Хормонската терапија кај ракот на дојка е ефикасен метод кој се користи за спречување на растењето на одредени видови рак. Употребата на тамоксифен е препорачана опција за третман, особено за пациенти со тумори што се чувствителни на хормони. Активната состојка тамоксифен делува така што го спречува врзувањето на хормонот естроген во телото за клетките на ракот. Во овој напис, ќе добиете детални информации за тоа што е тамоксифен и за што се користи, и подобро ќе го разберете вашиот процес на хормонска терапија.
Што е хормонска терапија?
Хормонската терапија, која има важно место во третманот на ракот на дојка, е ефикасен метод на лекување што го забавува или запира растењето на ракот кој користи хормони за да расте. Овој пристап на лекување се применува особено кај ракот на дојка кој е зависен од женските хормони.
Дефиниција за хормонската терапија кај ракот на дојка
Хормонската терапија (хормонотерапија) всушност претставува антихормонска терапија. Овој метод покажува ефект или со спречување на врзувањето на хормоните за рецепторите во клетките на ракот, или со намалување на производството на хормони во телото. Женските хормони, како што се естрогенот и прогестеронот, го поттикнуваат растот на одредени видови рак на дојка. Третманот делува така што спречува овие хормони да стигнат до клетките на ракот на дојка.
Околу 65-70% од карциномите на дојка се хранат со женскиот хормон естроген. Наодите од испитувањата на туморот според кои рецепторите за естроген или прогестерон се позитивни значи дека тој рак е чувствителен на хормони. Во овој случај, во прв план доаѓа опцијата за хормонска терапија.
Основна цел на хормонската терапија
Првичната цел на хормонската терапија е да го забави и запре растот на туморите кои се хранат со хормони. Исто така, овој третман:
Го намалува ризикот од враќање на ракот
Може да ја намали големината на туморот пред операцијата
Може да го стави под контрола ширењето на болеста во телото
Го зголемува општиот животен век
Хормонската терапија применувана по хируршката интервенција значително ја намалува веројатноста за повторно појавување на ракот на дојка. Доколку третманот започне пред операцијата, туморот може да се намали и на тој начин да стане можно отстранување на помалку ткиво од дојката.
Што претставува хормонската чувствителност?
Хормонската чувствителност се однесува на реактивноста што клетките на ракот ја покажуваат кон хормоните. Се прават лабораториски тестови за да се утврди дали одреден рак на дојка е чувствителен на хормони. Во овие тестови се истражува присуството на рецептори на површината на клетките на ракот за кои можат да се врзат хормоните.
Како чувствителни на естроген се нарекуваат „позитивни на естрогенски рецептори“ (ER+), а оние чувствителни на прогестерон се нарекуваат „позитивни на прогестеронски рецептори“ (PR+). Некои видови рак можат да бидат позитивни и на естрогенските и на прогестеронските рецептори. Доколку најмалку 1% од клетките на ракот ги содржат овие рецептори, може да се разгледа можноста за хормонска терапија.
Кај околу 70% од пациентите со рак на дојка, туморот е чувствителен на хормони. Кај оваа група пациенти прашањето што е тамоксифен добива на важност, бидејќи хормонските лекови како тамоксифенот често се користат во третманот. Сепак, кај пациентите чии хормонски рецептори се негативни, оваа терапија нема корист.
За примена на хормонската терапија најпрвин се оценува менопаузалниот статус, бидејќи кај пациентките пред и по менопауза може да бидат потребни различни пристапи на лекување. Затоа, важно е пред започнувањето со третманот детално да се испита хормонскиот статус на пациентката и карактеристиките на туморот.
За кого е соодветна хормонската терапија?
Како и кај секој третман на рак, прашањето за кого е соодветна хормонската терапија е од витално значење. Не секој пациент со рак на дојка може да има корист од овој третман, но кога се применува кај вистинската група пациенти, можат да се постигнат мошне ефикасни резултати.
Пациенти со позитивни хормонски рецептори
Хормонската терапија првенствено е соодветна за пациенти со рак на дојка чии хормонски рецептори се позитивни. Според истражувањата, околу 65-70% од карциномите на дојка се хранат со женскиот хормон естроген. Кај овие видови рак, туморските клетки имаат рецептори за кои можат да се врзат хормоните.
За еден тумор да се смета за позитивен на хормонски рецептори:
Позитивен на естрогенски рецептори (ER+): Покажува дека клетките на туморот се чувствителни на хормонот естроген
Позитивен на прогестеронски рецептори (PR+): Покажува дека клетките на туморот се чувствителни на хормонот прогестерон
Карциномите што поседуваат најмалку еден од овие два рецептора се нарекуваат „позитивни на хормонски рецептори“ и добро реагираат на хормонски лекови како што е тамоксифенот. Од друга страна, познато е дека кај пациенти чии хормонски рецептори се негативни, оваа терапија нема корист.
Разлики пред и по менопауза
При планирањето на хормонската терапија, менопаузалниот статус на пациентката има одлучувачка улога во изборот на третманот. Кај жените во периодот пред и по менопауза се применуваат различни пристапи на лекување:
Кај жени пред менопауза:
Хормонскиот лек наречен тамоксифен генерално се користи во текот на 5-10 години
Кај млади пациенти со висок ризик, во третманот може да се додадат и LHRH аналози кои ја потиснуваат функцијата на јајниците
Понекогаш отстранувањето на двата јајници исто така може да се понуди како опција
Кај жени по менопауза:
Најчесто се користат ароматазни инхибитори (анастрозол, летрозол или ексеместан) во тек на 5 години
Доколку треба да се користи тамоксифен, по 3-5 години земање тамоксифен, последователно може да се применуваат ароматазни инхибитори уште 5 години
Причината за ова е што кај жените пред менопауза хормоните естроген и прогестерон се излачуваат во поголеми количини и повеќе ги стимулираат клетките на ракот.
Како се утврдува соодветноста за третман?
Соодветноста за хормонска терапија се утврдува како резултат на сеопфатна оценка. Овој процес на оценка вклучува:
Најпрвин, се прават тестови на биопсијата или на ткивото земено по операцијата за да се утврди хормонската чувствителност на ракот. Доколку најмалку 1% од клетките на ракот имаат хормонски рецептори, може да се размислува за терапија.
Пред започнувањето со третманот:
Се утврдува менопаузалниот статус
Се зема сеопфатна медицинска историја
Се бара мамографија и ултразвук на дојка
Се прават разни крвни тестови
Се изведува гинеколошки преглед
Исто така, со оценување на сите индивидуални фактори на ризик и семејната историја, одлуката за третман се донесува заедно со пациентот. Во одредени ситуации, примената на хормонска терапија е несоодветна:
Кај жени со рак на дојка или со историја на рак на дојка во минатото
Кај пациенти со рак на матка
Кај оние со вагинално крварење со необјаснето потекло
Кај пациенти со заболувања на црниот дроб
Хормонската терапија може успешно да се користи како прв избор, особено кај напреднат рак на дојка со зафатеност на коските или ограничена зафатеност на органите кај пациенти чувствителни на хормони.
Хормонски лекови кои се користат кај ракот на дојка
Хормонските лекови кои се користат во третманот на ракот на дојка дејствуваат со блокирање на хормоните што го поттикнуваат растот на клетките на ракот. Овие лекови генерално се ефикасни за карциноци на дојка позитивни на хормонски рецептори и делуваат на различни начини.
Што е тамоксифен и за што служи?
Тамоксифенот е еден од најчесто користените хормонски лекови во третманот на ракот на дојка. Овој лек делува преку блокирање на естрогенските рецептори и спречува хормоните да им кажат на клетките на ракот да растат. Тамоксифен можат да користат и жени кои имаат менструација (пред менопауза) и жени кои се во менопауза (по менопауза).
Тамоксифенот го запира растот на клетките на ракот на дојка преку спречување на врзувањето на естрогенот за неговиот рецептор. На овој начин:
Го намалува ризикот од враќање на ракот на дојка
Го намалува ризикот од појава на рак во спротивната дојка
Го намалува ризикот од смрт како последица на рак на дојка
Тамоксифенот исто така нуди и здравствени придобивки надвор од ракот, како што е зајакнувањето на коскеното ткиво. Обично се користи во форма на таблета која се зема еднаш дневно, а времетраењето на третманот може да варира меѓу 5 и 10 години.
Што е активната состојка тамоксифен?
Активната состојка на тамоксифенот е тамоксифен цитрат и се наоѓа во доза од 30,4 mg што е еквивалентно на 20 mg тамоксифен. Тамоксифенот спаѓа во класата на лекови познати како селективни модулатори на естрогенски рецептори (SERM). Овој лек делува преку врзување за естрогенските рецептори и го блокира ефектот на естрогенот во ткивото на дојката, додека во одредени други ткива, како што се коските, делува слично на естрогенот.
Постојат одредени состојби на кои треба да се обрне внимание при употребата на тамоксифен. Особено, може да го зголеми ризикот од развој на рак на внатрешната обвивка на матката. Затоа редовните гинеколошки контроли се важни за време на третманот.
Што се ароматазни инхибитори?
Ароматазните инхибитори се лекови кои го запираат производството на естроген во телото. Овие лекови дејствуваат со блокирање на ензимот ароматаза, кој во телото го претвора андрогениот хормон во мали количини естроген. Постојат три основни ароматазни инхибитори:
Анастрозол (Arimidex)
Летрозол (Femara)
Ексеместан (Aromasin)
Ароматазните инхибитори се особено ефикасни кај жени по менопауза, бидејќи кај жените пред менопауза јајниците произведуваат повеќе ароматаза отколку што инхибиторите можат ефективно да ја блокираат. Овие лекови најчесто се користат во форма на таблети кои се земаат еднаш дневно, а времетраењето на третманот е помеѓу 5 и 10 години.
Меѓу најважните несакани ефекти на овие лекови се болките во зглобовите и мускулите и остеопорозата. Затоа е важно мерењата на коскената густина да се прават пред започнувањето со третманот и за време на него.
GnRH агонисти и други опции
GnRH (гонадотропин-ослободувачки хормон) агонистите се лекови кои ја потиснуваат функцијата на јајниците. Кај жените пред менопауза тие се користат за привремено запирање на производството на естроген од јајниците. Меѓу GnRH агонистите спаѓаат:
Гозерелин
Леупролид (Лепролид)
Реверзибилниот третман што се изведува со користење на GnRH агонисти за супресија на јајниците е претпочитана опција за многу пациентки со рак на дојка пред менопауза. Особено кај млади пациентки со висок ризик под 40-годишна возраст, по хемотерапијата може да се применуваат LHRH аналози до 5 години.
Селективните деградери на естрогенски рецептори (SERD), како што е фулвестрант, се исто така други лекови што се користат во хормонската терапија. Овие лекови се врзуваат за естрогенските рецептори и предизвикуваат оштетување или разградување на рецепторите. Фулвестрант обично се користи само кај жени во постменопауза.
Како се применува хормонската терапија?
Од големо значење е хормонската терапија да се применува правилно за да биде ефикасна. Овој метод што се применува во третманот на ракот треба да се спроведува во рамките на одреден план и под надзор на специјалист. Начинот и времетраењето на примената се одредуваат индивидуално според состојбата на пациентот.
Времетраење и фреквенција на третманот
Хормонската терапија обично се применува по операцијата за рак на дојка во рана фаза и се користи за намалување на ризикот од повторно појавување на ракот. Времетраењето на третманот најчесто варира помеѓу 5 и 10 години. Овој период се утврдува земајќи ја предвид посебната состојба на лицето и ризикот од повторно појавување на ракот.
Во одредени ситуации, третманот може да се започне и пред хируршката интервенција. На тој начин може да се постигне намалување на туморот и отстранување на помалку ткиво од дојката за време на операцијата. Хормонската терапија е важна опција за третман што може да се применува и по хемотерапијата или самостојно.
Кај напреднатиот рак на дојка, пак, хормонската терапија може да продолжи се додека го забавува или запира растењето на ракот.
Лекови кои се земаат преку уста
Најчесто користениот метод во хормонската терапија се лековите кои се земаат преку уста. Тамоксифенот и ароматазните инхибитори (анастрозол, летрозол, ексеместан) се користат во форма на дневни таблети.
Тамоксифенот обично се зема еднаш дневно и се користи 5-10 години кај жени пред менопауза. Кај жени во постменопауза, пак, предност им се дава на ароматазните инхибитори. Овие лекови исто така се земаат како една таблета дневно и најчесто се користат во тек на 5 години.
Усогласеноста со планот на лекување е мошне важна. Редовното користење на лековите директно влијае врз успехот на третманот. Доколку размислувате да го прекинете третманот поради несакани ефекти, задолжително треба да разговарате со вашиот лекар.
Методи со инјекции и импланти
Некои хормонски терапии можат да се применат и во форма на инјекции или импланти. На пример:
Фулвестрант (Faslodex): Претставува инјекција која се аплицира во пределот на колкот еднаш месечно. Во првиот месец се применува на две недели, а потоа еднаш месечно.
Золадекс (Гозерелин): Претставува имплант со големина на зрно ориз. Се инјектира поткожно во долниот дел на стомакот на секои 28 дена. Постојат и форми со тромесечно дејство.
LHRH аналози: Лекови како гозерелин и леупролид се користат за привремено запирање на функцијата на јајниците. Обично се применуваат во форма на инјекција еднаш месечно или еднаш на секои три месеци.
Следење и контроли во текот на процесот на лекување
За време на хормонската терапија, редовното следење и контролите се задолжителни. Овие контроли вклучуваат:
Лекарски прегледи: Се прават на секои неколку месеци во првите години од третманот, а потоа еднаш годишно.
Гинеколошки прегледи: Жените кои користат тамоксифен и имаат матка треба да прават гинеколошки преглед еднаш годишно поради ризикот од рак на матката.
Тестови за коскена густина: Особено кај пациенти кои користат ароматазни инхибитори, треба да се прават мерења на коскената густина поради ризикот од остеопороза.
Крвни тестови: Редовно се проверуваат нивата на хормоните за да се оцени ефективноста на третманот.
Исто така, за следење дали симптомите на ракот повторно се појавиле, се користат и методи за сликовна дијагностика како мамографија, ултразвук или МРИ.
Несакани ефекти и работи на кои треба да се обрне внимание
Иако хормонската терапија кај ракот на дојка е спасоносна за многу пациенти, таа може да донесе и различни несакани ефекти. Познавањето на овие несакани ефекти и разбирањето како да се управува со нив ќе ви помогнат поудобно да го поминете процесот на лекување.
Чести несакани ефекти
Некои од вообичаените несакани ефекти што можат да се појават за време на хормонската терапија се следниве:
Бранови на жештина (напливи) и потење: Често се забележани особено кај пациентки кои користат тамоксифен и кај жени со менструација.
Болки во зглобовите и коските: Почести се кај пациентки кои користат ароматазни инхибитори.
Замор и исцрпеност: Може да почувствувате пад на енергијата во текот на денот.
Промени во расположението: Може да се појават депресија, анксиозност или раздразливост.
Промени во телесната тежина: Поради промените во метаболизмот може да се забележи зголемување на телесната тежина.
Сексуални проблеми: Може да се јават поплаки како намалено либидо и вагинална сувост.
Долгорочни ефекти
Долгорочната хормонска терапија може да доведе до некои сериозни здравствени проблеми. Меѓу нив се:
При употреба на тамоксифен:
Ризик од рак на матката: При долготрајна употреба може да се зголеми ризикот од рак на внатрешната обвивка на матката.
Згрутчување на крвта: Иако ретко, може да доведе до сериозни проблеми како што е белодробна емболија.
Проблеми со очите: Може да се забележи појава на катаракта.
Ризик од мозочен удар: Може да покаже зголемување при долгорочна употреба.
Кај ароматазните инхибитори:
Остеопороза: Намалување на коскената густина и ризик од фрактури.
Срцеви заболувања: Кај некои пациенти може да се зголеми ризикот од срцеви проблеми.
Начини за справување со несаканите ефекти
За да се ублажат несаканите ефекти, можат да се користат различни методи:
За напливите на жештина:
Да се претпочита лесна облека што дише.
Консумирање ладни пијалаци.
Проба на третман со акупунктура, овој метод може да ги намали ноќните потЕња.
За болките во зглобовите:
Редовното вежбање може да ја зголеми коскената густина.
Користење додатоци на калциум и витамин Д.
За емоционалните проблеми:
Добивање психолошка поддршка или приклучување кон групи за поддршка.
Разговор со вашиот лекар и користење антидепресиви во ниска доза доколку е потребно.
Како се донесува одлуката за продолжување на третманот?
Одлуката за продолжување на хормонската терапија се донесува со воспоставување рамнотежа помеѓу тоа колку несаканите ефекти влијаат врз вашиот квалитет на живот и ризикот од повторно појавување на ракот. Во врска со ова:
Пациентите кои одлучуваат да продолжат со третманот генерално:
Чувствуваат страв од враќање на ракот.
Имаат доверба во ефективноста на лекот.
Развиле различни механизми за справување.
Пациентите кои одлучуваат да го прекинат третманот пак:
Чувствуваат дека нивниот квалитет на живот е многу опаднат.
Ја доживуваат дилемата „да се преживее, но без квалитет на живот“.
Ако ви е тешко да продолжите со третманот, можете да разговарате за следните опции со вашиот лекар:
Намалување на дозата на лекот.
Преминување на друг лек.
Скратување на времетраењето на третманот.
И покрај сè, редовните лекарски контроли и внимателното следење на несаканите ефекти имаат витално значење во текот на процесот на лекување. Вашата одлука за третман треба да зависи не само од медицинските, туку и од вашите лични преференции.
Резиме: Хормонска терапија кај ракот на дојка
Како заклучок, хормонската терапија кај ракот на дојка е мошне ефикасна опција за третман, особено кај пациенти со позитивни хормонски рецептори. Лековите како што се тамоксифенот и ароматазните инхибитори го намалуваат ризикот од повторно појавување на болеста преку запирање на растот на клетките на ракот. Благодарение на овој третман, многу пациенти можат да живеат подолг и поздраv живот.
Од големо значење е да не ги пропуштате контролите кај лекар за време на третманот. Кога ќе се соочите со несакани ефекти, задолжително споделете ги со вашиот лекар. Можат да се најдат алтернативни решенија за напливите на жештина, болките во зглобовите или другите тегоби. Исто така, не треба сами да го прекинувате третманот.
Без сомнение, процесот на хормонска терапија може да биде тежок. Меѓутоа, со редовни контроли и правилен пристап, овој процес можете да го поминете полесно. Грижата за себе, балансираната исхрана и редовното вежбање ќе ги зголемат ефектите од третманот. Запомнете дека секој пациент е уникатен и одговорот на третманот може да варира од личност до личност.
Во светлината на сите овие информации, запознаденоста со хормонската терапија ќе ви овозможи посвесно да управувате со вашиот процес на лекување. Воспоставете отворена комуникација со вашиот лекар и не двоумете се да ги поставите вашите прашања. Усогласеноста со третманот и редовните контроли ќе ви помогнат да постигнете успешни резултати во лекувањето на ракот на дојка.
Често поставувани прашања
Ги собравме одговорите на прашањата што ве мачат во врска со третманот на ракот на дојка. Подолу можете да ги најдете најинтригантните теми и нивните одговори.
Дали треба веднаш да започнам со третманот за рак на дојка? Важно е да се започне со третманот навреме, но наместо да донесувате избрзана одлука, приоритет е добро да ја разберете вашата дијагноза и опциите за третман.
Дали хемотерапијата се применува кај секого? Не. Хемотерапијата е опција за третман за која се одлучува според типот и проширеноста на туморот.
Што е тамоксифен и за што служи? Тамоксифенот е лек што го спречува растењето на карциномите на дојка кои се хранат со хормони. Делува така што го спречува врзувањето на естрогенот за клетките на ракот.
Кои се несаканите ефекти што се јавуваат за време на хормонската терапија? Може да се појават напливи на жештина, вагинална сувост, промени во менструалниот циклус, сексуална незаинтересираност, гадење, промени во расположението, замор и губење на апетитот.
Како се применува хормонската терапија? Може да се применува на три различни начини: преку уста во форма на таблети, со инјекција во раката, бутот или колкот, или со хируршки метод преку отстранување на органите што лачат хормони.
Дали хормонската терапија влијае врз плодноста? Да, хормонската терапија може да доведе до проблеми со плодноста. Особено ако јајниците биле отстранети со хируршка операција или ако биле подложени на терапија со зрачење, може да настапи стерилитет.
Хормонската терапија кај ракот на дојка е ефикасен метод кој се користи за забавување или запирање на растот на туморите позитивни на хормонски рецептори. Лековите како што се тамоксифенот и ароматазните инхибитори се широко користени.
