Што е HPV вакцина?
Хуманиот папилома вирус (HPV) е вид вирус најчесто присутен кај луѓето. Најбрзиот начин на пренесување обично е преку сексуален контакт или преку допир на кожа. HPV вирусот може да достигне до многу делови на телото. Пенисот, цервиксот (делот што ја поврзува матката со вагината), вагината, вулвата (надворешниот генитален систем), анусот, устата, орофаринксот (празнината непосредно зад грлото) и други слузници може да се заразат и да предизвикаат рак на овие подрачја. За да се спречи пренесувањето и ширењето на вирусот, постои HPV вакцина. Вакцината помага да се спречи ширењето на вирусот, а со тоа и појавата на генитални брадавици и рак на грлото на матката, и помага во заштитата од вирусот.
За спречување на вирусот и неговото пренесување е создадена HPV вакцина со име Gardasil 9, одобрена од Управата за храна и лекови на Соединетите Американски Држави, која може да се применува кај момчиња и девојчиња од рана возраст. Вакцината обезбедува заштита против многу типови на HPV вирусот.
Вакцината, применета кај девојчиња и жени пред да се изложат на вирусот, го намалува ризикот од рак на грлото на матката до минимум. Истовремено, со примена на вакцината кај момчињата, тие се заштитуваат од последиците што ги предизвикува вирусот, а се спречува и пренесувањето на вирусот од мажите на жените. Вирусот по инфекцијата има повеќе различни симптоми. HPV вирусот кај мажите и жените може да предизвика брадавици во надворешниот генитален регион, кај жените може да предизвика рак на вагината и вулвата, анален рак, а може да предизвика и рак на устата, грлото и вратот.
HPV вакцината е вклучена во националните програми за вакцинација во Америка, Австралија и повеќето европски земји. Во Турција HPV вакцината не е дел од Националната програма за вакцинација на Министерството за здравство и не ја покрива Институцијата за социјално осигурување (SGK). Недостатокот на информации кај родителите за вирусот и вакцината, нивниот начин на размислување и ниските приходи, кои не дозволуваат да се покријат трошоците, се едни од најважните фактори што влијаат на спроведувањето на вакцинацијата. Заради бројните студии за HPV вирусот, луѓето се информираат, па затоа значењето на HPV вакцината, вклучувајќи ги и вакцините во националната програма, се зголемува, и бројот на вакцинирани лица постојано расте.
Кому му се дава HPV вакцината?
HPV вакцината е вид вакцина што може да се применува од рана возраст. Применувањето во пубертетот обезбедува најголема заштита. Вакцината применета по 15-годишна возраст може да обезбеди помала заштита. Затоа, вакцинацијата во рана возраст е од витално значење. Вакцинација може да се направи најрано на 9-годишна возраст. Идеалната возраст е 12-13 години за момчиња и девојчиња, а вакцинацијата е исклучително важна до 26-годишна возраст.
HPV вакцината не се препорачува за бремени жени и за тешко болни пациенти. Исклучително е важно да се информира лекарот за евентуална сериозна алергија во организмот. Исто така, по вакцинацијата, ако се појави било каква реакција или алергија, неопходно е да се отиде кај лекар на преглед.
Зошто треба да се прима HPV вакцината? Кои се придобивките?
HPV вакцината е важна вакцина во превенцијата на многу болести, пред сè на ракот на матката. HPV вирусот има големо значење во превенцијата на анален рак, рак на грлото, вагинален рак и вулварен рак. Светската здравствена организација (СЗО) соопштува дека HPV вакцината има приоритет во јавното здравје за превенција на ракот на грлото на матката и на многуте други карциноми наведени погоре, и дека е исклучително важно таа да биде во националната програма за вакцинација. Освен што ја зајакнува имунитетот, HPV вакцината применета кај момчињата спречува пренесување на вирусот кон жените. Во случај на рана интервенција, HPV вакцината не треба да се занемарува за да се заштитите од многу болести.
HPV вакцината по бројни студии е утврдено дека е безбедна. Сепак, може да постојат некои ситуации на кои треба да се обрне внимание. Општо земено, нејзиното дејство во организмот е лесно. Најчестиот несакан ефект е болка, оток или црвенило на местото на инјектирање. Кај некои лица по инјектирањето може да се јави вртоглавица или несвестица. По инјектирањето, 15 минути седење и одмор може да го намали ризикот од несвестица. Освен главоболка, може да се јават мачнина со повраќање, замор и слабост.
Колку дози се даваат од HPV вакцината?
Бројот на дози на HPV вакцината зависи од возраста. Кај деца од 11 до 12 години се препорачуваат 2 дози HPV вакцина, со интервал од најмалку 6 месеци. Децата на возраст од 9 до 10 години и од 13 до 14 години се препорачува да се вакцинираат според шемата со две дози, како и децата од 11 до 12 години. Бројни истражувања покажаа дека шемата со две дози е поефикасна во заштитата кај децата помлади од 15 години. Во периодот од 15 до 26 години се препорачува да се примат три дози вакцина.
HPV вакцината, дозата ја одредува лекарот и се препорачува да се применува под негова контрола. Не треба да се применува без контрола на лекар.
Како се поставува дијагноза на HPV инфекција?
Сексуално пренесената HPV инфекција предизвикува многу видови рак, вклучувајќи рак на грлото на матката, анусот, вагината, пенисот, вулвата и орофаринксот. HPV инфекцијата може да се пренесе и преку допир на кожа. При таков контакт, на кожата се јавуваат различни симптоми. Во повеќето случаи, преку овие симптоми може да се утврди типот на пренесениот вирус. Обично се манифестира како брадавица, а според разликата во типовите на брадавици може да се утврди типот на HPV вирусот. Подолу се наведени типовите на брадавици.
Генитални брадавици: Се појавуваат како мали, зрнести испакнатини со големина на зрнце. Кај жените генитални брадавици најчесто се наоѓаат на вулвата, но може да се јават и околу анусот, на цервиксот и во вагината. Во некои случаи, генитални брадавици може да се јават и во вагината. Кај мажите генитални брадавици обично се јавуваат на пенисот и тестисите или околу анусот. Генитални брадавици предизвикуваат сврбеж и иритација, но не предизвикуваат многу силна болка.
Обични брадавици: Обичните брадавици се тркалезни по облик и имаат груба структура. Обично се наоѓаат на рацете, прстите и нозете. Во повеќето случаи, поради грубата текстура и големината, претставуваат непријатност при изгледот. Под влијание на околината може да бидат повредени, да крварат и да предизвикуваат болка.
Плантарни брадавици: Плантарните брадавици се вид брадавици што може да се јават на рацете, стапалата и прстите. Болката зависи од местото на кое се наоѓаат. Плантарните брадавици на петицата и на подлогата на стапалото, кога се цврсти, предизвикуваат непријатност.
Рамни брадавици: Рамните брадавици се вид брадавици со благо задебелување на кожата, со рамна и благо темна површина. Може да се појават насекаде. Кај децата обично се јавуваат на лицето, кај мажите во брадата, а кај жените на нозете.
Лекарот може да постави дијагноза на HPV инфекција со преглед на вашите брадавици. Но, ако генитални брадавици не се видливи, ќе ви бидат потребни еден или повеќе од следниве тестови:
Лекарот и болницата се многу важни, во овој процес на лекување, лекovите што се даваат на пациентот, направените анализи и испитувања треба да бидат во соодветна пропорција.
Тест со оцет (оцетна киселина): Раствор од оцет што се нанесува на генитално подрачје. Може да се дијагностицира со избелување на подрачјето на кое е нанесен.
Pap smear тест: Лекарот зема примерок од ткиво од грлото на матката или од вагината за да го испрати на лабораториска анализа. Со Pap smear тестовите може да се открие било каква состојба што може да доведе до рак.
HPV DNA тест: Тестот се прави со мазок од грлото на матката. Со овој тест се утврдува дали во генитаното подрачје постои раковa клетка. Ако има брадавица во генитаното подрачје, се зема и примерок од брадавиците. Препорачливо е да се прави заедно со Pap smear тестовите.
Треба да се води внимание тестовите да се прават во простор што ги исполнува сите хигиенски услови. Ако има абнормален резултат од HPV или Pap тест, гинекологот ќе спроведе постапка наречена колпоскопија. Со помош на уред што обезбедува зголемена слика на грлото на матката (колпоскоп), лекарот ќе го прегледа грлото внимателно и ќе земе примероци (биопсија) од подрачјата што изгледаат абнормално. Ако има било каква лезија со висока веројатност да прерасне во рак, таа мора да се отстрани. Меѓу опциите се замрзнување (криохирургија), ласер, хируршко отстранување, постапка со Loop електрохирургиска ексцизија (LEEP) и конизација со ладен нож. Loop електрохирургиска ексцизија (LEEP) е хируршка постапка во која се користи тенка жица во вид на јамка, наполнета со електрична струја, за да се отстрани тенок дел од грлото на матката, а конусен дел од грлото се отстранува со ладен нож.
Брадавиците, особено кај децата, може да поминат без лекување. Меѓутоа, бидејќи за HPV вирусот нема лек, може повторно да се појават на истото место или на други подрачја. Во овие случаи лекарот и болницата се многу важни. Дијагнозата мора да се постави врз основа на анализите и правилните испитувања за типот на брадавиците што се јавиле на телото. Постојат многу методи за повлекување на брадавиците што не се сметаат за знак на болест. Важно е такви методи да се применуваат директно на проблематичното место. Примери што може да се користат во практиката се следниве:
Салицилна киселина: Салицилната киселина, содржана во третмани без рецепт, постепено ја отстранува горниот слој на брадавицата. Салицилната киселина може да предизвика иритација на кожата, па затоа не е препорачлива за употреба на лицето.
Имиквимод: Имиквимодот е крем што се продава на рецепт. Се нанесува директно на брадавиците. По примената се јавуваат несакани ефекти како црвенило и оток.
Подофилокс: Подофилоксот е лек на рецепт што се користи за генитални брадавици. Се применува за уништување на ткивото на генитални брадавици. По примената предизвикува печење и сврбеж.
Трихлороцетна киселина: Трихлороцетната киселина е хемиски лек што се користи за печење на брадавици на дланките, стапалата и половите органи. Бидејќи се применува локално, може да предизвика иритација.
Ако лековите не помогнат, лекарот може да препорача брадавиците да се отстранат со други методи. Тие методи се следниве:
Замрзнување со течен азот (криотерапија)
Печење со електрична струја (електрокаутер)
Хируршко отстранување
Отстранување со ласерска хирургија
Дали може да се направи вакцинација по пренесување на HPV?
На лица што носат хуман папилома вирус може да им се направи вакцинација. Додека се заштитуваат од друг вирус кој сè уште не е пренесен, се спречува пренесување на веќе присутниот вирус на други лица. Кај организмот во кој е пренесен вирусот, по вакцинацијата не може да се говори за лекување. Вакцината се препорачува само со цел да не се пренесе на други лица преку сексуален контакт или допир на кожа.
Редовните општи прегледи кај лекар се препорачуваат за заштита од вирусот. Пропуштените вакцини треба да се дадат навреме. Треба да се користат методите и дозите што ги одредуваат лекарите.
