилитација го забрзува закрепнувањето за 2-3 недели.

Домашните вежби треба да се изведуваат редовно 2-3 пати дневно, по 15-20 минути во секоја сесија. Во текот на следењето се прават објективни мерења како Dynamic Gait Index и Berg Balance Scale. овие оценки ја структурираат прогресијата на вежбите.

Работи на кои треба да се обрне внимание при вежбите

Усогласеноста на пациентот има критична важност. Водењето дневник за вежби и редовното доаѓање на контролни прегледи директно влијаат врз резултатите. На почетокот може да почувствувате краткотрајна благa вртоглавица, што покажува дека вестибуларниот систем е стимулиран.

Ако почувствувате силна вртоглавица, мачнина или анксиозност, забавете ја вежбата или направете пауза. Задолжително известете го вашиот физиотерапевт за вашите ограничувачки состојби како што се цервикалните патологии.

Најчесто поставувани прашања

Времетраењето на програмата за третман варира од личност до личност. Типичната програма се движи помеѓу 6-12 недели. Програмите кои се применуваат како 1-2 сесии неделно се чести. Сепак, некои акутни состојби можат да покажат подобрување за пократко време.

Во случаи на поместување на кристалите како БППВ, понекогаш дури и маневрите во една сесија можат да бидат решение. Меѓутоа, кај хронични или сложени вестибуларни нарушувања, процесот на рехабилитација може да трае неколку месеци. Во случаите на акутен вестибуларен неритис доволни се 4-6 недели, додека кај хронични состојби како билатерална вестибуларна инсуфициенција може да надмине 12 недели.

Во првите 2-4 недели ќе почувствувате значително подобрување. Целосната компензација може да се протегне до 6-12 недели. Во првите 2 недели може да има благо зголемување на вашите симптоми, што е познато како одговор на хабитуација. Почнувајќи од третата и четвртата недела започнува значително подобрување.

Во случаите на еднострано губење на вестибуларната функција, кај 70-80% од пациентите се обезбедува значајно подобрување на симптомите на рамнотежа и вртоглавица. Затоа, кај повеќето пациенти поплаките во голема мера се намалуваат. Кога третманот е успешен, обично се обезбедува трајно подобрување.

По завршувањето на програмата, мнозинството се враќаат на своите секојдневни активности без проблем. Можете удобно да вршите работи како возење автомобил, симнување и качување по скали и спортување. Зачестеноста на нападите на вртоглавица се намалува, вашата толеранција на нагли движења се зголемува и стравот од паѓање се ублажува.

Сепак, кај некои лица може да остане блага нестабилност. Времето за целосно закрепнување се разликува од поединец до поединец. Кај некои пациенти може да се протегне до 3-4 месеци, а кај други до 1 година. Капацитетот за адаптација на мозокот игра важна улога во успехот на третманот.

Да, но првичната проценка мора да се направи во клиниката и индивидуалната програма да биде одредена од стручно лице. Повеќето од вежбите планирани од аудиологот конкретно за поединецот се дизајнирани да се применуваат дома.

Вежбите што се прават самостојно можат да ги влошат симптомите или да го зголемат ризикот од паѓање. Погрешните маневри можат да го направат проблемот уште посложен. Исто така, вежбите направени несвесно можат да го намалат одговорот.

Особено во почетната фаза и кога програмата за вежби се ажурира, надзорот од експерт е важен. Експертите утврдуваат кои вежби се соодветни и безбедни за вашата состојба и покажуваат како да се изведат во правилна форма.

Апликациите за вестибуларна рехабилитација се практики кои не содржат ризици. Еден од најчестите несакани ефекти на почетокот на вежбите е мачнината, зголеменото чувство на нестабилност и главоболката. На почетокот вежбите можат да создадат блага вртоглавица. Ова е нормално и е дел од процесот на закрепнување.

Некои пациенти можат да доживеат привремено зголемување на симптомите за време на вежбата. Овие состојби можат да се држат под контрола со прилагодување на интензитетот и времетраењето на вежбите. Како што мозокот се навикнува на оваа нова состојба, вртоглавицата ќе се намалува.

Накратко за вестибуларната рехабилитација

Иако проблемите со рамнотежата и вртоглавицата го намалуваат вашиот квалитет на живот, вестибуларната рехабилитација ви помага да управувате со овие симптоми. Затоа, ако имате хронични поплаки, не губете надеж.

Програмата за третман се подготвува индивидуално и повеќето пациенти забележуваат значајно подобрување во рок од 6-8 недели. Со редовни вежби, вашиот мозок развива нови стратегии за рамнотежа и можете удобно да се вратите на вашите секојдневни активности.

Сепак, задолжително побарајте стручна проценка пред да започнете. Програмата соодветна за вас и правилните техники директно влијаат врз успехот. Работејќи заедно со вашиот физиотерапевт, можете да го намалите ризикот од паѓање и да ја вратите вашата самодоверба.

Пополнете го формуларот за детални информации и контакт!