Што е недостаток на сурфактант? Кои се методите на лекување?

Што е недостаток на сурфактант? Кои се методите на лекување?

Во основата на одредени заболувања на дишниот систем кај новороденчињата лежи недостаток на сурфактант. Особено кај бебињата родени предвремено, во првите неколку часа по породувањето се јавува недостаток на течност што содржи сурфактант и се манифестира со одредени симптоми. За овие бебиња се потребни индивидуално следење и веднаш интензивна нега. Заболувањето на дишниот систем предизвикано од отсуство на сурфактант кај предвремено родените бебиња се нарекува „Респираторен дистрес синдром“. Друго име за оваа болест е „Хијалин-мембранска болест“. Кај предвремените породувања со искусен педијатар, симптомите кај бебето во првите неколку минути или часови може да се следат и така рано да се постави дијагноза. Затоа клиниките со неонатолог и единица за новородено дете се многу ефикасни и за раната дијагноза и за правилното лекување при предвремено породување. Акутниот респираторен дистрес синдром може да се реши со правилно следење и лекување од страна на специјализиран тим за неонатална интензивна нега.

Кај новороденчињата, зошто настанува недостаток на сурфактант?

Сурфактантот е материја што почнува да се лачи од ембрионалниот период, откако бебето ќе го заврши својот развој, за дишниот систем да функционира беспрекорно. Сурфактантот почнува да се синтетизира уште во 20. недела од бременоста. Иако почнува да се произведува во 20. недела од бременоста, неговото спуштање меѓу алвеолите, целосното стекнување функција и складирање се случуваат до 24. недела. Оваа материја е липопротеин што телото го произведува за да го минимизира површинскиот напон меѓу алвеолите. Во неговата структура има 90% липид (масти) и 10% протеин.

Во внатрешната структура на белите дробови, кесичките наречени алвеоли претставуваат основата на дишниот систем. Алвеолите се мали кесички што се разгрануваат внатре во белите дробови. Бидејќи се во многу структури и се сместени една до друга како зрна грозје, при секое дишење се раздуваат и смалуваат. Ова овозможува движење на белите дробови. Сепак, при овој процес контактот меѓу алвеолите предизвикува одредено триење. Ова создава површински напон во белите дробови. Природно настанатиот овој процес има негативен ефект врз размената на воздух и ја спречува раздувањето на алвеолите. Сурфактантот, пак, со својата лизгава структура го минимизира површинскиот напон и овозможува алвеолите да се исполнат со воздух, а дишењето да се одвива здраво.

Во текот на ембрионалниот развој белите дробови не се органи за дишење. Бебето дише преку размена на гасови преку пупочната врвца. Првото дишење на бебето се случува во моментот кога белите дробови ќе се активираат и почнат да се раздуваат при раѓањето. Во ембрионалниот период белите дробови се полни со течност. Во тој развоен процес, во дишниот систем прво почнува да се синтетизира сурфактант. Со лачење на доволно сурфактант од 35. недела се овозможува бебето при раѓањето нормално да дише. Сурфактантот се синтетизира од алвеоларни клетки тип 2, кои се наоѓаат во празнината меѓу алвеолите. Се очекува при раѓањето првото дишење на бебето нормално да се одвива благодарение на сурфактантот.

Колку е пократко времето во утробата на мајката, толку се зголемува стапката на појава на новороденечки заболувања кај бебињата. Заболувањата и респираторните тешкотии предизвикани од недоволна синтеза на сурфактант се пропорционални на времето што бебето го поминало во утробата на мајката. Меѓутоа, освен тоа, многу причини можат да го објаснат недостатокот на сурфактант кај предвремено родените бебиња. Најчестите причини за респираторни тешкотии предизвикани од недостаток на сурфактант се:

Повеќекратна бременост во историјата на мајката

Дијабетес кај мајката

Доцно или рано прекинување на пупочната врвца

Царски рез

Повеќекратно породување

Претходно присуство на респираторен дистрес во претходните бремености

Отсуство на пулс кај бебето (асфиксија)

Ниска породилна тежина (чести случаи под 1250 грама)

Сепса

Аспирација на мекониум кај бебето

Мутација во генот што ја регулира синтезата на сурфактант

Иако главната причина за недостаток на сурфактант е предвремено родено бебе, покрај тоа, состојби што настануваат за време на породувањето и бременоста исто така можат да доведат до недостаток на сурфактант. Освен тоа, недостатокот на сурфактант кај машките предвремено родени бебиња предизвикува респираторни тешкотии почесто.

Заболувањето на дишниот систем предизвикано од недостаток на сурфактант при породувањето се нарекува акутен респираторен дистрес синдром. Тоа е акутно развиено заболување бидејќи, кога симптомите ќе се појават во рок од неколку часа кај новороденото бебе, тие мора да ги забележи специјалист и да се лекуваат итно. Се именува како АРДС и може да се објасни како заболување предизвикано од недостаток на сурфактант. Кај предвремено родени бебиња, како кај АРДС, каде дијагнозата и лекувањето се трка со времето, присуство на искусен лекар што ја следи состојбата е многу важно. Особено кај предвремените породувања, присуство на специјалист по детско здравје и болести или хирург што ќе биде присутен при породувањето е фактор што ја покажува соодветноста на клиниките. Бидејќи акутните заболувања како АРДС брзо можат да ги забележи специјалистот лесно, а бебето со правилно лекување може да се излечи без трајни здравствени проблеми.

Кои методи на лекување се користат со сурфактант?

Недостатокот на сурфактант може да се забележи од првите неколку часа по породувањето до првите 2 дена. Бидејќи овој проблем почесто се јавува кај новороденчињата, во нормални услови новороденчињата треба да бидат под интензивно набљудување. Бебето што е под следење во клиники што нудат доволна опрема и лекарска поддршка, со единица за интензивна нега на новороденчиња, е под надзор секоја минута. Со внимателно следење на критичниот процес кај бебето, респираторниот дистрес синдром предизвикан од недостаток на сурфактант рано може да се забележи. Кај бебињата под надзор, оваа болест може да се манифестира и да даде алармантен знак преку еден или повеќе од следниве наоди:

Такипнеја по породувањето (брзо, често и недоволно дишење)

Цијаноза (посинување)

Сув кашлица

Немир при обидот за дишење

Хипоксемија (недостаток на кислород во крвта)

Матно стакло на рендгенската слика на белите дробови

Овие симптоми може да се појават во првите минути по породувањето. Обично во првите 4 часа целосно се забележуваат наодите. Ако симптомите траат подолго од 24 часа, со анамнезата од мајката и таткото, рендгенската слика на белите дробови на бебето и лабораториските тестови, дијагнозата АРДС се потврдува. Почнувањето на лекувањето заедно со поставувањето на дијагнозата ја зголемува шансата за преживување и ја минимизира веројатноста за трајно оштетување. Затоа е многу важно лекувачката болница да ги има потребните услови, да се направат доволни испитувања и анализи и резултатите да се потврдат од гледна точка на специјалист.

Лекувањето со сурфактант кај РДС при предвремено породување може да ја подигне стапката на преживување на 90% и повеќе. Меѓутоа, и пред породувањето, кај мајката може да бидат корисни превентивни третмани со кои бебето ќе се роди со недостаток на сурфактант. Како профилактичко лекување (спречување на болеста пред да настане, кога постои ризик за болест кај бебето) на мајката може да ѝ се примени стероид. Ако постои ризик од предвремено породување, стероидниот третман може да биде ефикасен.

По породувањето, во единицата за интензивна нега на новороденчиња, на бебето треба да му се обезбеди респираторна поддршка. Со уреди за респираторна поддршка CPAP или IPPV, на бебето континуирано му се обезбедува кислородна поддршка без извршување на какви било инвазивни хируршки интервенции. Сатурацијата на кислород треба да се одржува меѓу 90-95%. Ова значително ја намалува морбидитетот кај бебето. Најважниот чекор во лекувањето е давањето на сурфактант. Според спроведените студии, за АРДС не постои медицински третман толку ефикасен колку природните препарати на сурфактант. При секоја операција на предвремено породување, во околината мора да има препарати на сурфактант, а тие мора да ги применува специјалист лекар на соодветен начин. Особено е потребно примената да се направи што е можно поскоро по породувањето. Кај бебето што прима респираторна поддршка и има стабилно дишење, втората доза можеби нема да се примени. Меѓутоа, ако очекуваните вредности сè уште не се постигнати, респираторната поддршка продолжува и повторната доза може да се примени најмалку по 2 часа.

Заедно со лекувањето со сурфактант, новороденчето треба да добие храна што му е потребна. Може да се препорача внес на течности повеќе од нормалното. Во овој период бебето може да прима мајчино млеко преку назогастрична или трахеална сонда. Освен тоа, може да се постави венски пристап за електролитна поддршка и други поддржувачки медицински третмани. Температурата во инкубаторот на бебето се одржува на 36,5-37,5 степени. Респираторниот стрес се лекува со следење на кислородот, исхраната и течната поддршка, под надзор на стручен тим.

Најчесто поставувани прашања

Недостатокот на сурфактант и со него поврзаниот проблем на респираторен стрес спаѓаат во групата неонатални (новороденечки) заболувања и, ако не се лекуваат, имаат тешки последици. Задоцнувањето во дијагнозата на АРДС и недоволното лекување на почетокот доведуваат до состојба што може да предизвика смрт. Кај предвремените породувања, најважната причина за смрт и респираторен стрес е недостатокот на сурфактант. Затоа, најважната причина за лекување на ова состојба, што предизвикува трајни заболувања, е спречувањето на смртта на бебето. Недостатокот на сурфактант почесто се јавува кај предвремено родените бебиња, но може да се појави и кај бебињата родени во нормална гестациска недела. Кај бебиња под 28 недели, стапката на појава на АРДС е 93%, што е многу висок процент. Кај бебињата родени во нормална недела овој процент е многу мал, но сепак може да се појави. Респираторниот стрес предизвикан од недостаток на сурфактант е проблем што може да се лекува. Недостатокот на сурфактант, најчестата причина за смрт кај предвремените породувања, и акутниот респираторен дистрес синдром што го предизвикува, треба да се дијагностицираат веднаш при породувањето, а при постоење на ризик да се спречи болеста, потребен е надзор од специјалист. Со лекари што имаат искуство, внесуваат доверба кај пациентот и го активираат пациентот во текот на лекувањето, АРДС и слични болести можат да се решат. Понатаму, клиничката услуга што обезбедува доволни лекови, техничка и хируршка поддршка добива значење во ова лекување. За заболувања како АРДС, за кои постои можност за рана дијагноза и целосно успешно лекување, и за спречување на болеста пред да се појави, можете веднаш да закажете термин за консултација во нашата клиника.